7 октябр тонгида ҲАМАС Исроил томон ёппасига ракета ҳужумларини амалга ошириб, айрим аҳоли пунктларини назоратга олишга интила бошлади. Бунинг ортидан Исроил ҳам Ғазо бўлгасига жавоб зарбаларини йўлламоқда. Kun.uz мухбири вазиятни таҳлил қилиш учун сиёсатшунос Камолиддин Раббимовга саволлар билан юзланди.
— Операциянинг биринчи 20 дақиқасида 5 мингга яқин ракета учирилган деган хабарлар бор. ҲАМАСнинг бу ҳужуми бутун Фаластин ҳукумати иродасини англатадими?
— Фаластинда 2 та катта сиёсий куч бор. Бири – ҳокимиятдаги Маҳмуд Аббос ва унинг назоратидаги ғарбий соҳил, қолаверса Ғазо сектори. Ғазода ҲАМАСнинг таъсири кучлироқ. Асосий масала – Фаластиндаги ички сиёсий вазият ва геосиёсий вазият. Расмий Пекин воситачилигида Саудия ва Исроил ярашди. Ўша пайтда Исроил буни хавотирли қабул қилди. Чунки минтақадаги икки қудратли давлат ярашишини ўзига нисбатан хавф деб билди. Исроил бош вазирига эътирозлар бўлдики, биз учун бу ярашув таҳдиди бўлди, деган. Исроил сиёсатига кўра, минтақадаги мусулмон давлатлари бирлашмаслиги керак. Лекин кейинги пайтда бу нарса амалга ошди.
Сентябрдаги БМТ сессиясида Хитой раисининг биринчи ўринбосари Фаластин мавзусини биринчи бўлиб кўтарди. Шу пайтгача бу борада Хитой нейтрал эди. Лекин сўнгги пайтларда Хитой Фаластинни ҳомийликка олаётгандек. 1967 йилдаги чегаралар бўйича Фаластин давлати тузилиши минтақадаги хавфсизлик ва барқарорликнинг ягона шарти, деб айтиб ўтди Хитой тарафи. Бу шартни Исроил қабул қилолмайди. Қолаверса, АҚШ ҳокимиятида бугун демократлар. Яъни Исроил ташкил топгандан буён унинг ҳомийси АҚШ. АҚШ БМТдаги ветоларининг 80 фоизини Исроилни ҳимоя қилиш учун ишлатган. Фақат Обама президентлик давридагина АҚШ Исроилни ҳимоя қилиш учун вето бермади. Трамп даврида эса жуда юқори даражада қўллаб-қувватлади. Ҳозирги кунда АҚШнинг қўллови Трамп давридагидай эмас.
Ҳар бир катта воқеанинг яширин геосиёсий мотивлари, сабаблари бўлади. Дунёда, Украина уруши фонида коллектив Ғарб ва АҚШга нисбатан йиғилиб қолган эътирозларни билдириш кўпайиб боряпти. Эрон ва Саудия ўртасида Фаластин масаласида маълум бир келишувлар бўлиши мумкин.
Бу ҳужумларни Фаластин халқи қўллайди деб ўйлайман. Ўтган даврда БМТда энг кўп танқидга учраган давлат – Исроил. 1967 йилги чегарадан кейин ҳам Ғазони, ғарбий соҳилни ва бошқа ҳудудларни эгаллаб олаётган айнан Исроил. Фаластиннинг ўтган 70 йилда тўпланиб қолган норозилиги мавжуд.
— Озарбойжон ва Арманистон зиддиятида Исроил Озарбойжонни қўллади. Нега бундай?
