Özbekistondagi albatta boriş kerak bölgan 20 ta ajoyib joy
|18:40 / 04.06.2017219 59412 min
Özbekiston aholisi ajoyib manzaralar va arxeologik yodgorliklarni faqatgina xorijda topiş mumkin, degan fikrga örganib qolişgan. Ha, xorijiy turizm mahalliyga qaraganda bir neça bora yaxşi rivojlangan. Biroq ajoyib yönalişlar va sirli joylarga sayohat qiliş uçun mamlakatdan çiqiş şart emas. Özbekistonda ham asrlar oşa saqlanib kelayotgan va xalq afsonalariga uzviy boğlangan joylar köp.
1. Borsa Kelmas köli (Orol dengizidagi xuddi şu nomdagi boşqa orol bilan adaştirmaslik kerak)
Borsa Kelmas çuqur köli Ustyurt platosida joylaşgan bölib, taxminan 30 million yil muqaddam Tetis qadimiy dengizining bir qismi bölgan. Hozirda dengiz örnida Qoraqum, Qizilqum, Ustryurt platosi va uşbu köl qolgan. Kölning nomi haqiqatga mos tuşadi, unga yaqinlaşiş juda xavfli – köplab jarliklar va ingiça tuz qatlami bilan qoplangan daryoning muzlamay qolgan joylariga duç keliş mumkin. Biroq, mahalliy fuqarolarning sözlariga köra, agarda rezina etiklar kiyib olib, botqoqlikdan eson-omon ötib olsa, kölning ustki qismigaça çiqiş mumkin, u yer esa xuddi toş kabi qattiq, hamda köl böylab sayr qilsa böladi. Hattoki suvda yuriş! Biroq, juda-juda şör suvda.
2. Paltov daryosi vodiysi
Paltov sözi “temir toğ” ma'nosini anglatadi. Qadimgi davrlardan vodiyda temir rudasi qazib olingan. Paltov daryosi vodiysi Toşkentdan taxminan 100 km masofada joylaşgan bölib, özida taşrif uçun birdaniga bir neça joyni qamrab oladi. Odatda turistik yönaliş 38 metrlik Paltov şarşarasidan boşlanadi. Undan biroz yuqoriroqda qayinzor bor, u yerda esa Qizil kitobga kiritilgan hayvonlarni uçratiş mumkin. Paltov kanoni alohida e'tiborga loyiq, unda ajoyib manzara beruvçi releflar bor, ular tabiat va vaqtning naqadar buyukligini eslatib yuboradi. Eng katta taassurotlardan biri esa – Paltov daryosi böylab sayohat. Bu yerda paleolit davrida qadimiy kişilar yaşagan bölib, Obi-Rahmat sun'iy ğorlari sifatida maşhurdir. U yerdan biroz yuqoriroqda yana bir ajoyib joy bor – ğor. Bu yerda aprelda, vodiy böylab lolalar oçilgan payt kelgan yaxşiroq. Lolalar orasida esa – Kaufman lolasi, Greyg lolasi va boşqa turlarni uçratiş mumkin.
3. Varaxşa
Mavzuga oid
Buxoroga borsangiz, Varaxşa – Buxoroda arablar istilosiga qadar hukmronlik qilgan Buxorxudotlar qarorgohi joylaşgan qadimiy şaharni albatta borib köring. Varaxşa Buxoro ğarbida, yarim soatlik yölda joylaşgan bölib, 100 ga. maydonni egallaydi. Varaxşa saroyi freskalarini tadqiq qiliş, şahar eramizning V asridan 11-asriga qadar bor bölganini körsatdi. Olimlarning taxminiça, Varaxşadagi hayot mintaqada suvning yetişmasligi tufayli töxtab qolgan. Qaçonlardir esa bu yer Buxoroga barobar joy bölgan. Bugungi kunda Varaxşa – bu xarobalar, ularni körib uzoq ötmiş haqida fikrlar uyğonişi tabiiy.
4. Sitorai Mohi-hosa — “Yulduzlar va oy bilan barobar saroy”
Buxoroning sönggi amiri Said Olimxonning şahar taşqarisidagi qarorgohi. Amir Olimxon Buxoroni Qizil armiya 1920 yilda bosib olgunga qadar boşqargan. Bino ikki rus muhandisi tomonidan loyihalaştirilgan, uning bezak işlari bilan esa öşa vaqtning eng yaxşi usta-hunarmandlari şuğullangan. Arxitektura uslublarining bunday noodatiy uyğunligi boşqa heç qayerda uçramaydi. Ayni damda qarorgoh binosida amaliy san'at muzeyi joylaşgan. Biroq asosiy eksponat, albatta, saroy binosining özidir. Aynan şu yerdan Buxoroning sönggi amiri Afğonistonga qoçib ötişga majbur bölgan.
5. Fozilmon köli (Sarbast)
Dengiz sathidan 1650 metr balandlikda (bu esa Eyfel minorasidan beş barobarga köp degani) Nurota toğlarining markazida ajoyib Fozilmon köli joylaşgan. U bitta çaşmadan suv oladi hamda bahor oxirlarida ayniqsa juda gözal böladi. Afsuski, unda çömiliş tavsiya etilmaydi, biroq osmonning undagi aksi (ayniqsa yulduzlisining) juda ham noyob holatni köriş imkonini beradi.
6. Çilpiq-qal'a
Nukusdan 43 kilometr janubda, baland tepalikda Çilpiq-qal'a joylaşgan. Zardöştiylarning diniy joyi bölgan bu yer eramizning II—IV va IX—XI asrlariga tegişli. Bu yerda zardöştiylar olamdan ötgan şaxslarning jasadini olib çiqib qöyişgan. Jasad turli hayvonlar, quşlar tomonidan yöq qilingaç, suyaklar maxsus idişga solinib, yerga kömilgan. Çilpiq-qal'aning 15 metrlik devorlarida hamon öşa suyaklar saqlanmoqda.
7. Zomin qöriqxonasi
Zomin – Özbekiston hududidagi eng qadimiy davlat qöriqxonasi bölib, 1978 yilda Özbekiston Xalq boği oçilgan. Bugungi kunda Zomin milliy boğining maydoni 24 ming ga.dan köproqni taşkil etadi. Boğ Jizzax viloyatida joylaşgan. Bu yerda juda ham gözal tabiat manzalariga duç keliş mumkin. Qöriqxona hududida turizm uçun maxsus zona ham ajratilgan – tabiat bilan birga böliş yoki ajoyib selfilar qiliş imkoni bor.
8. Tuzkon köli
Bu köl Jizzax viloyatida, Jizzaxdan 56 km şimoli-şarqda, Qizilqum çölining şarqiy qismida joylaşgan. Taxminlarga köra, Tuzkon köli – Orol-Kaspiy davridagi suv havzasining bir qismidir. Köldagi suv heç qayerga oqmaydi, şuningdek, u biroz şörroq bölib, şimoli-ğarbda Aydarköl bilan boğlanadi. Bu köllarning umumiy maydoni – taxminan 3750 km2. Bir yilda köllar tizimida 2000 tonnagaça baliq ovlanadi.
9. Riştondagi kulolçilik ustaxonalari
Farğona vodiysidagi Rişton azaldan ajoyib kulolçilik mahsuloti vatani sanaladi. Riştonda kulolçilik mahsulotlari yaratişning maxsus texnologiyasi, ularni pişiriş va sirlaş işlab çiqilgan. Ayni damda Riştonda 1000 dan ortiq kulolçilar işlamoqda, ulardan 100 ga yaqini kulolçilik san'atining barça texnologiyalarini biladi. Rişton ustalarining yaratgan mahsulotlari dunyodagi köplab muzeylar kolleksiyasidan joy olgan.
10. Qanqa qöhna şahri
Toşkentdan 60 km janubi-ğarbda, sobiq “Leninizm” sovxozidan unça uzoq bölmagan yerda tepalik bor. Bu tepalik qöhna şahardan qolgan yagona narsa joy juda kam inson bilsa kerak. Qanqa mil. av. III asr boşlarida şakllanib, XI asrning oxiriga qadar hayot uzluksiz davom etgan. Bu yodgorlik örta asrlar davri mualliflari asarlarida keltirib ötilgan Xaraşket bilan qiyoslanadi. Şahar Yer yuzidan deyarli butunlay yöq bölib ketganiga qaramay, bu yerga keliş albatta tavsiya etiladi.
11. Zangi ota maqbarasi
Toşkent yaqinidagi şaharçada joylaşgan bu maqbara Amir Temurning buyruğiga köra qurilgan. Zangi ota turk-islom olamidagi uluğ mutafakkir hamda mutasavvif donişmandlardan biri bölgan. Zangi ota Himmatiy laqabi bilan ham maşhur edi. U qora tanli, uşturlab (tuya lab), baquvvat, barvasta gavdali odam bölgan. Bu yerda uning rafiqasi Anbar ona ham dafn etilgan. Maqbara majmuasi bir neça zonalardan iborat: katta boğ va XIV—XIX asrlarda qurilgan hamda masjid, madrasa, minora va Anbar ona maqbarasi. 1914—1915 yillarda masjid oldida minora qurilgan. 2013 yilda esa boğ va Namozgoh masjidini kengaytiriş böyiça işlar amalga oşirildi.
12. Omonqöton ğori
Omonqöton karst ğori Samarqand viloyatidagi Zarafşon toğlari şimoliy yonbağrida joylaşgan. Ğorni arxeolog David Lev 1947 yilda topgan. Bu yerdan sinantrop insonning son suyagi aniqlangan. Omonqöton ğori Özbekistondagi eng qadimgi manzilgohlardan biridir. Ğor çuqurligi 80 metr atrofida, u yerda bir-biri bilan kiçik ötiş joylari orqali boğlangan öziga xos zallar bor. Omonqötonga yozning ikkinçi yarmida borgan yaxşiroq, u iyun örtalariga qadar suv bilan tölgan holatda böladi.
13. Qonbeşbuloq meteorit köli
Ölçami 800 metr keladigan uşbu kiçik köl Surxondaryo viloyatidagi Xomkon darasida joylaşgan. Olimlarning fikriça, tabiiy yöl bilan emas, balki meteorit qulaşi tufayli yuzaga kelgan. Tuproqdan esa tektitlar topilgan. Bunday ajoyib meteorit kölga taşrif buyurişni unutmang. Katta ehtimol bilan, Qonbeşbuloq aslida bir meteorit krateridir. 14. “Yodgorlik” fabrikasi
1972 yilda Marğilonda Farğona vodiysidagi eng yirik fabrikaga asos solingan. 2000 yilda esa bu fabrika “Yodgorlik” xususiy korxonasiga aylandi. Qadimda ipak ortilgan karvonlar Buyuk ipak yöli böylab Marğilondan Qoşğar, Bağdod va hattoki Yunonistonga borgan. Bu ipak gözallik va sifat borasida Xitoynikidan qolişmagan, sababi farğonalik ustalar bu borada özlarining maxsus noyob texnologiyalarini öylab topişgan. “Yodgorlik” fabrikasi butun dunyodan turistlarni faol jalb qiladi – ularga ipak matoni qölda işlab çiqariş jarayoni namoyiş etiladi.
15. Oq Ostona bobo maqbarasi
Telpakçinordagi (Surxondaryo viloyati) Oq Ostona bobo maqbarasi X asr oxiri, XI asrning boşlarida bunyod etilgan. Ba'zi olimlarning taxminiga köra, maqbara Muhammad payğambar s.a.v.ning izdoşlaridan biri, avliyo Abu Hurayra qabri ustida barpo etilgan.
16. Teşiktoş
Ğor dengiz sathidan 1500 kilometr balandlikda, Surxondaryo şarqidagi Boysun toğ tizmasida joylaşgan. 1938–1939 yillarda taniqli arxeolog Aleksey Okladnikov şu ğordan muste davriga oid neandertal qiz bolaning qoldiqlarini topgan.
17. Krasnogorsk. Ötmişga sayohat
Krasnogorsk konçilar şahri Toşkent viloyatida 1953 yilda taşkil etilgan. Bu yerda butun sobiq Ittifoqdan mutaxassislar işga kelgan. 90-yillarda esa şaharni odamlar ommaviy taşlab ketişni boşlaşdi, ular kvartiralari, maşinalari ham bu yerda taşlab ketişgan. Krasnogorsk köçalari böylab sayr qilinsa, sobiq Ittifoq 80-yillarda qanday körinişda bölganini aniq tasavvur qiliş mumkin – öşa davrga xos eski buyumlar va narsalar saqlanib qolgan.
18. Zarautsoy
Surxondaryo viloyatida, Termizdan 100-110 km ğarbda, Hisor tizmasining janubi ğarbida. joylaşgan bölib, bu yerda Özbekiston hududidagi eng qadimiy qoyatoş rasmlari topilgan. 200 dan ortiq rasmlar mezolit, neolit va keyingi davrlarga mansub. Rasmlar çizma tarzida kontur va soya uslubida qizil angob (oxra) bilan çizilgan. U yerda odamlarning itlar yordamida yovvoyi buqalarni ov qiliş manzarasi tasvirlangan.
19. Qöyqirilgan qal'a
Qöyqirilgan qal'a – qadimiy otaşparastlar ibodatxonasi va qişloq xarobasi bölib, Törtköl şahridan 22 km şimoli-şarqda joylaşgan. Qal'a atrofida xandaq (eni 15 m, çuqurligi 3 m) bölib, qadimda suv bilan töldirilgan. Qöyqirilgan qal'a devorida Örta Osiyo, Yaqin va Örta Şarq quldorlik davri şaharlar qurilişi uslubiga xos börtib çiqib turgan maxsus burjlar bölib, ularda öq otiş uçun nişon tuynuklari bor. Qöyqirilgan qal'a markazidagi 2 qavatli binoga maxsus zinapoyalarda çiqilgan. 1-qavatda alohida-alohida 8 ta gumbazli xonalar bölib, ular içidan sopoldan yasalgan tobutlar, idiş-tovoqlar, har xil rasmlar solingan yoğ idiş (xum va közaça)lar, naqşinkor suvdonlar topilgan. Topilmalar içida ma'budlarning terrakota haykalçalari, devorga işlangan rangli naqşlar, osmon jismlarini kuzatişga möljallangan buyumlar bor.
20. Qirq qiz qal'a
Qirq qiz qal'a Xorazm hududida 1938 yilda ötkazilgan arxeologik qazilma işlari vaqtida, Beruniy şahridan 30 km şimolroqda aniqlangan. Olimlarning fikriça, qal'a eramizning I—VI asrlariga tegişli. Qazilma işlari davomida zardöştiylar qabrlari topilgan. Afsonalardan biriga köra, bu qal'ada Guloyim ismli malika yaşagan bölib, u özining qirq nafar safdoşi bilan çegarani mustahkam saqlab, raqiblari hujumlaridan himoyalangan. Bugungi kungaça istehkom tuynuklari bölgan taşqi devorlar saqlanib qolgan.
