Ҳафта давомида Украинада ҳарбий раҳбарият ўзгарди, 12 йил аввал афсонага айланган штурм командири ВСУ қўмондони бўлди. Украина Россия бизнесига зарба беришда давом этмоқда. Саудия Арабистони ядровий ёнилғини бойитиш бўйича Америка билан келишди. Британия бойлари уларнинг солиқларини оширишни сўраб чиқди. Қуйида ҳафтанинг баъзи муҳим воқеаларини биргаликда эслаймиз.
Сирский ўрнига Драпатий
Украинада ҳарбий раҳбарият ўзгарди. Киев ва бошқа йирик шаҳарларда Зеленский Михайло Фёдоровни мудофаа вазири лавозимидан озод қилгани ортидан намойишлар бошланиб кетиб, одамлар ВСУ бош қўмондони Сирский истеъфосини талаб қилган ва Зеленский албатта реакция бўлишини айтганди. Шундай бўлди ҳам. Уруш бошида Киев мудофааси учун масъул бўлган, кейинчалик Валерий Залужний ўрнига бош қўмондон бўлган Олександр Сирский ишдан олинди. Унинг ўрнига генерал майор Михайло Драпатий янги қўмондон бўлди. 43 ёшли генерал уруш даврида ВСУнинг учинчи қўмондонига айланди.
Сирский украинлар танқидига учраётганди, лекин Зеленский уни ҳурмат-иззат билан кузатди. Бу аслида жамоатчилик талаби билан амалга ошган истеъфо бўлса-да, ҳукумат уни шунчаки армияга янги қон кераклиги учун қилингандек кўрсатди. Драпатий ҳарбийлар орасида катта обрўга эга генерал бўлиб, 2014 йил айирмачилар назоратидаги Мариуполга баррикадани БМПда ёриб ўтгани билан танилган. Кейинчалик Донбасснинг турли қисмларида жанг қилган, Россия тўлақонли босқинни бошлагач, фронтнинг энг мураккаб қисмларига, хусусан, Херсонга ташланган.
Истеъфоси жамоатчилик эътирозига сабаб бўлган мудофаа вазири Михайло Фёдоров ўрнини вақтинча Евгений Хмара эгаллади. Генерал Хамара Украина хавфсизлик хизмати СБУ раҳбари вазифасини бажарувчи ролида ишлаб келаётганди. У хавфсизлик кучларининг «Алфа» махсус бўлинмасини бошқаргани билан танилган. Айнан шу гуруҳ Россиядаги стратегик самолётларни йўқ қилиш операцияси «Паутина»ни амалга оширган.
Хмара Васил Малюк билан бирга ўша операцияни ташкил қилганлардан бири эди. Украина қонунчилигига кўра, мамлакат мудофаа вазири лавозимини ҳарбий бўлмаган одам эгаллаши керак. Лекин Зеленский уруш даврида фавқулодда қонунлар амалда бўлади деган қарорга келган кўринади, Хмарани вазирлик тепасига қўйди.
Кутилганидек Сирскийдан кейин ВСУ штаб бошлиғи Гнатов ҳам истеъфога чиқарилди. Унинг ўрнини генерал Игор Скибюк эгаллади. Зеленский уч лавозимга тайинланган барча ҳарбийлар билан учрашиб, уларга ишонч билдирди. Бош қўмондон ва штаб бошлиғи лавозимлари ҳал қилиб бўлинди, улар узоқ вақт қолса керак. Лекин мудофаа вазири лавозими ҳали ўзгариши мумкин. Чунки украин жамиятида Фёдоров истеъфосидан кейинги норозилик кайфияти сўнмаяпти. Балки уни яна вазирликка қайтаришар.
WB омборларига ҳужум
Охирги ҳафталарда уруш деганда Россиядаги WB омборлари ёнишини кўрадиган бўлиб қолдик. Украина аввалроқ «Россияни тинчликка ундаш қирқ кунлиги» операцияларини бошлаганди. Бу амалиётлардан мақсад тобора кўпроқ россияликлари урушни ўз танасида ҳис қилишга ундаш эди. Аввалига Россиядаги нефтни қайта ишловчи саводлар, нефт танкерлари ҳужумга учраётганди, охирги вақтларда мамлакатдаги энг йирик онлайн бозор WB омборлари ҳужум нишонига айланди.
Мавзуга оид
Украина бу омборларда «дрон ишлаб чиқариш учун ишлатиладиган деталлар сақлангани» ҳақида баёнот берди. Лекин аслида мақсад Россия бизнесига зарба бериш экани кўриниб турибди. Украина шу тариқа россияликлар урушдан безор бўлиб, ҳукуматга босим ўтказишига эришмоқчи. Урушнинг дастлабки йилларида уруш фақат Украина ҳудудида кечди, россияликлар, айниқса Москва, Петербург каби йирик шаҳарларда яшовчилар уруш бўлаётганига эътибор ҳам беришмади. Натижада Кремл ҳеч қандай муаммосиз урушни давом эттираверди.
Кузда Россияда парламент сайловлари ўтказилади. Бу президентлик сайлови каби рақобатсиз, муаммосиз ўтадиган жараён эмас, бутун мамлакат бўйлаб номзодлар курашади. Украина айнан шу сайлов олдидан жамият ҳукуматга босим ўтказишига умид қилиб нефт заводлари, WB омборларни уряпти. Чиндан тобора кўпроқ россияликлар урушни ўз танасида ҳис қилмоқда, жуда кўп россияликлар урушдан безор бўлишди ҳам, лекин Украина рус жамияти ҳукуматга босим ўтказишини кутмаса ҳам бўлади. Ҳозир 1917 йил эмас ахир...
Саудия уранни бойитади
Саудия Арабистони ва АҚШ тарихий келишувга эришди. Америка энергетика вазирлиги ядро энергетикаси бўйича келишув имзоланганини эълон қилди. Албатта, гап тинч ядро энергияси ҳақида кетмоқда, лекин уранни бойитиш ядро қуроли ишлаб чиқариш йўлидаги биринчи қадам экани ҳам маълум. Шу сабаб исроилликлар бу келишувдан ҳайиқиб қолишди.
Америка томонига кўра, улар Саудия ядро энергетикаси секторидан катта пул ишлаб олишмоқчи. Саудия Арабистонида АЭС йўқ, лекин қироллик бунинг устида анчадан бери ишлаб келади. Саудия ядро энергетикаси учун ёқилғини четдан олиб келиш ўрнига уранни ўз ҳудудида Америка иштирокидаги корхоналарда бойитиш ҳақида ўйламоқда.
Араблар ҳам албатта, «Биз фақат ва фақат АЭС орқали электр олишни ўйлаяпмиз, бошқа мақсадимиз йўқ», деб туришибди. Лекин араблар учун нефт ёки газни ёқиб электр олиш муаммо эмаслиги, қуёш станциялари кўпайиб бораётгани инобатга олинса, уларнинг ҳам бирор ўйлагани бўлса керак.
Ахир Эрон бутун бошли Америка билан урушдан катта обрў билан чиқиб кетадиган кўринади. Бунақа статусга эга бўладиган Эронга машҳур воизларнинг қўшиқлари билангина қаршилик қилиб бўлмайди. Эрон арабларга бўлган нафратини тобора ошкор билдира бошлади ва энди араблар нефт сотиб бойвачча бўлиб юришнинг ўзи етарли эмаслигини тушуниб етган кўринади.
Айтганча, Америка бу келишув имзоланиши учун Исроилни тан олиши керак деб айтишаётганди, лекин бунақа эмаскан. Мана, Саудия Арабистони Исроилни тан олгани йўқ, лекин келишув имзолаб бўлинди. Балки Америка шунчаки икки томон алоқалари яхшиланишига эришмоқчи бўлайтганди. Бироқ Саудия аниқ позициясини билдириб бўлган: пойтахти Шарқий Қуддус бўлган Фаластин давлати тузилмас экан, ҳеч қандай Исроил тан олинмайди.
Дубай сайёҳларни «сотиб олмоқчи»
Шу кунларда Дубай амирликка борган сайёҳларга 800 доллардан бераркан, деган миш-миш тарқалди. Лекин бундай эмас, араблар сайёҳларга пул бермайди. Лекин бу уйдирма ҳам эмас, шунчаки маъносини ўзгариб кетган янгилик. Гап шундаки, амирлик Dubai invite деган лойиҳа ишлаб чиқди. Унга кўра, янги туристларни жалб қилган сайёҳлик ширкатлари ҳар жалб қилинган янги сайёҳ учун 800 доллардан кўпроқ имтиёз, чегирма кўринишида пул олиши мумкин.
Яъни, ширкатингиз Покистонга бориб 300 кишини самолётга солиб келса, ҳисобингизга 240 минг доллар тушириб беришмайди, бунақада амирлик касод бўлиши аниқ. Бунинг ўз шартлари бор, сайёҳ Дубайга бориши, маълум муддат қолиши, пул сарфлаши ва бошқа талаблар бажарилса, уни жалб қилган ширкат фойда олади.
Араблар нега бундай қилаётганига қисқача тушунтириш бериб кетсам. Америка ва Исроил Эронга қарши уруш бошлагач, форслар америкаликларнинг араб давлатларидаги базаларига зарба беришга киришди. Оқибатда араб давлатларига одамлар бормай қўйди. Бошқа давлатлар-ку сайёҳликдан кун кўрмас, лекин араблар ичида биринчи бўлиб нефт қарамлигидан қутилган Дубай учун жуда бу жиддий муаммо бўлди. Шу сабаб амирлик ажойиб шаҳарга сайёҳларни қайтариш устида бош қотирмоқда.
Ғазода аҳвол оғир
Фаластиннинг Ғазо бўлғасида ўт очишни тўхтатиш бўйича келишув имзоланганига ўн ой бўлди, лекин у ерда аҳвол оғирлигича қолмоқда. Миллиондан ортиқ одам ҳамон антисанитария ҳолатида яшамоқда. Уруш сабаб канализация тизими ишдан чиққан, ичимлик суви ҳамон муаммо. Урушни ҳам тугади деб бўлмайди, Исроил Ғазода ҳамон фаластинликларни ўлдириб ётибди.
Бўлғани тиклаш бўйича ваъдалар ҳам уйдирма бўлиб чиқди, Трамп аъзолик бадали 1 миллиард доллар этиб белгилаган тинчлик кенгаши нима билан машғул экани тушунарсиз. Балки Исроилнинг истаги билан Америка Ғазони тиклаш ишларига старт бермаётгандир. Бир қарашда уруш тугаган, лекин Исроил бўлғадан чиқиб кетгани йўқ, ҳарбийлари шаҳарда. Бошқа давлатлар бориб тиклаш ишларини амалга ошираман деса, Исроил йўқ қўймайди.
Афтидан исроилликлар Фаластин ерларини эгаллаб олишнинг янги йўлини топган кўринади. Балки улар фаластинликлар ноинсоний шароитда яшаб бўлмайди деб Ғазони ташлаб чиқишини кутаётгандир. Хуллас, бўлғада аҳвол умуман ўзгармаган, миллиондан ортиқ фаластинликлар халқаро ҳамжамият ёрдамига мужтоҳ.
Танти бойлар
Британиялик 100 дан ортиқ миллионерлар ҳукуматдан уларнинг солиқларини оширишини сўраб хат ёзишди. «Ватанпарвар миллионерлар» гуруҳига аъзо бўлган бойлиги 10 миллион фунтдан ошадиган камида 120 нафар британиялик миллионер ўзларига нисбатан 2 фоизлик бойлик солиғи жорий этилишини сўрамоқда. Яъни, бойлар ҳар йили бойлигининг 2 фоизини солиқ кўринишига давлатга беришга тайёр.
«Бунга қурбимиз етади, гап ҳар куни тирикчилик учун пул топиш умидида ишга бориб келадиганлар учун солиқни ошириш эмас, асосан мавжуд капиталлари эвазига бойлик орттирадиган энг бой инсонлар учун солиқ жорий қилиш ҳақида кетмоқда. Биз давлатимизни яхши кўрамиз ва унинг гуллаб-яшнашини истаймиз. Бу учун кўпроқ инвестиция керак, бизнинг солиққа солинмайдиган бойлигимиз эса айни шундай инвестиция манбааси ҳисобланади», дейилади миллионерлар хатида.
