Moody’s Ўзбекистоннинг кредит рейтингини Ba2 даражага яхшилади. Бу нимани англатади?

Moody’s Ratings халқаро рейтинг агентлиги Ўзбекистоннинг суверен кредит рейтингини Ba3 дан Ba2 даражасига оширди. Рейтинг бўйича кутилма эса  «ижобий»дан «барқарор»га ўзгартирилди.

Қайд этилишича, Ўзбекистон кредит профилининг яхшиланиши барқарор ва тобора диверсификациялашиб бораётган иқтисодий ўсиш, бюджет интизомининг мустаҳкамланиши ва шартли мажбуриятларни бошқаришнинг яхшиланиши билан боғлиқ. Шунингдек, Moody’s корпоратив бошқарувни такомиллаштириш, рақобатни кучайтириш ва иқтисодиётда давлат ролини босқичма-босқич қисқартириш чораларини алоҳида таъкидлаб ўтган.
Сўнгги уч йилда мамлакатнинг реал ЯИМ ўртача 6,9 фоизга ўсганлиги ҳам  рейтингнинг қайта кўриб чиқилишига асос бўлган. Халқаро экспертларга кўра, Ўзбекистон иқтисодиёти ташқи шоклар фонида ўз барқарорлигини сақлаб қолган. ЯИМ ўсиши 2025 йилда 7,7 фоизга етган бўлса, 2026 йилнинг биринчи чорагида 8,7 фоизгача тезлашди. Ўсиш базаси олтин қазиб олиш ва тоғ-кон сектори билан бир қаторда хизмат кўрсатиш, қайта ишлаш саноати ҳамда қурилиш ҳисобига кенгайишда давом этади. Шунингдек, ўсишни инвестициялар ҳамда пул ўтказмалари қўллаб-қувватлаяпти.
Агентлик рейтингнинг янада ошишига олиб келиши мумкин бўлган омиллар сифатида ислоҳотларнинг барқарор давом эттирилиши, бошқарув сифати ва институтлар самарадорлигининг яхшиланиши, давлат корхоналари ва банклари билан боғлиқ фискал хатарларнинг камайтирилиши, шунингдек, хусусий сектор унумдорлиги ва инвестициялари ҳисобига иқтисодий ўсиш базасининг кенгайтирилишини санаб ўтди.
Ўз навбатида, ислоҳотлар сезиларли даражада секинлашса ёки ортга қайтса, бюджет кўрсаткичлари ёмонлашса, давлат корхоналари, давлат банклари ёки ДХШ лойиҳаларининг шартли мажбуриятлари юзага келса, шунингдек, ташқи буферлар заифлашса, рейтингнинг пасайиш босими вужудга келиши мумкин.

Ba3 ва Ba2 даражалари ўртасида қандай фарқ бор?

Moody’s рейтинг шкаласи юзага келиши мумкин бўлган молиявий хатарларга қараб икки катта гуруҳга бўлинади: инвестицион даража (хатар паст, ишончлилик юқори) ва спекулятив даража (маълум даражада риск сақланиб қолган). Умуман олганда, Ba3 ҳам Ba2 ҳам спекулятив гуруҳининг юқори қисмига киради яъни рейтинг ҳали ҳам инвестицион даражадан паст. Бу мамлакат ўз қарзларини тўлаш қобилиятига эга эканлигини, аммо глобал иқтисодий тебранишлар ёки ташқи шокларга нисбатан таъсирчанлигича қолаётганини билдиради. Ҳарфлар ёнидаги рақамлар (1, 2, 3) гуруҳ ичидаги поғоналарни билдиради, бунда 1 — энг яхши, 3 — энг паст кўрсаткич ҳисобланади. Демак, Ba2 рейтинги Ba3’дан бир поғона юқори натижа. Бу давлатнинг молиявий барқарорлиги ошгани, бюджет интизоми кучайгани ва кредит қобилияти бўйича хатарлар  камайганини кўрсатади.

Кредит рейтингларининг яхшиланиши Ўзбекистонга нима беради?

Июн ойининг бошида Fitch халқаро агентлиги Ўзбекистоннинг узоқ муддатли суверен кредит рейтинги бўйича прогнозини «барқарор»дан «ижобий»га ўзгартирди ва рейтингни «BB» даражасида тасдиқлади. Ўз-ўзидан савол туғилиши мумкин, бу каби рейтинг кўрсаткичларининг яхшиланиши мамлакатга нима беради?

Биринчидан, халқаро молия бозорларида қарз олиш енгиллашади. Юқори рейтинг – инвесторлар ва кредиторлар назарида камроқ хавфни англатади. Демак, ҳукумат ёки ўзбек корхоналари ташқи бозорлардан қарз олганда фоиз ставкалари пасайиши мумкин, чунки инвесторлардан талаб қилинадиган таваккалчилик мукофоти камаяди. Бу эса ўз навбатида давлат учун ҳам, хусусий сектор учун ҳам молиявий харажатларни камайтиради. Масалан, ҳукумат янги инфратузилма лойиҳаларини молиялаштириш ёки эски қарзларни қайта молиялаштиришда энди пастроқ фоизли қарз олиши мумкин – бу бюджет маблағларини тежайди ёки бошқа зарур соҳаларга йўналтиришга имкон яратади. 

Иккинчидан, рейтингнинг ошиши хорижий инвесторлар ишончи ортишига хизмат қилади. Рейтинг агентликларининг ижобий баҳоси халқаро бизнес ҳамжамиятига Ўзбекистон иқтисодиёти барқарор ва ишончли эканлиги ҳақида сигнал беради. Натижада, мамлакатга тўғридан-тўғри инвестициялар оқими кўпайиши мумкин. Юқори рейтингли давлатлар кўпинча кўпроқ инвесторларни жалб қилади, чунки хорижий компаниялар бундай мамлакатларда лойиҳалар бошлаш ёки ишлаб чиқариш қувватларини жойлаштиришда ўзларини хотиржамроқ ҳис қилади. Ўзбекистонга кўпроқ сармоя кирса, янги корхоналар очилади, технологиялар кириб келади ва қўшимча иш ўринлари яратилади. Бу бевосита аҳоли фаровонлигига ижобий таъсир этади.

Учинчидан, бу ўзгаришлар Ўзбекистоннинг халқаро молиявий имижини яхшилайди. Яхши рейтинг – бу давлатнинг глобал майдондаги молиявий обрўйини кўрсатувчи индикатор. Кўплаб халқаро молия институтлари фақат маълум бир рейтингдан юқори бўлган давлатларнинг облигацияларига ёки лойиҳаларига сармоя киритади. Рейтинг кўтарилгани сари, Ўзбекистон бундай инвестицион фондлар ва институтлар учун ҳам кўриб чиқилиши мумкин бўлган давлатлар рўйхатига кириб боради. Бундан ташқари, Халқаро валюта жамғармаси, Жаҳон банки каби халқаро ташкилотлар билан ҳамкорлик олиб боришда ҳам мамлакатнинг рейтинги муҳим аҳамиятга эга. Юқори рейтинг молиявий интизом ва ислоҳотларнинг тан олиниши белгиси сифатида кўрилади.

Шу ўринда таъкидлаш жоизки, кредит рейтингининг ошиши оддий ўзбекистонликлар ҳаётида бирданига сезиларли ўзгариш ясамайди, балки узоқ муддатли истиқболда имкониятлар яратади. Масалан, рейтинг яхшилангани билан эртаси куниёқ нархлар тушиб кетмайди ёки иш ҳақлари ошмайди. Бироқ бу баҳолар ортидаги молиявий барқарорлик иқтисодиётга босқичма-босқич ижобий таъсир кўрсатади. Давлат молиясининг мустаҳкамлиги ва инвесторлар ишончининг ортиши макроиқтисодий барқарорликни кучайтиради: инфляция босимини пасайтиришга ёрдам беради, миллий валютанинг барқарорроқ бўлишига кўмаклашади ва иқтисодий инқирозларга чидамлиликни оширади. Якунда эса бу омиллар аҳоли фаровонлигининг ошиши учун шароит яратади.