Science журналида чоп этилган янги тадқиқот Ернинг иқлим тарихи ҳақидаги тасаввурларга қўшимча маълумот берди. Колумбия университети тадқиқотчиси Николас Янг ва унинг ҳамкасблари Канада Арктикасидаги Барнс музлигини ўрганиб, унинг сўнгги бир неча минг йилда қандай ўзгарганини аниқлашга ҳаракат қилди.
Уларнинг талқинига кўра, инсон иқлимга таъсир кўрсатмаганида, мазкур муз қопламининг кенгайиши давом этиши ва Ер аста-секин янги музланиш сари ҳаракатланиши мумкин эди. Бироқ иссиқхона газлари таъсирида ёзги ҳароратнинг кўтарилиши бу йўналишни ўзгартирган.
Кундалик нутқда музликлар кескин кенгайиб, катта ҳудудларни эгаллайдиган вақтни одатда «музлик даври» деб аташади. Илмий маънода эса бу тушунчаларни фарқлаш керак.
Ердаги ҳозирги музлик эпохаси — кечки кайнозой музлик эпохаси — тахминан 34 миллион йил аввал бошланган. У қитъаларда доимий йирик муз қопламлари мавжуд бўлган узоқ даврни англатади. Унинг ичида совуқроқ музланиш босқичлари ва нисбатан илиқ музликлараро босқичлар алмашиб туради. Биз ҳозир шундай илиқ босқичда яшаяпмиз.
Сайёра тарихининг катта қисмида Ер ҳозиргидан иссиқроқ бўлган ва қитъаларда бундай улкан доимий муз қопламлари мавжуд бўлмаган. Қарийб уч миллион йил аввал совиш шу даражага етганки, Шимолий яримшарда ҳам йирик материк муз қопламлари шаклланган.
Шундан кейин улар гоҳ кенгайиб, гоҳ чекиниб турган. Энг совуқ босқичларда Евросиёдаги муз қопламлари ҳозирги Москва атрофларига ва ундан ҳам жануброққа етиб борган. Илиқ босқичларда эса уларнинг майдони кескин қисқарган.
Олимлар узоқ вақт давомида музликларнинг навбатдаги кенгайиши қачон бошланиши ҳақида баҳслашиб келган. Бу фақат назарий масала эмас. Кенг кўламли музланиш ўсимликлар ўсадиган ҳудудларни қисқартириши, биологик маҳсулдорликни пасайтириши ва тропиклардан ташқарида қишлоқ хўжалигини юритишни анча қийинлаштириши мумкин.
1980-йиллардан бошлаб инсон таъсиридаги глобал исиш тобора яққол намоён бўлгач, яқинлашиб келаётган совиш ҳақидаги савол аввалги долзарблигини йўқота бошлади. Бироқ Ернинг табиий иқлим циклларини тушуниш учун у муҳимлигича қолди.
Янги тадқиқот муаллифлари бу саволга жавоб излаб, қадимий Лаврентий муз қопламининг қолдиғига мурожаат қилди. Тахминан 20 минг йил аввал ушбу улкан муз қоплами Шимолий Американинг катта қисмини эгаллаган ва ҳозирги Сочи шаҳри жойлашган географик кенгликдан ҳам жануброққа чўзилган.
