Космик кемалар коинотни забт этаётганда подшоҳлар уруш билан банд — ҳафта дайжести

Ассалому алайкум, азизлар. Бугун 12 апрел, якшанба. Ўтган йил 12 апрел шанба кунига тўғри келган ва ўша ҳафтадаги дайжестда Юрий Гагарин космосга чиққани ҳақида гапирганим эсимда. Бугун сўзбошида ёмғирдан кейин Самарқанд шаҳри кўчаларини сув босгани ҳақида гапиришни режалаштиргандим, лекин ўйлаб қарасам, бу янгилик эмас, ҳар баҳорда такрорланадиган ҳолат. Келинг, сўзимизни шу кунларда инсониятни янги босқичга олиб чиққан чинакам катта воқеа билан бошлаймиз.

«Artemis II» космик кемаси тарихий Ой миссиясини якунлаб, эсон-омон Ерга қайтди. Америка миллий коинот бошқармаси NASA йиллар давомида тайёрланган миссияни муваффақиятли якунлади. Уч америкалик ва бир канадалик фазогир Ер орбитасидан рекорд даражада узоқлашди, Ер «ботиши» каби уникал кадрлар олиб, Ойнинг орт томонига ўтиб чинакам оламшумул ишларни амалга оширишди.

Бу миссия шунчаки расм олиш, «Америка бошқалардан зўр эканини кўрсатиш учун» қилингани йўқ, фазогирлар ўрганган янгиликлар асосида кўплаб тадқиқотлар қилинади, инсон коинотга янада яқинлашади.

Бутун инсониятни бу ажойиб тарихий миссия билан табрикласак бўлади. «Artemis II» ҳаво кемаси 12 апрел — коинот куни арафасида Ерга қайтгани ҳам маъжозий маъно ифодалаётгандек. Албатта, Америка Россиядан яхшироқ эканини исботлашга уринмайди, охирги йилларда орадаги фарқ ҳаддан ташқари катталашиб кетди, лекин барибир Вашингтонда ҳам зимдан рақобатни ҳис қилишади. Биринчи бўлиб инсонни космосга учирган давлат бугун нималар билан банд экани-ю, рақобатчилар қаерда юрганини қаранг... Биз доимгидек ҳафтанинг энг муҳим воқеаларини биргаликда эслаймиз.

Сулҳ

Ҳафта давомида Америка президенти Трамп Эрон билан икки ҳафталик сулҳ эълон қилди. Олдинроқ Оқ уй раҳбари Эронга «бутун тамаддунни йўқ қилиш» билан таҳдид қилганди. Бу таҳдид ядровий зарба бўлиши мумкинлиги тахмин қилинди. Лекин дедлайн тугашига бир неча соат қолганида Трамп Эрондан таклиф олгани, унинг асосида музокара ўтказишга тайёрлигини айтди.

Бу баёнотдан кейин Эрон Ҳўрмуз бўғозини очди. Лекин кўп ўтмай ҳар икки томон сулҳни бузганини айтиб бир-бирини айблаб чиқди. Эрон Исроилнинг Ливанга ҳужумлари сулҳни бузиш эканини билдирди, чунки «Ҳизбуллоҳ» ҳам сулҳга қўшилганди. Урушнинг энг асосий ташаббускори Исроил кўп ўтмай Ливан билан музокара бошлади.

Трамп Эрон билан музокара ўтказиш учун Покистонга вице-президент Жей Ди Вэнсни юборди. Бу Америка президенти урушни тугатмоқчи дегани, чунки жамиятда норозилик кучайиб кетди. Катта эҳтимол бу музокаралардан кейин томонлар келишувга эришади ва уруш тугайди. Бу Россия ва Украина ўртасидаги музокарага ўхшамайди, бу ерда икки душман ўртасидаги фарқ жуда катта. Эрон узоқ урушга бардош беролмайди. Ва ҳар қандай ҳолатда Эрон ҳукумати урушда ғалаба қозонгани ҳақида эълон қила олади. Ҳатто Америка билан ядро келишуви имзоласа ҳам.

Трампда эса вазият қийин. У ҳеч қанақасига «урушда ғалаба қозонганига» америкаликларни ишонтиролмайди. Ҳозир Америка учун муҳими урушни тезроқ тугатиш, тез орада жаҳон чемпионати бошланиб, сайёҳлар оқиб кела бошлайди. Мундиал тугаши билан ноябрдаги оралиқ сайловларга эътибор қаратиш керак. Ўша парламент сайловларида президентлик тақдири ҳам ҳал бўлиши мумкин.

Мактаблар зарба остида

Америка ва Исроил бошлаган уруш оқибатида Эронда минглаб тинч аҳоли вакиллари ҳалок бўлди, жуда кўп инфратузилма объектлари вайрон қилинди. Американинг NYT газетаси таҳлилчилари Америка зарбаси оқибатида Эронда камида 22 та мактаб ва 17 та касалхона зарбага учраганини тасдиқлади. Эрондаги Қизил яримой халқаро ташкилоти эса камида 763 та мактаб, 316 та касалхона зарбага учраганини маълум қилган. Ташкилот ҳисоб-китобига кўра, Америка ва Исроил зарбалари сабаб камида 1701 нафар тинч аҳоли вакиллари ҳалок бўлган.

Ер «ботиши»

Шанба куни тонгда NASA’нинг «Artemis II» ҳаво кемаси Ой бўйлаб тарихий миссияни якунлади. Фазогирлар Ердан рекорд даражада — 407 минг км узоқлашди. Улар Ойнинг орқа томонига ўтишга муваффақ бўлиб, Ер «ботиши» каби уникал ҳодисалар кадрини эълон қилди. Кадрда сайёрамиз худди яримойга ўхшаб кўринади. Албатта, бу доим содир бўладиган воқеа, лекин инсон Ойнинг ортига ўтиш орқали бунақа ноёб ҳодисани илк марта ўз кўзи билан кўрди.

Фазогирлар тўлиқ Қуёш тутилиши каби уникал ҳодисага ҳам гувоҳ бўлишди. Космонавт Виктор Гловер буни «илмий фантастика» деб атади. «Artemis II» фазогирлари олган суратларни кўриб шунчаки завқланинг. Улардан бирида Венера ҳам нур сочиб турибди. Ойдан туриб олинган Ернинг кўриниши эса ақл бовар қилмас гўзаллик...

Исроилнинг Ливандаги уруши

Эрондаги урушнинг энг асосий ташаббускори, энг асосий тарафдори, шубҳасиз, Исроил. Бинямин Нетаняҳу энг яхши тушларида ҳам бунақасини кўрмаган бўлса керак. Америкалик олимлар коинотни забт этаётган бир вақтда Америка президенти эрталабдан туриб Эронга берилган зарбалар бўйича ҳисобот тинглайди. Исроил учун бу орзунинг ўзгинаси.

Ана шу Исроил «катта акаси» Америка Эронни бомбалаётганидан фойдаланиб Ливанда уруш бошлаб олди. Қуруқлик амалиётида бирин-кетин исроиллик ҳарбийлар ўла бошлагандики, Биби яна ҳаво зарбаларига зўр берди. Трамп сулҳ эълон қилганидан бир неча соат ўтиб ЦАҲАЛ Ливанга ракета ёғдирди. Ўн дақиқа ичида юздан ортиқ нишонга бомба отилгани Исроил сулҳдан қанчалик норози бўлганини ифодалайди. Бу интенсивликни бошқача изоҳлаш қийин. Исроил томонига кўра, «фақат «Ҳизбуллоҳ» объектлари нишонга олинган». Ваҳоланки, Нетаняҳу «Ҳизбуллоҳ» устидан ғалаба ҳақида ўтган йилдаёқ эълон қилиб бўлганди.

Кейинроқ Исроил Ливан билан музокара бошлашини эълон қилди. Нетаняҳу музокарани гўёки «Ливан томони кўп марта илтимос қилгани сабаб» бошлаётганини айтди.

Си Тайван мухолифати билан учрашди

Жума куни Пекинда ноодатий учрашув бўлиб ўтди. Хитой раиси Си Жинпинг Тайвандаги энг йирик мухолиф партия раҳбари Ченг Ли Вун билан учрашди. Бунақа учрашув доим ҳам бўлавермайди. Ҳар икки томон учрашувда Тайван бўғозидаги тинчликни сақлашга интилишини айтган. Ли Вун хоним Хитойга Си Жинпинг таклифига кўра борган ва олти кун давомида бир қатор йирик шаҳарларда турли даражадаги учрашувларда иштирок этиши кўзда тутилган.

Хитой 2016 йил Тайван тепасига маҳаллий демократик партия раҳбари келганидан кейин юқори даражадаги учрашувлар ўтказмай қўйганди. Чунки ўша раҳбарият «ягона Хитой давлати» концепциясини кескин рад этган. Яъни, Тайван мустақил давлат эканига урғу берган. Тайван ҳукумати мухолиф партия етакчисининг Пекинга ташрифини қоралади.

Маълумот учун, Хитой Тайванни ўзининг ажралмас қисми деб ҳисоблайди ва оролни куч билан эгаллаб олиш вариантини ҳам истисно қилмайди.

Ҳафта иқтибоси

Барак Обаманинг биринчи маъмурияти вақтида тўрт йил давомида давлат котиби лавозимида ишлаган Жон Керри Американинг Эронда бошлаган уруши ҳақида гапирди. Унинг фикрича, ҳозирги урушни Америка жамияти қўлламайди. Керри уруш Исроил манфаати учун бўлаётганини таъкидлади.

«Уруш бошлаётганда ўз халқингиз қўлловига умид қиласиз, шунда нима учун жанг қилаётганингиз аниқ бўлади. Ҳозирги уруш эса Нетаняҳунинг узоқ йиллик орзуси», деди дипломат.

Америкада «уруш Исроил манфаатига кўра ўтказилаётгани» ҳақида тобора кўпроқ одам фикр билдирмоқда. Ҳатто ашаддий консерваторлар орасида Трамп бошлаган урушни қоралаётганлар кўпайди.

Ҳафта суратлари

Одатдагидек видеони ҳафта суратлари билан якунлаймиз. Суратлардан бири Америкада, бири Ер орбитасидан ташқарида олинган. Ҳамкасбимиз Жулиа Никинсон суратга олган биринчи кадрда Оқ уйдаги матбуот анжумани тасвирланган.

Деярли барча журналистлар Доналд Трампга савол бериш умидида қўлини кўтарган. Албатта, Америка президенти иштирокидаги матбуот анжуманлари доим шундай кайфиятда ўтади, ноодатий ҳеч нарса йўқ. Шунчаки орқа томондан олинган бу кадр Америкадаги бугунги сиёсий ҳолатни жуда аниқ ифодалайди: америкаликларнинг Доналд Трампга саволлари жуда кўп.

Иккинчи тарихий кадр Ер орбитасидан ташқарида, Ой сиртидан туриб олинган. «Artemis II» кемасидан туриб олинган кадрда ноодатий фазовий ҳодиса — Ер «ботиши» кўринган.

Биз Қуёш ботиши, Ойнинг турли шаклга киришига гувоҳ бўлганмиз, лекин гўзал сайёрамиз «ботиши»ни кўриш насиб этмаган. NASA фазогирларига насиб этди. Америкаликларнинг Ой миссияси ҳақида бугун кўп гапирдик, лекин ишонинг, бу шунга арзийди. Бир сўз билан айтганда, бу такрорланмас суратда чексиз коинотда Еримизни муаллақ қилиб қўйган Аллоҳнинг қудрати тасвирланган. Ажойиб шеърда айтилганидек, Сен яратган олам-у инсон гўзал... Омон бўлинг, азизлар. Ҳафталик дайжест лойиҳаси билан кейинги якшанбагача.