ОАВларга кўра гўёки Трампнинг 28 банддан иборат тинчлик режаси бандлари сиздирилган, режага кўра Украина Донбассни Россияга топшириб, НАТО масаласини музлатиш кераклиги айтилади. Kun.uz’нинг “Геосиёсат” дастурида таҳлилчилар Бектош Бердиев ва Жаҳонгир Акрамов мазкур режа бандлари ва унга Украинанинг эҳтимолий реакцияси хусусида сўз юритди.
Трампнинг Россия–Украина урушига оид янги режалари ҳақида нималар маълум?
Бектош Бердиев: Бугун АҚШнинг бир қатор нуфузли ОАВлари Доналд Трамп ишлаб чиқаётган янги тинчлик режасининг айрим тафсилотларини эълон қилди. Аввал бу ҳужжат махфий тарзда муҳокама қилинаётган деб ҳисобланган. Эндиликда эса 28 банддан иборат мазкур келишув лойиҳаси оммага сизиб чиққани айтилмоқда. Хабарларга кўра, Трамп ушбу режани имзолашга мажбур қилиш орқали Россия ва Украина ўртасидаги урушни тўхтатмоқчи. Трампнинг ўзи ҳам “мен саккизта урушни тўхтатганман, бу урушни ҳам тугатишим керак”, деб таъкидлаган. Мазкур ҳужжатни тайёрлашда АҚШ вице-президенти Венц, Давлат департаменти раҳбари Марко Рубио, Стив Уиткофф ҳамда Трампнинг ўзи иштирок этгани айтилмоқда. Айрим манбаларга кўра, Россия вакили Кирилл Дмитриев ҳам маслаҳатлари билан қатнашган. Мутахассисларнинг аксарияти режа кўпроқ Россия манфаатларига ён беришга қаратилганини таъкидламоқда. Энг эътиборли бандлардан бири — Донбассни тўлиқ Россия таркибига киритиш. Бундан ташқари, Запороже ва Херсон фронт чизиғида можарони музлатиш таклиф этилган. Бу ҳудудлар де-юре тан олинмаса ҳам, амалда фронт чизиғи кескин ўзгаришсиз қолиши эҳтимоли бор. Режада Украина вақтинча НАТОга аъзо бўлмаслиги ҳам кўзда тутилган, аммо бу чекловнинг муддати аниқ белгиланмаган. Шунингдек, Украинада хорижий қўшинлар ва ҳарбий техниканинг бўлиши тақиқланиши, Украина армиясининг ҳажми қисқартирилиши таклиф этилган. АҚШ ушбу режани санкциялар фонида Россияга босим ўтказиш орқали амалга оширмоқчи бўлгани айтилади. Бироқ санкциялар уруш жараёнига сезиларли таъсир кўрсатмаётгани сабаб бу йўл самарали деб топилган. Тахминларга кўра Россия келишувга қисман рози бўлиши мумкин, бироқ санкцияларнинг бекор қилинишини асосий шарт сифатида қўяди. Украина эса айнан Донбассни тан олиш, НАТОга аъзо бўлмаслик ва армияни кескин қисқартириш каби бандларга эҳтимолий равишда рози бўлмайди. Режа шунингдек, қуйидаги бандларни ҳам ўз ичига олади: АҚШ Қрим ва Донбассни Россия ҳудуди деб тан олиши, Москва ҳамда Санкт-Петербурггача етиб бориш салоҳиятига эга қуролларини чеклаш, рус тилига расмий иккинчи тил мақоми берилиши, Украина православ черковига алоҳида ҳуқуқий мақом берилиши.
