Kun.uz’нинг “Геосиёсат” дастурида сиёсатшунослар шу ҳақида сўз юритди.
Оятуллоҳ Али Хоминаийнинг ҳалок бўлди, Эрондаги режим масаласи сўроқ остидами?
Камолиддин Раббимов: Американинг ўзида ҳам экспертлар фикрига қулоқ солинса, бу ҳали конфликтнинг бошланиши холос. Агар Америка Имом Хоминаийни йўқ қилиш орқали сиёсий тизим ўзгаради деб ўйлаган бўлса, бу нотўғри ёндашув.
Ироқ ва Афғонистон тажрибаси шуни кўрсатадики, ҳокимиятни ағдариш осон, аммо ундан кейинги вазиятни назорат қилиш ниҳоятда қийин.
Эрон эса 90 миллиондан ортиқ аҳолига эга катта жамият бўлиб, унинг тафаккури Америкага ишончсизлик ва Исроилга нисбатан салбий муносабат билан тўйинган.
Тўғри, жамиятнинг катта қисми эркинликни истайди. Бироқ бу эркинлик йўлида улар ўзининг диний ва маданий ўзлигини, мусулмонлик ва шиалик идентитетини тарк этмайди.
Шунинг учун, эртага ҳокимиятга ким келишидан қатъи назар қисқа муддатли ижобий ўзгаришлар бўлиши мумкин. Аммо агар сиёсий тизим халқ иродасига боғлиқ бўлса, Исроилга нисбатан салбий муносабат барибир сақланиб қолади. Буни Ироқ, Сурия ва Ливия мисолида ҳам кўриш мумкин. Ушбу давлатларда сиёсий тизимлар издан чиққан бўлса-да, жамиятнинг Исроилга муносабати ўзгармаган.
Шу билан бирга, сўнгги пайтларда Американинг ўзида ҳам жамоатчилик фикри ўзгариб бормоқда. Илгари америкаликларнинг 70-80 фоизи Исроилни асосий иттифоқчи деб билган ва уни қўллаб-қувватлаш зарур деб ҳисоблаган. Аммо охирги ойларда Фаластинга нисбатан ҳамдардлик ортиб, Исроилга ишонч пасаймоқда.
Имом Хоминаийнинг саҳнадан кетиши муайян трансформацияни бошлаб бериши мумкин. Аммо ҳозирча сиёсий тизим қулайди, деб айтиш қийин. Кўплаб экспертлар ҳам шундай фикрда. Чунки бундай тизимни ағдариш учун кенг кўламли, тўлақонли уруш талаб этилади.
Эрондаги сиёсий тизим чуқур илдизларга эга, унда Ислом инқилоби қўриқчилари корпуси, мудофаа вазирлиги ва бошқа куч тузилмалари мавжуд. Уларни бутунлай йўқ қилиш учун узоқ ва мураккаб ҳарбий жараён керак бўлади. Бу тизим Саддам Ҳусайн давридаги Ироқдан фарқ қилади, у ерда якка шахс диктатураси бўлган ва тез қулаган.
Эронда эса тизим анча мураккаб ва мафкуравий асосга эга. Унинг илдизлари чуқур. Шу билан бирга, келажакда ҳокимиятга келадиган шахсларнинг дипломатик ёндашуви бошқача бўлиши мумкин.
