3 январ куни Венесуэла президенти Мадуронинг ўғирланиши – Совуқ уруш тугаганидан кейинги 35 йиллик дунёда янги прецедент, янги тажрибани бошлаб берди. Халқаро ҳуқуқ бамисоли йўқ ва бўлмагандек. Шу пайтга қадар АҚШ ва коллектив ғарб халқаро ҳуқуқ борасида доим бонг уриб келарди. Ўзлари уни моҳиятан бузса ҳам, шаклан халқаро ҳуқуққа мосроқ кўринишга интилар эди. Энди бу ҳам йўқ...
АҚШ бошқа давлатнинг раҳбарини ёки сиёсий фигурасини биринчи марта ўғирлаётгани йўқ. Бундан роппа-роса 36 йил олдин – 1990 йилнинг 3 январ куни Панама сиёсий арбоби Нориегани ҳам ўғирлаб, АҚШга олиб келиб, уни Америка қонунлари орқали суд қилиб, қамаган эди. Бироқ Нориеганинг жиноятлари борасида халқаро майдонда кўпчиликда шубҳа йўқ эди. У Панама мухолифати етакчиларини ўлдирган, катта миқдордаги наркотик бизнесига алоқаси борлиги мустақил ОАВда айтилган эди. Бир сўз билан айтганда, Нориеганинг репутацияси Мадурога қараганда анча салбий эди.
Николас Мадуронинг ўғирланиши на халқаро ҳуқуққа, на АҚШ қонунчилигига тўғри келади. АҚШ Нориегани ўғирлашдан олдин унга нисбатан ҳуқуқий сигналлар, қонуний айбловлар эълон қилган эди. АҚШ Конгресси уни ушлаш борасида қарор қабул қилган эди. Бироқ Мадурони ўғирлаш ва Венесуэлада ҳарбий операция ўтказиш бўйича АҚШ Конгрессидан рухсат сўралмади. БМТдан ҳам ҳеч қандай санкция олинмади, АҚШ бу масалани ҳатто кун тартибига ҳам қўйиб ўтирмади.
Қиёслаш учун, АҚШ Афғонистонга 2001 йил октябрида кираётганда БМТ Хавфсизлик Кенгашининг барча 15 аъзоси мандат берган эди. Ёки 2003 йилнинг мартида Ироққа бостириб кираётганда ҳам АҚШ Конгрессидан рухсат олинган, БМТнинг эса анча вақт олдин олинган резолюциялари рўкач қилинган эди. Бу сафар эса, на АҚШ қонунлари ва на халқаро ҳуқуққа эътибор берилмади. Шунчаки бошқа давлатнинг раҳбари – Венесуэла президенти куч билан ўғирлаб кетилди ва АҚШга олиб келиб, суд қилиш бошланди. Халқаро ҳуқуқни бундай шаклда топташ ҳолати 20-21-асрларда кузатилмаган эди.
Мадуро – автократ. Унинг режими авторитар. Лекин, Мадуро режими ўз мухолифати ва аҳолисига нисбатан катта репрессиялар уюштиргани борасида маълумотлар йўқ. Мадуронинг асосий айби – сайловларни сохталаштиргани. Бироқ, дунё давлатларининг ярмидан кўпи сайловларни маълум даражада сохталаштиради.
Мадурони ўғирлашдан мақсад нима? Мадурога қўйилаётган айблов – наркобизнес, наркотерроризм борасидаги маълумотларга АҚШнинг ўзида ҳам шубҳалар кўп. Қолаверса, наркобизнес учун бошқа давлат раҳбарини ўғирлаш – жуда қалтис иш. Бироқ Трампнинг ўзи вазиятга етарлича ойдинлик киритиб турибди. Сиёсатчилар ўзларининг ҳақиқий мотивларини доим “яхши ниятлар” ортига яширишга ҳаракат қилишади. Лекин Трамп ундай эмас. У ўйлаганини гапириб, “гуллаб” қўяди. Трамп Венесуэла деганда нефтни тушунади.
