Навалний Байкал кўлида. У Иркутскка президентлик кампанияси вақтида сайловчилар билан учрашиш учун келганди. 2017 йил 4 ноябр
Евгений Фелдман

2024 йил 16 феврал куни Россия мухолифати етакчиси Алексей Навалний қамоқхонада вафот этгани маълум бўлди. Сиёсатчининг сафдошлари ва мустақил шарҳловчиларнинг кўпчилиги у амалда ўлдирилганини айтмоқда. «Медуза» москвалик ёш активист ва коррупцияга қарши курашувчи блогер бўлган Навалний қандай қилиб Россия мухолифатининг асосий умиди ҳамда дунёдаги энг таниқли сиёсий маҳбусга айланганини эслади.

Алексей Навалний 2000-йиллар бошидан жамоат фаоли бўлган. У «Яблоко» партиясига аъзо бўлиб кириб, унинг қошида «Москваликлар муҳофазаси қўмитаси»ни тузган, Москва шаҳар думаси учун номзодини қўйган. 2007 йилда уни партия ичкарисидаги кураш натижасида «Яблоко»дан чиқариб юборишган — «партияга сиёсий зарар етказгани, жумладан миллатчилик фаолияти учун». Навалний «Народ» ҳаракатига асос солиб, сиёсий дебатлар олиб боради, мунтазам равишда «Русский марш» тадбирларида қатнашади. Фотосурат 2006 йилда, «ДА! — Демократическая Алтернатива» ҳаракатининг Москвадаги касб-ҳунар техникуми тижорий қурилиш учун бузилишига қарши пикет чоғида олинган.
Олег Козырев / WIkimedia Commons
2009 йилда Навалний бор эътиборини коррупцияга қарши курашишга қаратади: у LiveJournal платформасида давлат харидларига тааллуқли суриштирувларни эълон қилиб боради. У амалдорларнинг ўғриликларини фош этиш билан шуғулланувчи активистларни жамлаган «Роспил» ҳаракатини йўлга қўяди. Машҳурликка эришган Навалний мухолифат тарафдорларига парламент сайловларида «Единая Россия»дан (у партияни «қаллоблар ва ўғрилар партияси» деб номлаган) бошқа исталган партия учун овоз беришга чақиради. Сайлов натижаларига кўра, «Единая Россия» қарийб 50 фоиз овоз олади — бу ёппасига сохталаштиришлар ҳақидаги хабарлар фонидаги натижа эди. Навалнийнинг кейинги чақириғи билан Чистие прудидаги митингга минглаб кишилар келади, бу ўшанда кўп йиллардан буён биринчи йирик норозилик акцияси бўлади. 2011 йил 5 декабр
Геннадий Гуляев / Коммерсантъ
2011 йил 5 декабрдаги митинг Лубянская майдонидаги Марказий сайлов комиссияси биноси томон стихияли юришга айланиб кетади. Полиция 300 дан ортиқ фаолларни, жумладан Навалнийни ҳам қўлга олади. Уни дастлаб 15 кун муддатга ҳибс қилишади. 2011 йил 12 декабрда олинган фотосуратда Навалний (чапда) ва қўлга олинганлардан яна бири камера деразасидан ташқарига қарамоқда.