Баҳор қуёшининг асосий салбий хусусияти унинг дарҳол эмас, кечикиб таъсир қилишидадир. Кўпчилик офтоб зарарини фақат куйиш билан боғлайди. Аммо асли зарар тананинг ички қатламларида бошланади: тери ҳужайраларининг DNK’си шикастланади, коллаген парчаланади, пигментация тизими издан чиқади. Бу жараёнлар бир неча ҳафта ёки ой ўтибгина сезилади, яъни юзда пайдо бўладиган доғлар, сариқ ранг, терининг тез қариши шулар жумласидан. Узоқ муддатли таъсир эса янада жиддий оқибатлар, хусусан, тери саратони хавфининг ошишига олиб келиши мумкин.

Қуёш нурлари ва уларнинг таъсири

Қуёш нурлари уч турга бўлинади:

  • UVA – терининг чуқур қатламларига кириб, қариш жараёнини тезлаштиради;
  • UVB – тери юзасини зарарлаб, куйишга олиб келади;
  • UVC – атмосфера томонидан тўсилади.

Баҳорда UVA нурлари фаол бўлади. Бу нурлар:

  • ойнадан ҳам ўтади;
  • булутли ҳавода таъсирини йўқотмайди;
  • сезилмас даражада, лекин доимий зарар келтиради.

Энг эътиборли томони, бу даврда тери ҳали “қиш режими”дан чиқмаган ҳолатда сақланади. Меланин ишлаб чиқариш секин, ҳимоя механизмлари паст режимда туради. Шу тариқа, атиги 20–30 дақиқа қуёшда юриш ҳам сезилмайдиган, аммо йиғилувчи зарар келтиради.

Марказий Осиё иқлими бу хавфни янада кучайтиради. Қуруқ ҳаво ультрабинафша нурларни камроқ ушлаб қолади, булутлар оз бўлади, шамол эса салқинлик ҳиссини бериб, одамни чалғитади. Масалан, Тошкент шароитида март–апрел ойларидаёқ қуёш нурлари сезиларли даражада кучаяди. Аммо айнан шу даврда аксар инсонлар SPF ишлатишни бошламайди, бош кийим киймайди ва қуёшдан ҳимояланишни ёзга қолдиради.

Энг кўп хатолар: одамлар нимани нотўғри қилади?

Кундалик ҳаётда учрайдиган нотўғри хатти-ҳаракатлар ҳам вазиятни оғирлаштиради. Масалан, “ҳали қуёш кучли эмас” деган фикр, SPF’ни фақат ёзда ишлатиш, фақат юзни ҳимоялаш ёки кремни бир марта суртиб кун бўйи юриш – буларнинг барчаси нотўғри ёндашувдир. Яна бир кенг тарқалган стереотип эса тери қорайишини соғломлик белгиси сифатида қабул қилиш. Аслида эса қорайиш терининг шикастланишга жавоб реакцияси, яъни ҳимоя сигнали ҳисобланади.

1. “Ҳали қуёш кучли эмас” деган фикр