«Макка пакти Эронга қарши қаратилмаган»
Туркия ташқи ишлар вазири Ҳоқон Фидан Макка пакти — Эрон ёки бошқа бирор давлатга қарши қаратилмаганини, балки уч иттифоқчи хавфсизлиги учун умумий кафолат бўлишини таъкидлади.
Унинг айтишича, Туркия, Саудия ва Покистон — ҳужум содир бўлган тақдирда қандай даражада, қандай шакл ва форматда ёрдам сўрашларини маслаҳатлашувлар орқали ҳал қилади. Аммо аъзо давлатга ҳужум қилинмагунча ҳеч бир давлат таҳдид деб ҳисобламайди.
Туркия, Покистон ва Саудия Арабистони ўртасида имзоланган мудофаа пакти техник жиҳатдан НАТОнинг ўзаро мудофаа тўғрисидаги 5-моддасига тенгдир.
5-модда бу — Шимолий Атлантика шартномаси ташкилотининг энг муҳим ва асосий тамойили бўлиб, НАТОга аъзо ҳар қандай давлатга қилинган қуролли ҳужум ташкилотнинг барча аъзоларига ҳужум деб баҳоланади.
Фидан, шунингдек, пакт бошқа минтақавий мамлакатлар учун ҳам кенгайишга очиқлигини ва мавжуд алянслар ўрнини босишга интилмаслигини маълум қилди.
«Президент Эрдўғаннинг қараши шундан иборатки, биз фақат учта мамлакат билан чекланиб қолмаслигимиз керак. Аксинча, кенгайишимиз ва барча (минтақавий) мамлакатларни ушбу том остида бирлаштиришимиз керак». Унинг айтишича, маълум техник масалалар ҳал қилингач, Миср ҳам пактга қўшилиши мумкин.
У алянс доирасида НАТОдагига ўхшаш вазирлар қўмитаси, шунингдек, Саудия Арабистонида жойлашган бош котибият ташкил этилишини, бироқ операцион тафсилотлар қўмитанинг биринчи йиғилишида белгиланишини билдирди.
Эрондаги уруш ва Яқин Шарқ минтақасида авж олган кескинлик фонида 7 август куни Туркия, Саудия ва Покистон етакчилари «Макка қўшма мудофаа келишуви»ни имзолаганди. Қўшма баёнотга кўра, ушбу келишув ҳар қандай тажовуз ҳаракатига қарши жамоавий тийиб туришни кучайтиради ҳамда учта давлатдан бирортасига қилинган қуролли ҳужум барчага қилинган ҳужум деб баҳоланишини белгилайди.
Ҳўрмузни очиш бўйича шартлар
Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Арақчи якшанба куни Ўмон билан Ҳўрмуз бўйича келишув ўзининг «якуний босқичида» эканини айтди. Бироқ стратегик сув йўли қайта очилишидан олдин АҚШ бир қанча шартларни бажариши кераклигини таъкидлади.
Арақчига кўра, бўғознинг қайта очилиши қисман АҚШнинг Эронга қилинган ҳужумлар пайтида етказилган зарар учун компенсация тўлашига боғлиқ. Эроннинг бошқа расмийлари эса АҚШнинг Теҳронга ва унинг иттифоқчилари кейинги тажовузларини тўхтатиш; денгиз қамалини олиб ташлаш; санкцияларни бекор қилиш ҳамда музлатиб қўйилган Эрон активларини озод қилишни ҳам рўйхатга киритди.
АҚШ ушбу шартларни бажаргач ва бўғоз қайта очилгач, ушбу келишув янги кема қатнови йўлакларини белгилаб беради.
Жума куни АҚШ расмийси бўғоз орқали хавфсиз қатновни тиклаш учун келишув яқин эканини айтганди. Эрон эса АҚШ билан тўғридан тўғри музокаралар олиб бормаяпти. «Вашингтон июн ойида имзоланган вақтинчалик келишувни бузар экан, Теҳрон уларни бошламайди», деди Арақчи. Хабарлар воситачилар орқали алмашилмоқда.
АҚШ президенти Доналд Трамп эса Axios нашрига берган интервюсида АҚШ Эрон билан муносабатларда «вазмин» ҳаракат қилаётганини айтди. «Биз улар билан фақатгина ярим-музокара ҳолатидамиз. Биз шунчаки юқори инфляция исканжасидаги ҳамда пулсиз қолган Эронни кузатмоқдамиз», деди Трамп.
Reuters билан гаплашган АҚШ расмийсига кўра, «тижорий қатновларни тўсиқларсиз тиклаш бўйича келишув эълон қилиниши биланоқ Қўшма Штатлари Эрон портлари қамалини олиб ташлайди».
Россия-Украина уруши
Якшанба куни Украина ва Россия бир-бирини ўлимга олиб келувчи ҳужумларда айблади. Расмийларга кўра, Украинанинг Харкив шаҳрида кўп қаватли турар жой биносига зарба берилиши оқибатида уч киши ҳалок бўлди ва 37 киши яраланди.
Россиянинг Белгород шаҳрида эса Украина дронлари ҳужуми оқибатида беш киши ҳалок бўлган ва 25 киши яраланган.
Зеленский Одесса денгиз порти зарба оқибатида шикастланганини айтди. «Шу тариқа, руслар дунёнинг озиқ-овқат хавфсизлигига қарши уруш олиб бормоқда», деди президент Зеленский.
Одесса денгиз портлари Украинанинг улкан қишлоқ хўжалиги экспорти учун асосий қон томир ҳисобланади. Россия Украинани Қора денгиздан узиб қўйиш мақсадида Одессани бомбардимон қилиб келмоқда.
Украина эса Қора денгиздаги Россия нефт танкерлари ва бошқа юк кемаларига ҳужум қилмоқда.
Уруш беш йиллик маррага яқинлашиб келаркан, Киев АҚШдан кўпроқ ўрта ва узоқ масофага мўлжалланган қурол тизимларини олишга қаттиқ уриниб кўрди, аммо натижалар самарали бўлмади.
Украинанинг «Militarnyi» ҳарбий янгиликлар нашрига кўра, энди Украина ёрдам сўраб Туркияга юзланмоқда. Хусусан, мамлакат Туркиядан 70 та ATACMS ва 12 та М270 ёппасига ўт очиш реактив тизимини сотиб оляпти. Ушбу буюртма шунингдек, кассетали жанговар қисмлар билан жиҳозланган 2500 дан ортиқ кичик ўқ-дориларни ҳам ўз ичига олади.
Келишувнинг умумий қиймати 283 миллион доллар деб баҳоланмоқда. Сўз юритилаётган ATACMS ракеталари эскироқ намунадаги дизайнга эга бўлиб, уларнинг учиш масофаси 165 километр билан чекланган.
Экстремал об-ҳаво
Канаданинг ғарбий қисмидаги Британия Колумбиясида авж олаётган ўрмон ёнғинлари кучайиб, кўлами ва шиддати жиҳатидан фавқулодда ҳолат деб эълон қилинди.
Ўрмон ёнғинларига қарши кураш хизмати провинцияда 102 та фаол ёнғин ўчоғи борлигини, уларнинг қарийб ярми назоратдан чиққанини маълум қилди. Ёнғин шиддатининг ортиши ҳамда кўриш даражасининг ўта ёмонлашуви уни ўчиришга тўсқинлик қилмоқда.
Шанба куни тўсатдан кучайган, Саммерленд ҳудудини қамраб олган биргина ёнғин 10 минг гектардан ортиқ ерни «еб битирди». Канада полицияси ёнғин оқибатида ҳалок бўлганлар бўлиши мумкинлиги учун тергов ўтказилаётганини маълум қилди.
Ёнғин ҳалқаси ичида қолиб кетган 50 дан ортиқ инсонлар ҳаво орқали эвакуация қилинди. Умуман олганда, 20 мингдан ортиқ одам ўз уйларини ташлаб чиқишга мажбур бўлди.
Дунёнинг бошқа чеккасида эса одамлар тайфундан азият чекмоқда. Бу йил Хитойга ёпирилган энг кучли «Делфин» тайфуни якшанба куни ўзи билан кучли жала ҳамда шамол келтирди.
Хитой метеорология расмийларининг хабар беришича, тайфун қуруқликка ёпирилган пайтда шамолнинг максимал тезлиги соатига 151 км ни ташкил этди. Бу Симпсон шкаласи бўйича 1-тоифали довулга тенгдир.
Мамлакат шарқида транспорт ҳаракати тўхтатилди ва 1 миллиондан ортиқ одам ўз уйларидан эвакуация қилинди. Шанхай камида 30 минг кишини эвакуация қилишдан ташқари, 1500 га яқин рейсларни ҳам бекор қилди.
Душанбагача Хитойнинг катта қисмида кучли ёмғир ёғиши прогноз қилинмоқда. Расмийларга кўра, дарёларида йирик тошқинлар кузатилиши, кичикроқ дарёларда эса сув сатҳи хавфли даражадан ошиб кетиши эҳтимоли бор.
Олимлар фикрига кўра, иқлимнинг глобал исиши экстремал об-ҳаво ҳодисалари, жумладан, янада кучлироқ тайфунлар юзага келиши эҳтимолини оширмоқда.
Нетаняҳу Трампнинг Ғазо режасини рад этди
Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу якшанба куни ўзининг ўнг қанот ҳукуматига мурожаат қилди. У ўз чиқишида АҚШ Доналд Трампнинг Ғазо бўйича сўнгги режасини рад этишини таъкидлади.
«Ҳарбийлар Ҳамас қуролсизлантирилмагунча ҳеч қандай олиб чиқиб кетишни амалга оширмайди... бу оғир қуроллар, енгил қуроллар, умуман барча қуролларни англатади», деди Нетаняҳу.
Нетаняҳунинг айтишича, Исроил расмийлари бу борадаги эътирозларни Вашингтон билан муҳокама қилмоқда.
Тинчлик Кенгашининг Ғазо бўйича элчиси Николай Младеновга кўра, Ҳамасдан қуроллар тортиб олиниб, яроқсиз ҳолга келтирилганидан сўнг, Исроилдан ўз қўшинларини «ҳудудма-ҳудуд» олиб чиқиб кетиш талаб қилинади.
Нетаняҳу 27 октябрга белгиланган сайловларда қайта сайланишга ҳаракат қилмоқда. Шу боис у Ғазодаги ён босишлардан ғазабланган ўта ўнг қанот вазирлари ва асосий ҳарбий ҳомийси Трамп ўртасида қолиб кетган.
Ҳамаснинг юқори мартабали расмийси Басем Наим эса гуруҳ Қоҳирада келишилган йўл харитасига содиқ қолишини айтди.
«Биз воситачилар ва АҚШ кафилидан — Нетаняҳу ҳукуматини йўл харитасига риоя қилишга, шунингдек, ички сабабларга кўра жараёнга тўсқинлик қилмасликка ундаб, босим ўтказишларини кутамиз», деди у.
