Нафас олиш имконсиз – кичик ҳинд шаҳри дунёда энг ифлос ҳавога эга экани маълум бўлди

Ҳиндистоннинг Лони шаҳри пойтахт Деҳлидан бир соатлик йўл масофасида жойлашган, аммо тез ўсиб бораётган бу саноат зонаси ҳавас қилиб бўлмайдиган ном билан уни ортда қолдиради. IQAir (Швейцария) компаниясининг ўтган йилги маълумотларига кўра, у дунёдаги энг ёмон ҳаво сифатига эга бўлган. CNN бу ҳақда маълумотлар келтирди.

Лони шаҳрида заводлардан ва транспорт воситаларидан чиқаётган тутунлар, шунингдек, қурилиш чанглари заҳарли аралашма ҳосил қилади, бу эса 700 минг аҳоли учун нафас олишни мураккаблаштиради.

«Йўталиш у ёқда турсин, бу ерда ҳатто нафас олиш ҳам қийин», дейди умр бўйи Лонида яшаётган 45 ёшли рикша ҳайдовчиси Манож Кумар.

Шу ерда яшовчи Муҳаммад Муҳмин Хоннинг айтишича, ифлосланиш шу қадар юқорики, у ҳар сафар кўчага чиққанида ниқоб тақиб олади. «Бу ерда 24 соат шундай юрилади. Қаерга борсангиз ҳам», дейди у.

Энг ифлосланган шаҳарлар рўйхатини аниқлаш учун IQAir энг кичик, аммо энг хавфли ифлослантирувчи моддалардан бири бўлган майда заррачалар ёки PM2.5 миқдорини олади.

Ўтган йили Лонида ўртача PM2.5 концентрацияси IQAir маълумотларига кўра 112,5 ни ташкил этди - бу Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг (ЖССТ) хавфсиз чегарасидан 22 баравар кўп.

Нафас олганда, PM2,5 зарралари ўпка тўқималарига чуқур кириб боради ва у ерда қонга ўтиб, астма, юрак ва ўпка касалликлари, саратон ва бошқа нафас олиш касалликлари, шунингдек, болаларда когнитив бузилишларга олиб келиши мумкин.

Лони шаҳридаги клиникани бошқарадиган доктор Анил Сингхнинг айтишича, сўнгги беш йил ичида у кўрган нафас олиш тизимида муаммолари бўлган беморлар сони кўпайган.

«Мен, айниқса, болаларнинг жуда ёшлигида эрта астма аломатлари билан келганини кўрдим. Атроф-муҳитнинг таъсири бунинг омиллардан бири эканини аниқ айта оламан», дейди у.

Дунёнинг энг ифлосланган шаҳарлари, 2025 йил

Лони, Ҳиндистон

Хотан, Хитой

Бирнихат, Ҳиндистон

Деҳли, Ҳиндистон

Файсалобод, Покистон

Раҳим Яр Хон, Покистон

Ғозиобод, Ҳиндистон

Лоҳур, Покистон

Суккур, Покистон

Ула, Ҳиндистон

(Манба: IQAir World Air Quality Report 2025)

Ифлосланишнинг кучайиши

IQAir маълумотларига кўра, ўтган йили дунёнинг энг ифлосланган бешта шаҳри Ҳиндистонда бўлган, Ню-Деҳли яна дунёдаги энг ифлосланган пойтахтга айланди.

Автотранспорт ва саноат чиқиндилари, экин қолдиқларининг ёниши ва қурилиш чанги 1,4 миллиард аҳолига эга мамлакатда ифлосланишнинг асосий манбалари ҳисобланади. Декабрдан январгача Лони ва Ҳиндистон шимолидаги бошқа шаҳарлар мунтазам равишда совуқ ва қуруқ қиш ойларида ифлосланишнинг кескин ошиши билан курашади.

Ўтган йилнинг апрель ойида Деҳлида бўлиб ўтган кучли чанг бўрони Лони ҳавосига кўпроқ ифлослантирувчи моддаларни қўшди, бу эса уни янада заҳарли қилди, айниқса унинг энг кекса ва энг ёш аҳолиси учун.

Лонида яшовчи аёл Куши Ферозенинг айтишича, унинг уч ёшли ўғли ифлосланиш туфайли тез-тез аллергия, йўтал ва ошқозон инфекцияларига дучор бўлади.

«Кунига икки-уч марта уйимиз чангга тўлади, чунки кўп чанг киради. Уйнинг ичидаги энг чеккадаги хонада ҳам чангни кўриш мумкин», дейди у.

Доимий ифлосланиш

Ҳиндистон 2019 йилда ўзининг «Тоза ҳаво» дастурини ишга тушириб, 24 та штат ва иттифоқ ҳудудларида 2025-26 йилларга бориб майда қаттиқ заррачалар концентрациясини 40 фоизга камайтириш бўйича стратегияларни бошлади. Чора-тадбирлар кўмирга асосланган электр станцияларини тўхтатиш, ҳаво мониторинги тизимларини ўрнатиш ва биомассани ёқишни тақиқлашни ўз ичига олди.

Ҳукумат маълумотларига кўра, Ҳиндистоннинг баъзи шаҳарларида ҳаво сифати яхшиланган. Бироқ, экспертларнинг таъкидлашича, қатъий назорат ва мувофиқлаштиришнинг йўқлиги тараққиёт секин кечганини англатади.

Ўтган йилнинг октябрь ойида Деҳлидаги маҳаллий ҳукумат пойтахт ҳавосини тозалаш учун «булутларни экиш» тажрибасини ўтказишга уриниб кўрди, аммо муваффақиятсизликка учради. Кейинги ойда пойтахт ҳудудида PM2.5 кунлик ўртача концентрацияси хавфли даражага кўтарилганда, юзлаб одамлар ҳукуматнинг қатъий чоралар кўришини талаб қилиб, камдан-кам учрайдиган норозилик намойишида қатнашди.

IQAir ҳисоботига кўра, Ҳиндистонда тоза ҳаво учун кураш қўшни Хитойдан фарқ қилади. Хитойликлар кўп миллиард долларлик харажатлар орқали ифлосланган ҳавони тозалаш учун кўп йиллик саъй-ҳаракатлар натижасида PM2.5 даражасининг пасайишига эришди.

Минтақанинг бошқа жойларида Покистон шаҳарлари йиллик ўртача PM2.5 концентрациясининг дунёдаги энг юқори даражасини бошдан кечирди. Бу 2025 йилда дунёнинг энг ифлосланган мамлакати деб топилди, дейилади IQAir ҳисоботида.

Лони аҳолиси шунчаки эркин нафас олишни хоҳлаётганини айтади.

«Сўнгги 40 йил ичида ҳеч нарса ўзгармади», деди Кумар, рикша ҳайдовчиси.

Баъзилар учун ягона тўғри ечим нарсаларини йиғиштириб, кўчиб кетиш бўлиши мумкин.

«Бу ердан кетсак, ўзимизни анча яхши ҳис қиламиз шекилли. Бу ердан қаерга кетсанг ҳам тозароқ ҳавога дуч келасан. Бу ерда ўзимизни яхши ҳис қилмаяпмиз», деди Ферозе.