Бу ҳафта океан ортида футбол бўйича 23-жаҳон чемпионати бошланди. Бир аср аввал асос солинган бу ажойиб мусобақа ҳозиргача энг кўп одамларни ўзига қаратадиган турнир бўлиб келмоқда. Дунёда турли хил томошалар бор, улар орасида одамлар навбат кутиб, катта пул сарфлаб кўрадиганлари жуда кўп. Лекин ҳеч бир санъат томошаси, ҳеч бир спорт футболчалик оммавий бўлолмайди.
Футбол шунчалик катта бўлиб кетганки, спорт ва футбол алоҳида тушунчадек қаралади. Энди футбол шунчаки спорт эмас, унда футболчилар ўз ватани, миллати шаънини ҳимоя қилади, гол ургач, кўзида ёш билан байроғини ўпади, кўпчилигингиз танимайдиган менинг давлатимда ана шундай атлетлар бор, демоқчи бўлади бу ҳаракати билан.
Жаҳон чемпионати ана шу футболнинг энг зўрлари қатнашадиган мусобақа. Бу ерда ҳис-туйғулар тактикадан устун бўлади. ЖЧ шунақа адолатли турнирки, Сенегал уларни мустамлака қилган Францияни ер тишлатади. Бу шунақа инсонга куч берадиган мусобақаки, 42 ёшли Роже Миллалар ўғли тенги рақибларга қарши ўйнаб гол уради.
Бу мусобақа финалида ғалаба голини урган «Барселона» футболчиси уни сал аввал вафот этган жамоасининг принципиал рақиби «Эспаниол» футболчисига бағишлайди. Бу турнирда Зиданлар, Роналдолар футбол тахтига кўтарилади. Ҳужумдагилар ҳеч нима қилолмаётганда Тюрам каби ҳимоячилар қаҳрамонга айланади. Бу Зидан футбол билан мағрур хайрлашган, Туркия осиёликлар ҳам футбол ўйнай олишини исботлаган, Баджо каби даҳолар ҳаяжондан пеналтини тепага тепиб юборадиган катта турнир. Ва ниҳоят, бу футбол қироли Пеленинг мусобақаси!
Бу йил энг зўрлар мусобақасида илк марта Ўзбекистон ҳам қатнашади. Бу жуда ёқимли. Қандай натижа бўлишидан қатъи назар, биз энг яхшилар қаторидамиз. Шу сабаб бу ажойиб лаҳзалардан фахрланайлик. Биз доимгидек ҳафтанинг шу ва бошқа муҳим воқеаларини биргаликда ёдга оламиз.
ЖЧ бошланди
Демак ҳафтанинг энг муҳим воқеаси футбол бўйича жаҳон чемпионати бошлангани бўлди. Очилиш ўйини Мексикада ўтказилди. Мезбон жамоа ЖАРни ишончли тарзда мағлуб этди. Гуруҳнинг иккинчи ўйинида Жанубий Корея Чехияни енгди. Жума куни «B» ва «D» гуруҳидаги ўйинлар билан Канада ва Америкада ҳам мундиал старт олди.
Катта жамоалар аста-секин мусобақага киришмоқда. Бразилия биринчи турдаёқ жиддий рақиб Марокашга тўқнаш келиб дуранг ўйнади. Айтганча, бу йил ҳам Франция биринчи турда Сенегал билан ўйнайди. 2002 йил бу жамоалар мундиаллар тарихидаги энг эсда қоларли ўйинлардан бирини ўтказганди. Шунингдек, биринчи турда Англия – Хорватия, Нидерландия – Япония, Белгия – Миср каби қизиқали учрашувлар ҳам бор. Ўзбекистон мундиални 18 июн куни Колумбияга қарши ўйин билан бошлайди.
Мавзуга оид
Эрон Apacheʼни урди
Ҳафта давомида Америка ва Эрон урушида навбатдаги эскалация авж олди. Бунга сабаб Эрон америкаликларнинг афсонавий вертолёти Apacheʼни уриб туширгани бўлди. Ҳўрмуз бўғози узра патруллик қилаётган учоқни эронликлар CNNʼга кўра Shahed дрони билан уриб туширган. Лекин баъзи манбалар Shahedʼда жуда кўп портловчи модда бўлади, у билан урса, вертолёт портлаб кетиб, учувчилар омон қолмасди, дейишмоқда. Уларнинг фикрича, Apache дронларни уриб тушираётганда Shahedʼлардан бири жуда яқин жойда портлаб, вертолётни ҳам издан чиқарган.
Вертолёт учувчиларини қутқариш операцияси ҳам ноодатий кечган. Америкаликлар Ҳўрмузга қулаган вертолёт учувчиларини масофадан туриб бошқариладиган қайиқда эвакуация қилишган. Ахир учувчилар эронликлар қўлига тушиши Америка учун жуда ёмон воқеа бўларди. 2003 йил ироқликлар худди шундай вертолётни уриб тушириб, икки учувчисини ТВда кўрсатган ва бу Америка учун жиддий муаммо туғдирганди.
Америка вертолёт уриб туширилгач, Эронга зарбалар берди. Кейин Эрон яна Американинг минтақадаги базаларига ракета учирди. Бу ракеталардан ҳеч ким жиддий зарар кўрмади, лекин Трамп «Эроннинг ҳарбий қудрати йўқ қилингани» ҳақида айтишдан чарчамаётган бир вақтда форслар яна ракета топиб отиши Америка президенти зарарига ишлади.
Янги дедлайн
ОАВда Эрон ва АҚШ ўртасидаги келишув яқин экани ҳақида хабарлар чиқди. Янги дедлайнга кўра, бугуноқ томонлар сулҳ имзолаши мумкин экан. Келишув 14 банддан иборатлиги, икки томон ҳам унинг матни борасида келишгани айтилмоқда. ОАВда пайдо бўлган тафсилотларда айтилишича, Эрон уруш келтирган зарарни қоплаш учун 300 миллиард доллар компенсация, 27 миллиард музлатилган пулларни қайтариш каби шартлар қўяётган бўлиши мумкин.
Шунингдек, Эрон ядро қуроли ясамасликка, ядро дастурини ривожлантирмасликка рози бўлиши мумкин экан. Келишувда Эрон бойитилган уранни Америкага бериши ҳақида банд йўқ. Биласизми, бу келишув худди Обама маъмурияти вақтидаги ядровий келишувни эслатади. Унда ҳам Эрон баъзи санкциялар бекор қилиниши эвазига ядро дастурини ривожлантирмаслик мажбуриятини олади. Фақат Трамп президентликка келиши билан бекор қилган ўша келишувда Америка қанчадир компенсация тўлаши ҳақида гап йўқ, чунки у вақтда уруш йўқ эди. Энди ўйлаб кўринг, шунча уруш 11 йил аввал шундоғам мавжуд бўлган келишувни қайта тиклаш учун бошландими?
Эроннинг саргузаштлари
Америкада бошланган жаҳон чемпионати виза муаммоси билан ёдда қолиши тахмин қилинганди. Чунки Америка дунёдаги виза тизими энг мураккаб давлатлардан бири. Бу мамлакатга ноқонуний киришни истайдиган миллионлаб инсонлар учун жаҳон чемпионати жуда қулай имконият. Шу сабаб америкаликлар виза олмоқчи бўлаётган ҳаммани фавқулодда сергаклик билан текширмоқда.
Мухлислар у ёқда турсин, жаҳон чемпионати ўйинларини бошқариш учун тайинланган ҳакам Америкага кира олмади. Африканинг энг яхши ҳаками деб топилган, мундиал ўйинларини бошқариши керак бўлган сомалилик рефери Умар Артан дипломатик паспорти бўлишига қарамай, Америкага киритилмади. Уни Майами аэропортида узоқ вақт тинтиб, 11 соат давомида изоляторда сақлаб, кейин Туркияга учириб юборишган. Европа футбол иттифоқи УEФА ҳакамни қўллаб, унга ПСЖ ва «Астон Вилла» ўртасидаги Европа суперкубоги учрашувини ишониб топширди. Европа қитъа мусобақаларига одатда бошқа қитъадан ҳакам чақирмайди, лекин сомалилик ҳакам учун истисно қилишди.
Америка мундиалида энг кўп кузатиладиган жамоа Эрон бўлса керак. Уруш сабаб бу мамлакат жамоаси Америкадаги жаҳон чемпионатида муаммога учраши кутилганди. Форслар Америкада жойлашиши керак эди, лекин ташкилотчилар уларни Мексикага кўчиришди. Ҳозир эронликлар Мексиканинг Америка чегарасидаги Тихуана шаҳрида жойлашган. Уларга фақат ўйин куни Америкага боришга рухсат берилган. Ўйин тугаши билан яна Американи тарк этиши керак. Табиийки, уларнинг ҳаракатларини Америка махсус хизматлари тўлиқ назорат қилиб боради.
Трамп Харг оролини олмоқчи
Эрон ва Америка ўртасида сулҳ имзоланиши мумкинлиги ҳақидаги хабарлар фонида президент Трамп қизиқ баёнот билан чиқди. Унинг айтишича, Эрон энергия тизимининг асосий қисми бўлган Харг оролини, хусусан, Эрондаги асосий нефт терминалини назоратга олмоқчи экан. Яъни Трамп худди Венесуэла билан бўлгани каби Эрон энергетикаси устидан назорат ўрнатмоқчи. Эрон нефти айнан Харг оролидаги терминал орқали экспорт қилинади. Унинг назорати чиндан бутун мамлакат энергия ресурслари устидан назорат ўрнатишга имкон бериши мумкин. Лекин бу Трампнинг доимгидек унутиб юборадиган таҳдидими ёки жиддий гапми, аниқ эмас.
Арманистонда сайлов
Ҳафта давомида Арманистонда парламент сайловлари ўтказилди. Унда бош вазир Никол Пашинян етакчилигидаги партия 49 фоизга яқин овоз тўплаб, ғалаба қозонди. Сайловлар Арманистон ва Россия ўртасидаги совуқлашув фонида содир бўлди. Россия нашрлари Пашиняннинг сайловдаги ғалабасини камситишга уриниб, «унинг натижаси 50 фоизга етмаганига» эътибор қаратди. Лекин парламентда кўпчиликка эга бўлиш учун овозларнинг тенг ярмини олиш шарт эмас. 49 фоиз овоз Пашинян ҳукумат тепасида қолиши учун етарли бўлди.
Олдинроқ Владимир Путин «Арманистон ёки Евросиё иқтисодий иттифоқи таркибида қолиши ёки Европа Иттифоқини танлаши кераклиги, Украинадаги уруш ҳам Киевнинг Европага интилишидан кейин бошланганини» айтиб Ереванга очиқ таҳдид қилганди. Сайловда Европага юз буришни истаётган Пашинян партияси ғолиб бўлиши арманистонликлар Европани танлади деб талқин қилинмоқда.
Ҳафта суратлари
Сўзимизни ҳафта суратлари билан якунлаймиз. Биринчи сурат Мексикада олинган. Мексика миллий жамоаси ҳужумчиси Раул Хименес жаҳон чемпионати ўйинида ЖАРга урган голини нишонламоқда.
35 ёшли ҳужумчи тўртинчи марта мундиалда қатнашиб, илк голини урди. Қатар мундиалидан олдин бошидан жиддий жароҳат олган Раул қўрқинчли операция ўтказганди. Оқибатда бир йилча футбол ўйнолмаган ҳужумчи шундан буён бошида махсус ҳимоя воситалари билан ўйнаб келади. Ҳаётда жиддий синовдан ўтган футболчининг голни нишонлаётган кўзларида унинг барча ҳасратларини ўқиш қийин эмас.
Иккинчи расм Ҳонгконгда олинган. Ҳамкасбимиз Филип Фонг икки кўп қаватли бино орасида чақмоқни маҳорат билан суратга олган. Чақмоқ бир лаҳзада содир бўладиган воқеа ва уни суратга олиш учун маҳоратли суратчи бўлиш керак.
Суратдаги кўп қаватли уйларнинг деярли барчасида одам яшашини пайқаш мумкин, чироқлар ёниқ, деразалар очиқ, совиткич қўйилган. Худди бизнинг Самарқандда барпо этилган Қорасув шаҳарчасини эслатади. У ерда ҳам уйлар тўла, кўчалар гавжум, жуда файзли жой. Чунки у ерда уйлар оддийгина, нархи арзонроқ, кўп ёш оилалар узоқ муддатли бўлиб тўлаш шарти билан ватанли бўлган.
Шаҳримиз марказидаги аксар қиммат, реклама кучи билан ҳали фундамент қуйилмай сотуви бошланадиган «авлиё» уйлар эса ҳувиллаб ётади. Чунки уйларнинг аксарини пули кўплар олиб қўйган. Чиндан уй-жойга муҳтож ёш оилалар шаҳар марказидаги қиммат уйлардан сотиб ололмайди. Шу учун уй-жойга эҳтиёж катта дейишса, кулгим келади. Чиндан кўчиб чиқиши зарур бўлган икки ёш бу «уй-жойга эҳтиёж катталиги учун қурилаётган» уйлардан сотиб ололмаслигини ҳамма яхши билади. Бунақа уйлар Америкадан, Исроилдан, Европадан катта пул ишлаб келганлар учун қуриляпти дейишса, ҳаққоний реклама бўларди.
Кўрдингизми, Ҳонгконгдаги расм шунчалик зўр чиққанидан, биз унинг баҳонасида Самарқанд шаҳри «дом»га тўлиб кетганини танқид қилишга ҳам улгурдик. Майли, чуқурлашмайлик, яхшиси жаҳон чемпионатини кўринглар. Омон бўлинг.
