«Бир кунлик тайёргарлик ва сиз жанговар бригададасиз». Украиналиклар чиндан ҳам тайёргарликсиз фронтга жўнатилмоқдами?

«Агар полигондаги бир ойлик тайёргарлик ўрнига сизга атиги 3 кунлик машғулот ўтилса ва кунига 15 тадан патрон берилса, бу кимнингдир ҳаёти учун қимматга тушади. Ҳатто кафега келган стажёрга ҳам иш ўрганиш учун бундан кўпроқ вақт берилади», дейди сафарбар қилинганлар билан бир жанговар бригадада хизмат қилувчи ҳарбий. Унинг сўзларига кўра, янги чақирилган аскарларнинг ҳаммаси ҳам ҳақиқий тайёргарликдан ўтмаган.

Ҳеч қандай ҳарбий тажрибага эга бўлмаган IT мутахассиси Виктор (исми ўзгартирилган) айнан шундай вазиятга тушиб қолган. У чақирув қоғозини олиши билан ҳарбий хизматга отланган.

Виктор 2023 йилнинг март ойи охирида сафарбар қилинган ҳамда асосий ва профессионал ҳарбий тайёргарликдан ўтиш учун Ҳарбий ҳаво кучларининг 38-қўшма ўқув марказига юборилган.

«Марказ шифокори вазним енгиллиги учун мени ҳарбий машғулотларга яроқсиз деб топди. Ваҳоланки, ҳарбий тиббиёт комиссияси мени хизматга тўла яроқли деб ҳисоблаганди», дейди Виктор.

Викторга Киевдаги Деснянск сафарбарликка ёллаш ва ижтимоий қўллаб-қувватлаш марказининг (илгари ҳарбий хизматга қабул қилиш ва рўйхатга олиш бўлими деб аталган) қўриқлаш ротасида хизмат қилиш таклиф қилинган.

У биноларни қўриқлаши, чақирув қоғозларини тарқатиши ва ҳалок бўлган аскарлар билан видолашув маросимларида фахрий қоровул сафида туриши керак эди.

Виктор ўқ отиш полигонида ротанинг бошқа жангчилари билан бирга бор-йўғи бир кун тайёргарликдан ўтган.

«Орадан уч ҳафта ўтгач, бизни шарқдаги 93-бригада сафига жўнатишлари ҳақида хабар беришди. У ерда биз яна бир бор ўқув-тайёргарликдан ўтишимизни айтишди. Ҳужжатларда мени ўқчи-санитар деб ёзишди. Манзилга етиб келдик. Бу ерда кун бўйи тўлиқ экипировкада юрдик. Бир неча кунлик жисмоний зўриқишлардан сўнг ҳушимни йўқота бошладим», дейди Виктор.

Унинг сўзларига кўра, сафарбарликка ёллаш маркази қўриқчилар ротасининг яна камида саккиз нафар аъзоси шунга ўхшаш вазиятга тушиб қолган.

BBC нашри улардан беш нафари билан суҳбатлашган. Улардан фақат биттаси бир йиллик ҳарбий хизматни ўтаган ва олдиндан ҳарбий тажрибага эга бўлган. Яна бири Бахмутдаги фронт чизиғида бўлган.

Уларнинг барчаси ўзбошимчалик билан бўлинмани тарк этган ҳамда қўмондонликка тўлиқ ўқув-тайёргарликдан ўтиш ва хизматни давом эттириш имкониятини беришни сўраб мурожаат қилган.

Ушбу материални тайёрлаш пайтида BBC билан гаплашган деярли барча — сафарбар қилинганлар ҳам, мунтазам ҳарбийлар ҳам исми сир қолишини сўраган.

2023 йил март ойида ҳаво-десант кучлари батальони командири подполковник Анатолий Козел Washington Post газетасига берган интервюсидан сўнг лавозимидан четлаштирилган. Козел интервюда, хусусан, сафарбар қилинганларни тайёрлаш борасидаги мавжуд муаммолар ҳақида гапирганди.

Шундай қилиб, Киевдан келган қўриқлаш ротаси ҳарбий хизматчиларининг бир қисми 58-алоҳида мотоўқчилар бригадасига юборилган. У ерда улар учун (бир неча ҳафта) тўлиқ ўқув-машғулотлари ўтказилган.

93-бригададагилар сафарбар қилинганлар бригадага ўқув марказларидан юборилиши кераклигини айтишган. Айнан марказлар ўқув-тайёргарлиги учун жавоб беради, бригада эса жангларда қатнашади ва унинг сафларини тўлдириш керак. Ҳарбий ўқув-машғулотлари бўйича барча сўровлар Қуруқликдаги кучлар қўмондонлигига йўналтирилиши лозим.

BBC нашри 93-бригададаги вазият бўйича сўров юборган ва Украина қуролли кучларининг жамоатчилик билан алоқалар бўлимидан жавоб олган.

2023 йил март ойида «Холодний Яр» 93-алоҳида механизациялашган бригадаси бўлинмалари Бахмут йўналишида руслар билан оғир жанглар олиб борган.

«Вазият шахсий таркибни зудлик билан тўлдиришни талаб қилди. Тегишли тайёргарликдан ўтмаган ҳарбийлар дарҳол жанговар тўқнашув чизиғига юборилмайди, балки иккинчи эшелон бўлинмаларида мослашув ва қўшимча амалий машғулотлардан ўтади», дейилади бошқарма жавобида.

Зарбалар ва вақт етишмовчилиги

Урушнинг ҳозирги босқичида пиёда жангчилар ўқув марказларида тайёрланади, улар полигонлар деб ҳам аталади.

«Украина бундай марказларда тайёргарликни ташкил этиш ва унинг сифатини назорат қилиш учун вертикал тизим қурди», дейилади Бош штаб жавобида.

Урушнинг бошида Россия Украина полигонларини йўқ қилишга ҳаракат қилди.

2022 йил 13 март куни Лвив областининг Яворов районига ракета ҳужуми амалга оширилди. Маҳаллий полиция бўлими маълумотларига кўра, зарба оқибатида 35 киши ҳалок бўлган, 134 киши жароҳатланган.

2022 йил 17 майда рус қўшинлари Черниҳив областининг Десна шаҳридаги 169-ўқув марказининг казармасини ўққа тутди. Президент Зеленскийнинг баёнотига кўра, у ерда 87 киши ҳалок бўлган.

Украина бир неча ой ичидаёқ қуролли кучлар ўқув марказларида собиқ тинч аҳоли вакилларини оммавий тайёрлашни йўлга қўйишига тўғри келди.

Бу ҳатто тинчлик даврида ҳам қийин вазифа, уруш пайтида эса вақт жуда кам бўлади.

Буюк Британияда янги пиёда аскарларни қабул қилиш учун асосий тайёргарлик машқлари 12 ҳафта давом этади. Қуруқликдаги қўшинларда ҳарбий мутахассисликни ўзлаштириш учун эса олти ой вақт белгиланади.

Украина ҳарбий ҳаракатлар давомида ўқитувчиларни тайёрлашга мажбур бўлди. Қўлланмалар рус тилидан украин тилига таржима қилинди.

Шу билан бирга, ҳукумат жанговар тажрибага эга инструкторларни жалб қилган ҳолда, машғулотларни ташкил этишда ёрдам сўраб халқаро ҳамкорларга мурожаат қилди.

Уруш даврида биргина Буюк Британияда 10 мингдан ортиқ украиналик аскар ҳарбий тайёргарликдан ўтди.

АҚШ, Германия, Чехия, Полша ва бошқа давлатлар ҳам украиналиклар учун машғулотлар ўтказмоқда. Украиналиклар бу ерларда кўпинча Ғарб қуролларини ишлатишни ўзлаштиради.

Минглаб сафарбар қилинганлар учун бундай даражадаги тайёргарликни ташкил қилиш анча қийин иш.

«Ҳар бир кун олтинга тенг»

«Уруш бошланганда нима бўлаётганини яхши тушунган, ғайратли ва тайёргарликдан ўтган кўнгиллилар фронтга жўнади. 2022 йилнинг баҳоридан то кузигача эса ғайратли, аммо тайёргарликдан ўтмаганлар кетди. Ва кейин ғайратсиз ва тайёргарликка эга бўлмаганлар вақти келди. Ва айнан шу босқичда ўқув марказлари ўз фаолиятини кучайтира бошлади. Улар билан ўзаро алоқалар бор, тайёргарлик сифати яхшиланмоқда. Шуни тушуниш муҳимки, сафарбарлик доирасидаги эҳтиёжлар фронт томонидан белгиланади», — деган бригадалардан бирининг катта сержанти.

Сержант аввалги ишлаган бўлинмасида сафарбар қилинганларнинг қўшимча амалий машғулотларига масъул бўлган. Шунингдек, у Украина қуролли кучлари полигонларидаги ўқув машғулотларини назорат қилишда иштирок этган.

Унинг бригадасида ярадор аскарлар инструкторлик ишига жалб қилинган: улар даволанишни ўқитиш билан алмаштиришлари мумкин эди.

Шунингдек, АҚШ, Австралия, Янги Зеландия ва Канададан хорижий мутахассислар таклиф этилган.

Айнан шундай устозларни, яъни барча нарсани ўз тажрибаси орқали билувчи инструкторларни сафарбар қилинганлар ҳамма нарсадан кўпроқ қадрлайди.

«Бизнинг қисмимизда ҳар бир сафарбар қилинган аскар, дастлабки тайёргарликдан қатъи назар, яна камида 10 кунлик асосий ҳарбий тайёргарликдан ўтади. Кечқурун дарсдан кейин суҳбатлар ўтказамиз, уларнинг ҳаракатларини таҳлил қиламиз. Инструкторлар баҳо беради. Бизга жангчилар керак. Биз биринчи отишмадан кейин аскар қочиб қолиши ёки ҳалок бўлишидан манфаатдор эмасмиз», дейди ҳарбий.

У ҳарбий тайёргарлик учун ажратилган вақтни ҳудудни тозалаш ёки деворларни бўяш учун сарфламаслик керак, деб ҳисоблайди.

«Бундай иш қиладиган командирлар жавобгарликка тортилиши керак. 2014 йилдан бери хизмат қилаётган барча офицерлар бу қабул қилиб бўлмас ҳолат эканлигини билишади. Сафарбар қилинганларни тайёрлаш учун ажратилган кунлар — олтинга тенг кунлардир, улардан максимал унумли фойдаланиш керак», дейди сержант.

Сафарбар қилинганларнинг ўзи қуйидагиларни айтиб беради.

«Умумҳарбий тайёргарлигимиз сифатли, энг юқори даражада. Бизни дарсдан чиқаришмади. Лекин касбий тайёргарлик пайтида бизни ҳудуд тозалаш, блиндаж ва хандақ қазиш, деворларни бўяш учун жўнатишди. Бизга касбий тайёргарликни 2000-йиллар бошида армияни тарк этган инструктор ўргатди. У бизга тайёргарлик аслида қандай бўлиши кераклигини эслай олмаслигини тез-тез айтарди. У қўлланмаларни ўқишни маслаҳат берди», дейди 2022 йил ёзида Украина ҳарбий-ҳаво кучларининг 38-ўқув марказида тайёргарликдан ўтган Антон (исм ўзгартирилган).

Ҳарбий ҳаво кучлари нашр сўровига жавобан, сафарбар қилинганлар уларнинг кундузги нарядлари вақтида тартибни сақлаш ишларига жалб қилиниши ва бу Украина қуролли кучларининг ички низомига зид эмаслигини айтган.

«Автобат» қуруқлик қўшинларининг 169-марказида тайёргарликдан ўтган яна бир сафарбар қилинган аскар BBC нашри билан суҳбатлашган.

«Вақтимизнинг катта қисмини машғулотлар учун эмас, ишлаш учун сарфлардик: ўтин кесиш, блиндажлардан сувни чиқариш, рота командирига овқат пишириш каби. Илгари олинган кўплаб билимлар ҳақиқий жанговар шароитларда керак бўлмайди. Мен чет элда тактик тиббиёт бўйича ўқидим, кейин ишончли бўлинмага тушиб қолдим, бу ёрдам берди», дейди Влад (исм ўзгартирилган).

Асосий тайёргарлик 30 кун давом этиши керак. Ҳарбий мутахассисликни ўзлаштириш учун эса яна 14-40 кун керак бўлади.

Уруш пайтида денгиз пиёдаларида асосий тайёргарликдан ўтиш ва ҳарбий мутахассислик бўйича ўқиш учун 14 кундан ажратилади. Яъни, умуман олганда, ҳарбий камида бир ой хизматга тайёрланиши керак.

Бу вақт ичида у ўзи билан фронтга олиб кетадиган қуролидан отишни ўрганиши ҳам керак.

«Қуролни берган одам ўқ отиш учун ҳам жавобгар. Агар кундузи вақт бўлмаса, биз полигонга тунда борардик ва аскарлар ўқ отиши учун чироқларни ёқар эдик», дейди ўз бўлинмасидаги сафарбар қилинганлар тайёргарлиги учун жавобгар бўлган катта сержант.

Шунингдек, барча сафарбар қилинганлар, қўшинлар туридан қатъи назар, тактик тиббиёт кўникмаларига эга бўлиши керак.

«Йигитлар дам олаётган пайтда биз хандақда тактик тиббиёт бўйича машғулотлар ўтказдик. Уларга янада сифатли бўлган дори-дармонлар қутисини кўрсатдик. Агар вазият ўзгарса, биз дарсни тўхтатиб, жанг қилдик», — дейди катта сержант.

Ярадорларни фронт чизиғидан эвакуация қилиш билан шуғулланувчи яна бир жангчи ҳам ўз тажрибаси билан ўртоқлашган: «Кўнгиллилар кўмаги орқали биринчи тиббий ёрдам қутилари билан таъминланган аскарлар, қутилар ичидаги нарсаларни қандай ишлатишни билмайди. Ва уларни маъносиз туморлар каби тақиб юради».

НАТО ва Украина тажрибаси

«Бугунги кунда НАТО давлатлари мудофаа соҳасида Украинанинг жанговар тажрибасини инобатга олган ҳолда ўз қарорларини қабул қилмоқда», дейди Украина ҳукуматидаги манба.

Украина бу тажрибани хато ва синовлар орқали орттирди. Ушбу тажриба — украиналик янги сафарбар қилинганларни тайёрлаш учун асосдир.

Ҳарбийлар Украина қуролли кучлари томонидан тўпланган тажрибани Шимолий Атлантика алянси тажрибаси ва стандартлари билан бир қаторда ўқув дастурларига киритиш вақти келганига ишонч билдирмоқда.

Кўп нарса, шунингдек, маълум бўлинмалардаги машғулотлар учун масъул бўлган фронт ортидаги командирларнинг ҳаракатларига боғлиқ бўлади.