“30 ёшдан ошган” машиналар эгаларидан экологик компенсация ундириш ғоясидан воз кечилди

Ўзбекистонда ишлаб чиқарилганига 30 йилдан ошган автомобиллар учун йилига 30 БҲМ (12,4 млн сўм) миқдорида экологик компенсация жорий этиш фикридан воз кечилди. Чиқиндиларни бошқариш агентлигига кўра, эски машиналарни эгаларидан бозор нархида сотиб олиш ва танлов имкониятини бериш кўзда тутиляпти: улар машинасининг пулини нақд олиши ёки янги машина учун бошланғич тўловга айлантириши мумкин.

Ўзбекистонда эски машиналар учун мажбурий экологик компенсация жорий этиш ғояси қонун лойиҳасидан чиқариб ташланди. Бунинг ўрнига уларни рағбатлантириш бўйича янги механизм таклиф этиляпти. Бу ҳақда 8 июл куни Чиқиндиларни бошқариш ва циркуляр иқтисодиётни ривожлантириш агентлиги маълум қилди.

Аввалроқ агентлик 2027 йил 1 январдан бошлаб ишлаб чиқарилганига 30 йилдан ошган автомобиллар эгаларидан ҳар йили базавий ҳисоблаш миқдорининг 30 баравари (12 млн 360 минг сўм) миқдорида экологик компенсация ундириш ҳақидаги ҳужжат лойиҳасини жамоатчилик муҳокамасига қўйган эди.

Агентлик бошқарма бошлиғи Умаржон Абдуллаев 8 июл куни журналистлар билан суҳбатда лойиҳа юзасидан аҳолидан кўплаб эътирозлар келиб тушгани ва улар инобатга олинганини маълум қилди.

Унинг сўзларига кўра, “30 ёшдан ошган” машиналар учун экологик компенсация ундириш ҳақидаги банд лойиҳадан бутунлай чиқариб ташланган.

Ҳукумат маъмурчилик ва мажбурлаш ўрнига, аҳолини иқтисодий рағбатлантирувчи бозор механизмларига эътибор қаратмоқда.

Таклиф этилаётган янги тартибга кўра, Ўзбекистонда очиқ ва шаффоф тендерлар асосида бир-биридан мустақил бўлган автомобилларни баҳолаш ҳамда қайта ишлаш корхоналари тармоғи яратилади. Эски автотранспорт воситалари бозор қийматида адолатли баҳоланади, ҳатто ҳаракати чекланган носоз машиналарни ҳам мутахассислар жойига чиққан ҳолда кўрикдан ўтказишади.

Автомобил эгаларига баҳоланган қиймат миқдорида нақд пул тўланади ёки махсус ваучерлар тақдим этилади. Муҳим жиҳати, фуқаролар ушбу ваучерлардан расмий дилерлардан янги автомобил сотиб олишда бошланғич тўлов сифатида фойдаланиши мумкин бўлади. Бунда янги машина нархидан ваучер қиймати чегириб ташланиб, қолган суммани 2 йилдан 7 йилгача бўлган муддатга мутлақо фоизсиз, бўлиб-бўлиб тўлаш имконияти яратилиши кўзда тутилмоқда.

Агарда фуқаро берилган ваучердан фойдаланмасликка қарор қилса, унинг қийматини бир ой ичида нақд пул шаклида қайтариб олиш ҳуқуқига эга бўлади.

“Ушбу тизимнинг афзаллигини оддий ҳаётий мисолда яққол кўриш мумкин. Ҳозирги амалиётда расмий дилерлардан янги автомобил сотиб қилиш учун харидор камида 30-50 фоиз олдиндан тўлов қилиши, қолган сумманинг эса 3-5 йил давомида устама фоизлари билан тўланиши талаб этилади.

Масалан, бугунги кунда 165 миллион сўмлик Cobalt машинасини харид қилиш учун фуқаро дастлаб камида 50 миллион сўм нақд пул топиши керак. Таклиф этилаётган янги тизим эса айнан шу муаммони ҳал қилади. Айтайлик, фуқаронинг эски “Газ-24”, “Москвич” ёки биринчи авлод Nexia русумли автомобили бор. Ушбу машиналарнинг бугунги бозор баҳоси ҳолатига кўра ўртача 5 миллиондан 70 миллион сўмгача баҳоланиши мумкин.

Агар фуқаронинг эски машинаси энг минимал қийматда – 5 миллион сўмга баҳоланган тақдирда ҳам, у 165 миллионлик янги Cobalt учун бошланғич тўлов тўламайди ва қолган 160 миллион сўмни 7 йил давомида ҳар ойда 1,9 миллион сўмдан мутлақо фоизсиз тўлаб бориш шарти билан машина эгасига айланиши мумкин.

Борди-ю, эски автомобил яхшироқ сақланган бўлиб, 70 миллион сўмга баҳоланса, янги Cobalt'нинг қолган қисми учун 7 йил давомида ойлик тўлов 1,13 миллион сўмни ташкил этади”, – дейилади агентлик баёнотида.

Таклиф этилаётган механизмда баҳоловчи ва автомобил утилизацияси билан шуғулланувчи операторларнинг хизмат кўрсатиш харажатларининг бир қисми белгиланган ҳисоб-китоблар асосида утилизация йиғими маблағлари ҳисобидан қоплаб берилади.

Таъкидланишича, бу тартиб эскирган ёки носоз автомобиллардан атроф-муҳитга етиши мумкин бўлган зарарларни камайтиришга ҳамда автотранспорт паркининг тизимли янгиланиб боришига хизмат қилади

Шу билан бирга, ушбу лойиҳани ишлаб чиқиш ва қайта ишлаш жараёни ҳали якунига етмаган. Чиқиндиларни бошқариш агентлиги жамоатчиликдан таклиф, фикр ва мулоҳазаларни кутишини билдирди.

Маълумот учун, агентлик келтирган рақамларга кўра, Ўзбекистон бўйича қарийб 5 миллионга яқин автотранспорт воситаларининг 100 мингтаси носоз ҳолатда бўлиб, улар шаҳарлардаги жами зарарли ташламаларнинг 63 фоизига сабаб бўлмоқда.

Шунингдек, битта эски автомобил утилизация қилинганда унинг вазнига қараб тонналаб металл ва пластикдан ташқари 50 килограммгача хавфли қаттиқ чиқиндилар ҳам ажралиб чиқади.