Ўзбекистонда нефт қазиб олиш ва қайта ишлаш қувватлари мавжуд бўлса-да, ички эҳтиёжни тўлиқ қоплаш учун импортга боғлиқлик йилдан йилга ошиб боряпти. Хусусан, 2026 йилнинг январ-феврал ойларида қарийб 166 млн долларлик 279 млн литр бензин импорт қилинган. Бу 2025 йилнинг мос даврига нисбатан миқдор жиҳатдан 2 баробарга, қиймат жиҳатдан эса 2,1 баробарга кўп. Охирги ойларда ички талабнинг қарийб тенг ярми ташқаридан олиб кирилаётган бензин ҳисобига қондириляпти.
Жорий ҳафтадаги биржа савдолари бошланиши билан жаҳон энергетика бозорида кучли тебраниш кузатилди. Яқин Шарқдаги вазиятнинг кескинлашиши фонида нефть нархи 2022 йилдан бери илк бор бир баррель учун 100 доллардан ошди. Кескин ўсишнинг асосий омиллари нималардан иборат ва бу Ўзбекистон ички бозорига қандай таъсир қилади?
Нега нефт нархи кескин ошди?
Ўтган дам олиш кунлари Яқин Шарқдаги вазият яна кескинлашди. Исроил Эрондаги ёнилғи сақлаш омборлари бўйлаб зарбалар йўллади. Энг камида бешта энергетика объекти ҳужумга учраган. Ижтимоий тармоқларда Теҳрон ва атрофдаги ҳудудларда бошланган йирик ёнғинлар видеолари тарқалди. Бунга жавобан Эрон ҳам Баҳрайндаги нефтни қайта ишлаш заводига ҳужум қилди. Кувайт миллий нефт компанияси жавоб зарбалари фонида эҳтиёт чораси сифатида қазиб олиш ҳажмини қисқартирганини эълон қилди.
Глобал нефть танқислиги ҳақидаги хавотирлар ўтган ҳафта охирида Қатар энергетика вазирининг баёнотидан сўнг кучайганди. У агар уруш тўхтамаса, Форс кўрфази давлатларидаги барча энергия экспортчилари бир неча ҳафта ичида қазиб олишни тўхтатишга мажбур бўлиши мумкинлигини айтганди. Бундай ҳолатда нефт нархи бир баррель учун 150-200 долларгача кўтарилиш эҳтимоли бор.
Шунингдек, Эрон дунёдаги асосий нефт таъминоти йўналишларидан бири бўлган Ҳўрмуз бўғозини амалда ёпди. Тақиқ барча кемаларга, жумладан, тижорат кемалари ва нефт танкерларига таъсир қилди. Стратегик йўлакда трафик деярли тўхтаган, кемаларнинг бир қисми ракета зарбаларига учради. Жаҳон нефтининг қарийб 20 фоизи айнан ушбу бўғоз орқали ўтади. Бу эса жаҳон бозорида таклифни қисқартириб, нархларнинг кескин кўтарилишига олиб келяпти. Саудия Арабистони, БАА ва Кувайтдаги нефт омборлари деярли тўлиб кетган. Бу эса агар хом нефт Ҳўрмуз бўғози орқали экспорт қилинмаса, йирик нефт конларини вақтинча ёпишга тўғри келиши мумкинлигини англатади.
Бундан ташқари, геосиёсий хавф ортган пайтда инвесторлар энергия ресурсларини “хавфсиз актив” сифатида сотиб олишга ҳаракат қилади. Натижада фючерс бозорида талаб кескин ошади ва бу ҳам нархларни юқорига кўтаради.
