БМТда чиқиш қилган етакчилар ва Туркияда болалар иштирокидаги отишма – кун дайжести
|14:331 3818 мин
Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.
БМТдаги чиқишлар
22 cентябр куни Ню Йоркда БМТ Бош Ассамблеяси 81-сессиясининг юқори даражадаги умумий мунозаралари бошланди. 6 иш куни давом этадиган мунозаралар келаси душанба куни якунланади.
Биринчи кун икки хил дунёқарашлар тўқнашуви билан эсда қолди. Антониу Гутерриш БМТ Бош котиби сифатида Ассамблеядаги сўнгги нутқини қилди. У сўнгги йилларда дунёдаги ёриқлар жарларга айланганини айтди. Унинг сўзларига кўра, супер давлатлар хавфсизликни кафолатлаш ёки дунё муаммоларини ҳал қилиш учун етарлича қудратга якка ўзи эга эмас.
У Исроил номини тилга олмасдан, Ғазодаги вазиятни ўз фаолиятида кўрмаган миқёсдаги қирғин ва вайронагарчилик деб атади. Шунингдек, Ғарбий соҳилдаги зўравонлик ва кўчманчилар экспансияси икки давлат ечимини йўққа чиқараётганидан огоҳлантирди.
Бразилия президенти Лула да Силвага кўра, БМТнинг обрўси Хавфсизлик Кенгашининг вето ҳуқуқидан фойдаланиши ва геосиёсий кескинлик туфайли заифлашган.
Мезбон давлат сифатида чиқиш қилган АҚШ президенти Доналд Трамп эса узоқроқ гапирди. У Эрон билан келишув тузиш ёки уни бутунлай йўқ қилиш ўртасида қарор қабул қилаётганини айтди. У сунъий интеллектни глобал тартибга солиш ғоясини рад этди. Трамп Куба ҳукумати яқинда қулашини башорат қилди ва Халқаро жиноят судига аъзо давлатларни ундан чиқишга чақирди. Шунингдек, у сунъий интеллектни «суперинтеллект» деб қайта номлади ва наркокартелларни ИШИД билан қиёслади.
Трамп Кубага босим кампанияси ҳақида гапирганда Куба делегацияси зални тарк этди. Нутқдан сўнг у АҚШ расмийлари Ассамблея четида Эрон вакиллари билан уч соатлик «жуда яхши» учрашув ўтказганини маълум қилди.
Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўған нутқи марказига Фаластин масаласини қўйди. У халқаро ҳамжамиятни Ғазо бўйича қатъийроқ ҳаракат қилишга, Фаластин давлатини тан олишга чақирди. Унинг нутқи пайтида Исроил делегацияси зални тарк этди.
Франция президенти ўлароқ БМТдаги сўнгги нутқини сўзлаган Эммануэл Макрон дунё танлов олдида турганини айтди: ё «ўрмон қонуни»га қайтиш, ё цивилизациялашган халқаро жамиятда яшаш. У Россия ва Украина энергетика, фуқаролик инфратузилмасига зарба беришдан ўзаро воз кечишини қўллаб-қувватлади. Трамп глобал сунъий интеллект регуляциясини рад этган бўлса, Макрон давлатларни Хитой ва АҚШдан мустақил бўлган – очиқ кодли илғор сунъий интеллект моделини биргаликда яратишга чақирди.
Мавзуга оид
Макрон, шунингдек, Ғазо ҳақида «барчамизни шарманда қиладиган бу манзарага қараб турмаслигимиз керак», деди. У икки давлат ечими барча учун хавфсизлик кафолати эканини таъкидлади.
Шунингдек, БМТ илк кунидаги тадбирларида ўнлаб бошқа давлатлар етакчилари ҳам чиқиш қилиб, глобал масалаларни кун тартибига қўйди.
Зеленскийнинг баёноти
Украина президенти сешанба куни эълон қилинган баёнотида Россия унинг мамлакатига қарши янги йирик ҳужум тайёрлаётганини айтди. Володимир Зеленский Украина янги ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимларини таъминлаш борасида ўз иттифоқчилари билан доимий алоқада эканини таъкидлади.
«Ҳозирда Россия Украинага қарши янги оммавий ҳужум тайёрлаётгани ҳақида разведка маълумотлари мавжуд», деди у. Зеленскийга кўра, «украиналиклар ҳар куни ракета ва дронлар ҳужуми хавфи остида яшаётган бир пайтда» Россияга нисбатан санкцияларни юмшатиш ҳақида ҳеч қандай гап бўлиши мумкин эмас.
Россия кучлари узоқ вақтдан бери тунда дронлар ва ракеталар ёрдамида кенг кўламли ҳужумлар уюштириб келмоқда, бироқ сўнгги ҳафталарда тактикани ўзгартириб, кун давомида тинимсиз зарбалар бермоқда.
Ню Йоркда бўлган вақтида Зеленский АҚШ президенти Доналд Трамп билан сулҳ, энергетика объектлари бўйича эҳтимолий икки томонлама ўт очишни тўхтатиш масаласини муҳокама қилди.
Wall Street Journal’га берган интервюсида Зеленский — Россия президенти музокаралар ўтказишга ўзини мажбур деб билмаётганини айтди.
«Жанг майдонидаги вазият Путин учун муваффақиятли эмас. У ютмаяпти, бу рост. У ютқазмаяпти ҳам, бу ҳам рост. Чунки у учун инсон йўқотишлари мағлубият ҳисобланмайди... аммо унинг жамияти одамларни йўқотмоқда», деди Зеленский. «У тўхташи кераклигини ҳис қилмаяпти».
Туркияда яна болалар иштирокида отишма
Туркиянинг Маниса вилоятидаги мактаб яқинида содир бўлган отишма оқибатида камида 11 ўқувчи жароҳат олди, улардан икки нафарининг аҳволи оғир. Маҳаллий ҳокимият органларининг маълум қилишича, ҳужум Тургутлу туманидаги лицейда — тонгги 8 ларда содир бўлган.
Мамлакат адлия вазири Акин Гурлекнинг айтишича, отишма содир этган шахс ушбу мактаб ўқувчиси бўлган. У ўзининг ота-онаси ва бобоси билан биргаликда ҳибсга олинди.
Гумонланувчи қуролни бобоси ва бувисининг уйидан олгани, бобосининг ушбу қуролга рухсатномаси бўлгани тахмин қилинмоқда.
Отишма сабаблари тергов қилинмоқда. Айрим хабарларга кўра, ўқувчи мактабда безорилик ва буллингдан азият чеккан бўлиши мумкин.
Интернетда эълон қилинган видеолавҳаларда мактаб яқинида милтиқ кўтариб юрган эркак киши тасвирланган. Полиция оилаларни бу ҳудуддан узоқроқ туришга чақирган.
Туркияда мактаблардаги отишмалар кам учрайдиган ҳолат, аммо биргина жорий йилнинг ўзида миллатни ларзага солган иккита кетма-кет отишма содир бўлди.
Президент Эрдўған сўнгги отишмага муносабат билдириб, қурол устидан назоратни янада кучайтиришга ваъда берди.
Трамп ва ОАВлар можароси
Оқ уй АҚШдаги бир қатор ОАВлар билан зиддият фонида президент ҳақида ўзининг онлайн каналини ишга туширди. Душанба куни «Trump TV» деб номланган стрим бошланди. Оқ уйнинг хабар беришича, стрим 24/7 режимда ишлайди.
TV'нинг ишга туширилиши Трампнинг бир нечта ОАВлар билан кучайиб бораётган зиддияти фонида бўлиб ўтди.
Ўтган ҳафтада президент Трамп уларни фейк янгиликлар тарқатишда айблаб, CNN, MS NOW телеканаллари ва Politico нашри мухбирларини Оқ уйга кириш ҳуқуқидан маҳрум қилди. Танқидчилар буни қўрқитишга уриниш ва матбуот эркинлигига ҳужум сифатида баҳолади. Учта медиакомпания даъво аризалари билан судга мурожаат қилди.
Киришнинг чекланишига жавобан, Американинг бошқа йирик телеканаллари президент иштирокидаги тадбирларни ҳар кунлик ёритишни қисқартирди. Йирик газеталар, жумладан, New York Times ва Washington Post ҳам норозилик белгиси сифатида фотосъёмкаларни қисқартирди. Оқ уй телевизион пули консорциуми раиси, Fox News'нинг Вашингтон бюроси раҳбари Браян Боутон ҳам «CNN'га қилинган муносабат учун» телевизион пул Доналд Трамп иштирокидаги тадбирларни ёритишни тўхтатишини эълон қилди.
Айни пайтда бир нечта америкалик журналист Трампнинг чиқишини масхара қилди. Уларнинг фикрича, Трамп ушбу чиқишида ўзи ўрнатган цензура қурбонига айланган: Оқ уйдаги матбуот тадбирида президент бир неча дақиқа гапирди, бироқ Оқ уйнинг тўғридан тўғри трансляциясида уни эшитиб бўлмади.
Японияда кучли тайфун
Шу кунларда Японияга жорий йилдаги 25-тайфун «Дужуан» ёпирилган. У келтириб чиқарган кучли ёмғирлар оқибатида баъзи ҳудудларда ер кўчкиси содир бўлди.
Расмийлар чоршанба тонгида Канагава ва Чиба префектураларида жами тўққиз кишининг ҳалок бўлгани тасдиқланди. Токиога туташ бўлган ушбу иккала префектурада яна беш киши бедарак йўқолган.
Префектура ҳукуматлари ҳарбийлар ва қутқарувчилар ҳамкорлигида бедарак йўқолган одамларни қидирмоқда.
Душанба куни Япониянинг шарқий қирғоқларига яқинлашган «Дужуан» тайфуни эвакуация бўйича кўрсатмаларни келтириб чиқарган ҳамда юзлаб авиарейсларнинг бекор қилинишига сабаб бўлганди.
Олимларга кўра, тайфун соатига 144 километр тезликдаги шамоллар ва кучли ёмғирларни олиб келган. Табиий офат Осиё ўйинларига мезбонлик қилаётган Айти префектурасидаги айрим тадбирларга, шунингдек, ички сайёҳлик йўналишларига ҳам таъсир қилган.
