Ўзи гап нимада?
РФ ҳукумати ва унинг ортидан россиялик пропагандачилар ҳам бир неча ойдан буён битта тезисни такрорлаб келишмоқда — 2024 йил 20 майидан Украина президенти Володимир Зеленский гўёки расман легитимликдан маҳрум бўлади.
Масалан, 2024 йил 28 апрел куни бу ҳақда Россия президенти матбуот котиби Дмитрий Песков шундай деганди: «Зеленскийнинг тақдири ҳал бўлган ва тез орада кўпчилик, жумладан Украинадагилар ҳам унинг легитимлигини шубҳа остига оладиган пайт келади… Нима бўлганда ҳам, ҳатто юридик нуқтайи назардан ҳам шундай бўлишига тўғри келади. Ва у қандайдир тарзда ўзини оқлашга мажбур бўлади».
Бу ҳақда 2 май куни Путиннинг яқин кишиси ва Украинада тақиқланган россияпараст «Мухолифат платформаси — ҳаёт учун» партияси раҳбари Виктор Медведчук ҳам гапирди. Украинада Медведчук давлатга хиёнатда айбланган, кенг кўламли урушнинг илк кунларида у уй қамоғидан қочиб кетганди. 2022 йил апрелида уни ушлашди, кейинроқ эса асирликдаги украин ҳарбийларига алмаштиришди.
Путиннинг ўзи вазият юзасидан эҳтиёткорлик билан муносабат билдириб, «бу масалада биринчи навбатда Украинанинг сиёсий ва ҳуқуқий тизими жавоб бериши лозимлиги»ни таъкидлаган. Бу вақтда эса россиялик пропагандачилар ўз аудиториясини шунга ишонтирмоқда: 21 майдан «Зеленскийнинг легитимлиги тўлиқ якунланади» — ва бу ҳам гўёки украинларнинг ўз мамлакати учун курашиш истагига таъсир қилиши мумкин.
Улар нега Зеленский легитимликни йўқотди деган қарорга келишди?
Юридик коллизия (зиддият) туфайли. Расмий равишда Зеленскийнинг президентлик муддати ҳақиқатан ҳам тугади. Унинг инаугурация 2019 йил 20 майида бўлиб ўтганди, Конституцияга кўра президент ваколати беш йил билан чекланади. Шу билан бир вақтда, Украина конституциясининг 108-моддасида президент давлатнинг янги раҳбари сайлангунига қадар ўз мажбуриятларини бажариши шартлиги кўрсатилган. Кенг кўламли урушга қадар навбатдаги сайловлар 2024 йил 31 мартида ўтказилиши белгиланганди, — аммо ҳозирга келиб сайлов ҳарбий ҳолат туфайли (унинг амал қилиш муддати камида 2024 йил 11 августига қадар) қолдирилган.
Зеленскийнинг ўзи 2023 йилнинг иккинчи ярмида ҳам сайловлар барибир ўтказилиши ва яна ўз номзодини қўйиши ҳақида айтганди. Шу билан бирга, у уруш шароитида сайлов участкаларидаги хавфсизликни таъминлаш жуда қийинлигини таъкидлаганди. Украина ТИВ раҳбари Дмитро Кулебанинг изоҳлашича, Зеленский фронтдаги доимо вазият ва бошқа шароитлардан келиб чиққан ҳолда сайловни ўтказишнинг ижобий ёки салбий томонларини тарозига солган.
Натижада, 2023 йил 6 ноябр куни президент «ҳозир сайлов вақти эмаслиги»ни айтади. «Биз ҳозир Россия Украинадан кутаётган сохтагарчилик эмас, мудофааланиш вақти, давлат ва одамлар тақдири боғлиқ бўлган жанг вақти, — деган у. — Ва агар у ёки бу сиёсий тортишувларга чек қўйиб, ҳамжиҳатликда ишлашни давом эттириш керак бўлса, давлатда бунга чек қўйишга ва жамоатчилик учун барча зарур жавобларни беришга қодир тузилмалар мавжуд. Украинага қарши можаролар ва бегона ўйинларга жой қолдирмаслик учун».
