Эсингизни таниганингиздан то шу ёшга етгунингизча онангиз сизга бирор марта ҳам овозини кўтариб гапирмаганми? Қулоқсизлик қилганингизда таёқ емаганмисиз? Қилган хатоингизни онангиз койимасдан, босиқлик билан тушунтирган лаҳзалар қанчалик хотирангизда қолган?
Ёки ўртоқларингизнинг, қўшни болаларнинг оналари ҳақида қўрқитмасдан, уришмасдан фарзандини катта қилганди, деб айта оласизми?
Хадича Кубро Тонгарнинг “Бақирмайдиган оналар” китоби айни шундай аёллар учун. Муаллиф болаларга “бизники” деб қараш нотўғри эканини тушунтиради, фарзанд тарбияси борасидаги фикрларимизни мутлақо ўзгартиради, хатоларимизга кўзгу тутади.
Китобда фарзандларни нафақат яхши кўриш, балки ҳурмат қилиш, уларнинг алоҳида шахс эканлигини ҳис қилиш, англаш, тан олиш ҳақида гап кетади.
Хадича Кубро Тонгар болалар психологи, оилавий масалалар бўйича маслаҳатчи, уч фарзанднинг онаси. Унинг бу китобидаги воқеалар реал ҳаётдан олинган. Ундан турли тақдирга эга бўлган аёлларнинг ҳикоялари, тажрибалари ўрин олган. Улар орқали муаллиф оналарнинг хато ва камчиликларини ўқувчига кўрсатиб беради:
“Қайнонам доим болаларимни эркалатишимни, уларни урмаслигимни айтиб мени койирди. Нимадир хато қилиб қўйишса, жазолашимни талаб қиларди. Қайнонамнинг сўзига кириб, болаларимни урардим. Шундай кунларнинг бирида фарзандимга қўл кўтарар эканман, қайнонамнинг бу ҳаракатларимни кулиб кузатиб турганига кўзим тушди. Ўша лаҳзада вужудим музлаб кетди. Мен нега бир ёшга бориб қолган, ақли жойида бўлмаган аёлнинг сўзларига кириб, фарзандларимнинг руҳиятини шикастлаяпман, деб сўрадим ўзимдан. Ўша лаҳзада болаларимни қайтиб урмасликка, хатоларини босиқлик билан тушунтиришга ўз-ўзимга сўз бердим”, дейилади ҳикоялардан бирида.
Атрофдагиларнинг гап-сўзларига кириб болаларни жазолаш, уларнинг хатосини англатиш учун эмас, балки ўша одамга болаларни уриш қўлимиздан келишини кўрсатиб қўйиш учун қилинган ишдир. Бу орқали фақат фарзандларимизнинг руҳиятини синдиришга эришишимиз мумкин холос.
Бегоналарнинг ичида уялтирадиган иш қилганида ёки гапимизга кирмаганида ҳам болаларимизни жазолаймиз. Бу иш ҳам болага тарбия бериш учун эмас, балки боламиз қилган ҳаракатни оқламаслигимизни атрофдагиларга кўрсатиб қўйиш учун қилинади.
Ўзимизни оқлаш учун қилинадиган бундай ҳаракатларни муаллиф бир неча мисоллар билан етказиб беришга уринади. Улардан бири шундай: “Болангиз билан боғга, айлангани чиқдингиз. Сиз югурмаслигини айтдингиз. Лекин у айтганингизни қилмади ва йиқилди. Атрофда ҳамманинг нигоҳлари сизга қадалганини ҳис қиласиз ва йиқилган фарзандинизни турғизиб, ҳол сўраш ўрнига, мен сенга нима дегандим, деб бақира бошлайсиз...
