“Яндекс-такси” атрофидаги хавотир: “ФСБ” хориждаги мижозларни ҳам кузата оладими?

Россия махсус хизматлари тез орада хорижий давлатлардаги “Яндекс Go” мижозларининг такси хизматидан фойдаланишдаги шахсий маълумотларини қўлга киритади. Бу ҳақда ўз манбаларига таяниб “Медуза” нашри хабар бермоқда.

Нашрга кўра, бу ҳолат – Россия Федерал хавфсизлик хизматига алоҳида реестрдаги такси хизматларининг базаларига кириш ваколати берилишига оид қонун қабул қилиниши билан боғлиқ. “Ахборот тарқатиш ташкилотчилари” деб номланган реестрга Россияда жойлашган сервислардан ҳозирча фақат “Яндекс Go” киритилган.

“Яндекс” компаниясидаги манбага кўра, бу қонун ҳақида янгилик пайдо бўлгач, “Яндекс Go” такси хизмати оммалашган давлатлардаги фойдаланувчилар компания колл-марказига телефон қилиб, уларнинг шахсий маълумотлари қаерда сақланишини сўрай бошлаган. Ўз навбатида, колл-марказ ходимлари менежментдан бу саволларга қандай жавоб бериш кераклигини сўраган. Раҳбариятдан келган жавобда “Яндекс Go” сервисидан фойдаланувчиларнинг маълумотлари Россияда сақланиши маълум қилинган, лекин “мижозлар билан мулоқотларда дата-марказларнинг ҳозирги жойлашуви ҳақидаги маълумотларни келтириб ўтишдан тийилиш” сўралган.

1 сентябрдан бошлаб ФХХ сутканинг исталган вақтида бу маълумотларни олиши мумкин бўлади – бош вазир Михаил Мишустин аллақачон тегишли қарорни имзолаган, дейилади хабарда.

“Яндекс”нинг такси хизмати “Яндекс Go” ва “Yango” номлари остида Россиядан ташқари Ўзбекистон, Қозоғистон, Грузия, Арманистон, Беларус, Исроил, Норвегия, Финландия каби (жами 20 дан ортиқ) мамлакатларда фаолият юритади.

Юқоридаги хабар фонида Қозоғистонда Yandex.kz домени ўчириб қўйилди. Қозоғистон Рақамли тараққиёт вазирлиги Россия компаниясидан “ҳуқуқ-тартибот органлар ва махсус хизматлар билан алоқалари” ҳақида тушунтириш беришни сўраган. Грузия шахсий маълумотлар хавфсизлиги хизмати “Яндекс Go” сервисининг фойдаланувчилар маълумотларини қайта ишлаш жараёни қонунга мувофиқлигини текшириш учун ўрганиш ишларини бошлади. Финландия ва Норвегиянинг ваколатлари органлари “Яндекс”дан фойдаланувчиларнинг маълумотларини Россияга узатишни тўхтатишни талаб қилди.

“Яндекс” такси хизмати Ўзбекистонга 2018 йилда кириб келган. Ҳозирда Тошкент, Фарғона, Қўқон, Марғилон, Наманган, Андижон, Самарқанд, Қарши, Бухоро ва Нукус шаҳарларида хизмат кўрсатади.

Сервиснинг Ўзбекистондаги ваколатхонасидан Kun.uz’га маълум қилинишича, Россия ҳуқуқ-тартибот идоралари фойдаланувчиларнинг Ўзбекистондаги сафарлари ҳақидаги маълумотларни “ола олмайди”, чунки хизмат Россиядан ташқарида кўрсатилади ва бу ҳолатда “Россия қонунчилиги Ўзбекистондаги хизматга ва унинг фойдаланувчиларига нисбатан қўлланмайди”.

“Ўзбекистондаги фойдаланувчиларга “Yandeks Go” хизматини кўрсатувчи Голландиянинг Ridetech International B.V компанияси фойдаланувчиларнинг шахсий маълумотларини республика қонунчилиги ва “GDPR” стандартларига мувофиқ қайта ишлайди, шунингдек, субъектларининг барча ҳуқуқларини таъминлайди.

Хизматнинг Россиядан ташқарида ишлаши билан боғлиқ маълумотларни фақат расмий сўров орқали ва белгиланган халқаро тартиб-қоидалар доирасида сўраш мумкин.

Компаниямиз хавфсизлик сиёсатининг юқори стандартларига амал қилади, бу COC2/3 маълумотларининг хавфсизлиги, мавжудлиги, қайта ишлаш яхлитлиги ва махфийлиги тўғрисидаги халқаро жамоатчилик ҳисоботи билан тасдиқланган”, – дейилади компания берган расмий изоҳда.

Ўзбекистон қонунчилигига кўра, рақамли операторлар Ўзбекистон фуқароларининг шахсига доир маълумотларни жисмонан Ўзбекистон ҳудудида жойлашган серверларда сақлаши керак. Мамлакатда TikTok шу сабабли блокланган. 2021 йил кузида бу талаб Telegram, Instagram ва Facebook каби энг оммабоп платформаларга нисбатан ҳам қўлланиб, улар блокланиши ортидан катта ижтимоий резонанс юзага келган, натижада чеклов тезда олиб ташланиб, қатор раҳбарлар ишдан олинганди.

Эслатиб ўтамиз, жорий йилнинг март ойида “Яндекс Go” устидан турли шикоятлар кўпайгач, Рақобат қўмитаси такси агрегаторлари бозорини таҳлил қилаётгани, “Яндекс Go” ишида бозорда устунлик белгилари мавжудлигини текшираётганини маълум қилганди.

Қўмита такси агрегаторини монополияга қарши тартибга солиш қийинлигини амалдаги қонунчилик билан боғлаган. Ўтган давр мобайнида “Рақобат тўғрисида”ги қонуннинг рақамли платформаларни ҳам қамраб олган янги таҳрири қабул қилинди.

Солиқ қўмитаси маълумотига кўра, 2021−2022 йилларда Ўзбекистонда “Яндекс Go” хизматининг даромади 1 трлн сўмдан ортиқни ташкил этган. Бу маблағдан фақат 32,7 млрд сўм солиқ ундирилган. Солиқ органи буни сервис-компания Нидерландия резиденти экани ва икки томонлама солиқ солишнинг олдини олиш тўғрисидаги давлатлараро келишувга асосан, компания солиқларни Нидерландияда тўлаши билан изоҳлаган.