Венесуэланинг АҚШ томонидан қўлга олинган раҳбари Николас Мадуро ва унинг рафиқаси Силия Флорес Ню Йорк Жанубий округ федерал судининг дастлабки мажлисида барча айбловларни рад этди. Уларнинг иккисига ҳам «наркотерроризм» бўйича айблов қўйилган. Кейинги суд мажлиси 17 март кунига белгиланди.
Венесуэлада эса вице-президент Делси Родригес вақтинча давлат раҳбари сифатида қасамёд қабул қилди. Бундан бироз олдинроқ Доналд Трамп агар АҚШ билан ҳамкорликдан бош тортадиган бўлса, унга жиддий оқибатлар билан таҳдид қилганди. Бунга жавобан Родригес Қўшма Штатларни «тинч-тотув яшаш»га чақирган.
Мадуро ва унинг рафиқаси судда
АҚШ амалиёти чоғида қўлга олинган Николас Мадуро ва унинг рафиқаси Силия Флорес Ню Йорк вақти билан душанба тонгида вертолёт орқали Ню Йоркдаги суд биносига келтирилди.
Тарқалган суратларда Мадуро ва Флоресга Америка Гиёҳванд моддаларга қарши кураш департаменти ходимлари ҳамроҳлик қилаётганини кўриш мумкин. Венесуэла етакчиси ва унинг рафиқаси кишанланган, буғдой рангидаги куртка ва шимда бўлишган – АҚШда маҳбуслар формаси шундай рангда бўлади.
Аввалроқ АҚШ бош прокурори Пэм Бонди Мадуро ва унинг рафиқасига қарши «наркотерроризм», қурол сақлаш ва гиёҳванд моддалар контрабандаси бўйича айбловлар қўйилганини маълум қилганди.
Америка нашрлари ёзишича, Мадуро федерал суд мажлиси залига қамоқхона формасида, оёғи кишанланган ҳолда (қўли эса боғланмаган) олиб кирилган ва таржимон хизматидан фойдаланган ҳолда испан тилида гапирган.
Айблов хулосасида наркотерроризм мақсадида тил бириктириш, автоматик қурол ва портловчи қурилмаларни сақлаш каби тўртта банд санаб ўтилган.
Ишни 92 ёшли округ суди Элвин Ҳеллерстин олиб бормоқда, Мадуро адвокатликка WikiLeaks асосчиси Жулиан Ассанжнинг манфаатларини ҳимоя қилиш орқали танилган Барри Жоэл Поллакни ёллаган.
Америка нашрлари хабар беришича, Мадуро ўзига қўйилган барча айбловларни рад этган. У Венесуэланинг қонуний президенти эканини айтиб, ўзини ҳарбий асир деб атаган.
Унинг рафиқаси Силия Флорес ҳам айбга иқрор бўлишдан бош тортган.
Родригеснинг қасамёди
Мавзуга оид
Венесуэланинг янги раҳбари Делси Родригес душанба куни Каракасда мамлакат Миллий ассамблеясида (парламент) вақтинча президент сифатида қасамёд қилди.
Ушбу йиғилишда депутатлар Мадурони қўллаб-қувватлаган ҳолда «Vamos Nico» («Олға, Нико!») шиорини ҳайқиришган, деб хабар беради AFP агентлиги.
Ассамблея Мадуронинг рафиқаси Силия Флореснинг бўш ўрни кўрсатилганда ҳам уни олқишлаган.
Ассамблеядаги шовқин Мадуронинг ўғли – Венесуэла парламенти аъзоси Николас Мадуро Герранинг нутқи бошланганида тинчиди, у ота-онаси Венесуэлага «қайтиши» ҳақида гапирган.
У, шунингдек, Родригесни «сўзсиз қўллаб-қувватлаши»ни билдирган. «Менга ишонаверинг. Менинг оиламга ишонинг», – деган унга Николас Мадуро Герра.
Олдинроқ АҚШ президенти Доналд Трамп Atlantic нашрига берган интервюсида Делси Родригес агар АҚШ билан ҳамкорликдан бош тортадиган бўлса, «жуда катта тўлов қилишига тўғри келиши»ни айтганди.
«Агар у тўғри йўл тутмаса, катта тўлов қилишига тўғри келади, балки Мадуроникидан ҳам», – деганди Трамп.
Президент самолёти бортида журналистларнинг саволларига жавоб бераркан, Трамп Родригес АҚШга ўз мамлакати ресурслари, жумладан, нефт конларидан фойдаланишга «тўлиқ ҳуқуқ» тақдим этиши кераклигини айтган.
Унинг фикрича, Родригесда «бошқа вариантлар ҳам йўқ». У айнан нимани назарда тутганини унинг олдинги баёнотидан тушуниш мумкин: Трампнинг сўзларига кўра, АҚШ «агар зарурат туғиладиган бўлса, иккинчи ва янада кенг кўламли ҳужумни амалга оширишга тайёр».
Ўз навбатида, Делси Родригес АҚШ президентига мурожаат қилиб, Вашингтонни ҳамкорликка чақирган ва Венесуэла «тинчликка ва тинч-тотув яшашга содиқлигини тасдиқлаши»ни қайд этган.
«Президент Доналд Трамп, халқларимиз ва минтақамиз урушларга эмас, тинчлик ва мулоқотга лойиқ. Венесуэланинг тинч яшашга, ривожланишга, суверенитет ва келажакка ҳаққи бор», – деган у.
Делси Родригес душанба куни Каракас вақти билан соат 8:00 да (Гринвич бўйича 12:00) президент сифатида қасамёд қилди. Маросимни парламент спикери, Делси Родригеснинг акаси – Хорхе Родригес олиб борди.
АҚШ давлат котиби Марко Рубио CBS телеканалига берган интервюсида агар Венесуэла «тўғри қарорлар қабул қилмаса», Вашингтонда «АҚШ манфаатлари ҳимоясини таъминлаш учун кўплаб таъсир воситалари сақланиб қолиши»ни айтди.
Аввалроқ, шанба куни Доналд Трамп давлат котиби Марко Рубио Родригес билан мулоқот қилгани ва у «АҚШ нимани сўраса, шуни қилишга» тайёрлигини айтганини маълум қилганди. Бу эса Родригеснинг Венесуэла «империя мустамлакаси»га айланмаслиги ҳақидаги олдинги оммавий баёнотига ҳамда Мадуронинг қўлга олинишини қоралаб, уни ҳамон давлат раҳбари деб аташига зид келади.
Мадуро америкалик ҳарбийлар томонидан ушланиб, олиб кетилганидан кўп ўтмай, Трамп АҚШ «хавфсиз, муносиб ва оқилона ўтиш даврини амалга оширмагунича Венесуэлани бошқариб туриши»ни айтди.
CNN агентлиги Америка маъмуриятидаги манбаларига таяниб хабар беришича, АҚШ Венесуэлада имкон қадар тезроқ фурсатда «итоаткор муваққат ҳукумат» пайдо бўлишига интилмоқда. Америка расмийларининг устувор вазифаси – дарҳол демократияга ўтиш эмас, биринчи навбатда барқарор бошқарувга эришиш ва мамлакатнинг нефт инфратузилмасини тиклаш. Телеканал манбаларига кўра, бунда Рубио асосий рол ўйнайди.
Кейинроқ Трамп NBC учун берган интервюсида Венесуэлада яқин 30 кун ичида сайловлар ўтказишнинг имкони йўқлигинини айтди. «Сайлов ўтказилиши учун биз мамлакатда тартиб ўрнатишимиз керак. Аммо бунинг учун вақт талаб этилади», – деган у. У Венесуэлада сайловлар ўтказишга қачон имкон бўлишига аниқлик киритмаган.
Трамп яна бир бор мамлакатнинг муваққат президенти Делси Родригес Оқ уй билан ҳамкорлик қилишини айтган. Агар ҳамкорлик тўхтатиладиган бўлса, АҚШ яна куч ишлатиши мумкинлигига ишора қилган. «Биз буни қилишга тайёрмиз. Аслида, биз шундай қилишни [Николас Мадуро ўғирлангач, Венесуэлага қўшин жўнатиш] мўлжаллаган эдик», – деган у.
Венесуэланинг БМТдаги доимий вакили Самуэл Монкада Венесуэла «юридик асосга эга бўлмаган ноқонуний қуролли ҳужум» нишонига айлангани ҳақида гапирди. У АҚШни «БМТ низомини қўпол равишда бузиш»да айблаган. Монкаданинг таъкидлашича, бу Венесуэланинг табиий ресурсларини қўлга киритиш ниятида бўлган Қўшма Штатларнинг «очкўзлиги» туфайли содир бўлган.
Қўшма Штатларнинг БМТдаги доимий вакили Майкл Уолтц АҚШ «қонун устуворлигини таъминлашга қаратилган жарроҳлик амалиёти» ўтказганини айтган. У Мадурони «ноқонуний президент» ва «қонун ташқари» деб атаган.
Даниянинг БМТдаги доимий вакили Кристина Маркус Лассен «чуқур хавотир» билдириб, «чегаралар дахлсизлиги муҳокама қилинмаслиги»ни қўшимча қилди. Бу Трамп АҚШга «миллий хавфсизлик манфаатлари учун Гренландия кераклиги»ни яна бир бор таъкидлаши ортидан содир бўлди.
«Кўплаб кубаликлар ўлдирилган»
АҚШ ҳарбийларининг Мадурони қўлга олиш амалиёти чоғида Куба хавфсизлик хизматларининг кўплаб ходимлари ўлдирилган, дея маълум қилди АҚШ президенти.
«Биласизми, кеча кўплаб кубаликлар ҳам ўлдирилди», – деди Трамп Air Force One бортида журналистларга.
Куба ҳукумати 32 фуқароси ўлимини тасдиқлаган. Мамлакатда 5 ва 6 январ миллий мотам кунлари деб эълон қилинган.
Куба кучлари Николас Мадуро хавфсизлигини таъминлашга жалб қилинганди.
«Ватандошларимиз ўз бурчларини шараф ва қаҳрамонлик билан бажардилар ва қаттиқ қаршилик кўрсатиб, ҳужум қилганларга қарши тўғридан тўғри жангда ёки бомбардимон натижасида ҳалок бўлдилар», – дейилади Куба ҳукумати баёнотида.
New York Times нашри Венесуэладаги манбаларига таяниб хабар беришича, АҚШнинг Венесуэладаги ҳужумлари қурбонлари сони 80 кишига етган. Нашр маълумотларига кўра, улар орасида тинч аҳоли вакиллари ҳам, хавфсизлик кучлари ходимлари ҳам бўлган.
Колумбияга таҳдидлар
Президент самолёти бортида журналистларнинг саволларига жавоб берар экан, Доналд Трамп Колумбияга таҳдидлар ҳақида ҳам гапирди.
У келгусида Колумбияга қарши ҳарбий ҳаракатлар бўлишини истисно қилмади ва шундай деди: «Менга бу яхши ғоя бўлиб туюлмоқда». Трамп Колумбия президенти Густаво Петрони «касал одам» деб атаган.
«Колумбия ҳам жуда носоғлом, уни кокаин ишлаб чиқариш ва уни Қўшма Штатларга сотишни яхши кўрадиган бемор бошқаради ва у бу билан узоқ вақт шуғулланмайди», – деди Трамп.
Колумбия президенти бу таҳдидларга муносабат билдириб, ҳеч нарсадан қўрқмаслигини айтди.
«Мен умуман ташвишланаётганим йўқ. Бошқалардан фарқли ўлароқ, яширадиган ҳеч нарсам йўқ. Айнан мен ўн йилимни нуфузли сиёсатчилар ва қуролланган гиёҳванд моддалар савдогарлари ўртасидаги алоқаларни текшириш ва оммага ошкор қилишга бағишладим», – деди у.
Аввалроқ Густаво Петро Колумбия ҳукумати Венесуэла ва Лотин Америкаси суверенитетига қарши босқинчилик ҳаракатини қоралашини маълум қилганди.
Дунёдагилар Мадуро қўл олинишига қандай реакция қилмоқда?
Душанба куни Испания ҳукумати Венесуэладаги операция туфайли АҚШни танқид қилди. Мамлакат ташқи ишлар вазири Хосе Мануэл Албарес Cadena SER радиостанциясига берган интервюсида Венесуэла ҳудудидаги операция халқаро ҳуқуқни бузишини ва «жуда хавфли прецедент» яратишини айтди.
Мамлакат бош вазири Педро Санчес ҳам Вашингтоннинг ҳаракатларини қоралади. «Бу биз тўлиқ қоралайдиган ҳаракат, Украина ва Фаластин халқларининг азоб-уқубатларига олиб келган ҳаракатлар каби», – деди у.
Испанияда 600 мингга яқин венесуэлаликлар яшайди, уларнинг кўпчилиги оғир иқтисодий аҳвол ва ижтимоий муаммолар туфайли ўз мамлакатини тарк этган.
Испания Халқ партиясидан бўлган консерваторлар, аксинча, Мадуронинг ҳокимиятдан четлатилишини олқишлади, бироқ президентнинг «қўлга олиниши» қонунийлигидан хавотир билдирди.
Ўз навбатида, Венесуэланинг иттифоқчилари – Хитой ва Эрон АҚШни Николас Мадуро ва унинг рафиқасини озод қилишга чақирди.
Хитой Ташқи ишлар вазирлиги 5 январ куни АҚШнинг ҳаракатлари «халқаро ҳуқуқ ва халқаро муносабатларни тартибга солувчи асосий меъёрларнинг очиқдан очиқ бузилиши» эканини маълум қилди.
Теҳрон ҳам АҚШнинг ҳаракатларини қоралаб, Мадуро ва унинг рафиқасини озод қилишни талаб қилди. «Бу фахрланиш учун сабаб эмас, бу ноқонуний ҳаракатлар», – деди Эрон ТИВ вакили Исмоил Бақоий.
