– Худойим, мени ўттиз йил орқага қайтар, қайтар, Худойим...
Ушбу жумлаларни ўқир экансиз, ҳар кимнинг хаёлига ўзининг қалб тубига чўкиб қолган, ҳар замон жизиллаб қўядиган оғриқли армони келгани аниқ. Ҳамма инсоннинг ўз хатоси, армонлари бор. “Вақт ортга қайтиб қолганда эди, фалон қилган бўлардим”, дегич афсуслари бисёр. Юқоридаги нидо қилувчи одам Абдуқаюм Йўлдошевнинг “Пуанкаре” асари бош қаҳрамонидир. Унинг эришишга қаттиқ ҳаракат қилган, эришолмагач телба бўлган бир орзуси бор эди...
Сюжет:
Асар қаҳрамони институтни битириш чоғларида бирдан Пуанкаре гипотезаси шайдосига айланади ва фикри-хаёли шу гипотезанинг ечимини топиш бўлиб қолади. Тун-у кун туз тотмай, ухламай шу масалага тутунади. Ҳаракатлари зое кетмай, ечим йўлида анча олдга силжийди ҳам. Аммо оиланинг тўнғич фарзандидан тезроқ уйланиш талаб этилади. Ҳаммаси уйлангандан сўнг бошланади...
Қаҳрамонимиз орзу қилиб юрган пари қаергадир учиб, ўрнига ношукр, қаноатсиз, эрини тушунишдан йироқ бўлган аёл келиб қолади. Йигит энди жамоавий ётоқхона, икки дона тухум, қайнатилган картошкага қаноат қилиб, бемалол масалани ечиш билан шуғулланолмасди. Унга уй олиш, рўзғорни яхшироқ тебратиш, фарзандларининг келажагини таъминлаш, бирор бизнес бошлаш сингари талаблар кўндаланг қўйилди.
Ҳаётнинг ҳар хил макрларига, алдашларига чалғиган йигит орадан анча йиллар ўтиб кетганини билмай қолди. Бу орада бир қанча бизнес бошлашга ҳаракат қилди. Иши юришмади (илм фан одами эди-да). Энди унинг ягона умиди бирор шогирд топиб, биргаликда ҳаракат қилиш эди. Шогирд топдиям. У билан бирга ҳаракат қилишга келишилди, ҳатто агар уддасидан чиқолсалар, мукофот учун қўйилган катта миқдордаги пулдан ҳам воз кечади. Унинг учун энди фақат мақсадга етиш, дунёдан армонсиз ўтиш муҳим эди. Шунинг учун ҳам у яна талабалик йилларидагидек кўтаринки кайфиятда орзулар қила бошлади.
Аммо бу кўтаринкилик узоққа бормади. Шогирди бирдан уйланадиган бўлиб қолди. Тўй ўтгач иштиёқ билан масала ечимига киришишга ваъда ҳам берди. Аммо устоз билардики, уйлангач... Ҳа, майли. Қўлидан нима келарди. Уйланма деёлмаса...
Кунларнинг бирида қаҳрамонимиз интернетда гипотеза ечимини топишганини кўриб қолади. Уни Санкт-Петербургда яшовчи, институтда катта илмий ходим бўлган 41 ёшли Григорий Перелман исботлабди. Унга энг алам қиладигани ўзи ҳам гипотезанинг 99 фоизини тўғри бажаргани, ечимгача атиги бир қадамгина қолгани эди. Агар озгина, озгинагина вақт ва имкон бўлганида эди, орзусига етган бўларди. Аммо ҳаётнинг икир-чикири тугамади, майда-чуйдалари оёғидан чалишдан чарчамади. Оқибатда, катта мақсадидан айрилди.
Қаҳрамонимиз телбага айланди. Жиннихонага тушди. У нидо қиларди:
