Номус учун жанг. 17 ёшли қиз қандай қилиб Италия қонунларини ўзгартирган эди?

Бошқалар қатори Франканинг ота-онаси ҳам қизининг ҳолатидан кўра оила шаънини кўпроқ ўйларди. Қолаверса, ўша пайтда Италия қонунчилигида агар йигит ўғирлаб зўрлаган қизига уйланса, уни жиноий жавобгарликдан озод қилиш ҳақида модда бор эди. Италия жамияти ҳам зўравонликдан жабрланган қизни жиноятчига узатиб қўя қолишни қўллаб-қувватларди.

«Тузатувчи никоҳ» (matrimonio riparatore) деб аталмиш бу амалиёт Италия жиноят кодексининг тегишли моддаси билан тартибга солинар ва жинсий зўравонлик, одам ўғирлаш билан боғлиқ айрим жиноятларни никоҳ орқали ҳуқуқий жиҳатдан «бартараф этиш» имконини берарди. Йигитлар қизларни истаганча зўрлайверади, охирида уйланса бас, муаммо ҳал! Ана шунақа бемаза принцип.

Бу жамият учун ҳам нормал ҳолат бўлган. Франкани зўрлаган йигит унинг яқинларини ташвишлантирган «оила шаъни» масаласи ҳамда қонундаги бўшлиқдан фойдаланиб қолишга уринади, қизга уйланишга тайёрлигини айтади. Франка эса бошқа зўравонликка учраган қизлардан фарқли равишда ўзини зўрлаган йигитга турмушга чиқишни истамайди. Қиз полицияга мурожаат қилиб, зўравонга қонуний жазо берилишини талаб қилади.

Ўша пайтда қизнинг бу қарорини фақат ота-онаси қўллайди. Бошқа яқинлар, танишлар қизни оила шаънини асрамагани учун кескин танқид қилади. Бироқ Франка гап-сўзларга эътибор бермай, қарорида қатъий туради. Қизнинг қарори ўша даврда Италия жамияти учун жуда катта ижтимоий чақириқ эди. У «оила шаъни» деган тушунчани четга суриб, чин маънода жамиятга қарши исён қилади. Иш судга ўтиши катта шов-шув бўлади.

Кўпчилик қизни қоралайди. «Қиз ўзи рози бўлиб йигит билан қочиб кетган» деб гап тарқатишади. Бироқ Франка судда зўрланганини айтиб, ўз ҳуқуқи учун охиригача курашади. Суд далилларни ўрганиб чиқиб, Филиппо Мелодия ва унинг шерикларини турли йилларга озодликдан маҳрум қилади. Кўп ўтмай Франка бошқа бир йигит билан оила қуради.

Тарихда қолган Франка Виола

Франка Виола жамият кутгандек, хоҳлагандек эмас, ўзи тўғри деб билгандек қарор қабул қилади. Италияда «оила шаъни ва обрўсини сақлаб қолиш» каби аёллар ҳақ-ҳуқуқларини чекловчи одатга исён қилади. Ҳамма қатори бўлишни истамай, жуда қийин курашда ғолиб бўлади. Франка биринчи бўлиб ўзининг розилигисиз содир бўлган жиноят унинг келажагини белгилаб беришига йўл қўймайди ва мажбуран жиноятчига умр йўлдош бўлишга кўнмайди. Шу-шу бу мард қиз ўшандан буён Италияда аёллар ҳуқуқи рамзига айланади.

Франка Виола билан боғлиқ иш Италияда аёллар ҳуқуқлари борасида ижтимоий муҳокамалар кучайган даврда юз бергани ҳам унинг фойдасига ишлайди. Кўп ўтмай Италияда «тузатувчи никоҳ» тартибини тугатиш ишлари бошланади. 1970 ва 1975 йилларда бир нечта қонунларга ўзгартириш киритилади. 16 йилдан сўнг, 1981 йилда «тузатувчи никоҳ» амалиёти тугатилади. Шунингдек, ўша йили «номус жинояти»га оид моддалар ҳам ўзгартирилади.

Кейинчалик Италияда жинсий зўравонликка нисбатан ҳуқуқий ёндашув янада ўзгариб, бу жиноят аёлнинг ахлоқи ёки номусига эмас, балки шахсий эркинлик ва дахлсизликка қарши жиноят сифатида қарай бошланади. Франканинг қарори Италия жамиятида аёллар ҳуқуқлари ҳақидаги фикрлар ўзгаришига сабаб бўлади. Жумладан, одамлар онгида қуйидаги тушунчалар шаклланади:

· Никоҳ фақат икки томоннинг эркин розилиги билан бўлиши керак.

· Жинсий зўравонлик қурбони айбдор эмас.

· «Оила шаъни» инсоннинг шахсий эркинлигидан устун эмас.

· Аёл ўз келажаги ҳақида ўзи қарор қабул қилиш ҳуқуқига эга.

· Жамиятнинг босими инсоннинг ҳуқуқини бекор қилмаслиги керак.

Шу тариқа жиноятчига умр йўлдош бўлишни хоҳламаган 17 ёшли қизнинг «йўқ» деган жавоби ижтимоий ва ҳуқуқий ўзгаришларга сабаб бўлиш билан бирга, замонавий Италия тарихида муҳим рол ўйнади. Франка Виоланинг жасорати орадан ярим аср ўтгач муносиб тақдирланади. 2014 йилда Франка Виолага президент Жорже Наполитано томонидан давлат мукофоти топширилади.