Uorren Baffett haqli ravişda barça davrlarning eng buyuk sarmoyaçisi hisoblanadi. Boşqa bolalar öyinçoq öynab yurgan bir paytda, u 11 yoşidanoq fond bozorida "öynagan". Baffett butun umrini şunga bağişladi, bu borada ulkan tajriba töpladi va salmoqli natijalarga erişdi.
Berkshire Hathaway rahbari Uoll-stritni kitob kabi öqiş mumkinligini isbotladi. Forbes ma'lumotlariga köra, uning aktivlari sof daromadi deyarli 75 milliard dollarni taşkil qiladi - bu esa uni sayyoraning eng badavlat kişilaridan biriga aylantiradi.
Biroq sarmoyaviy iste'dodiga qaramay, hatto Uorren Baffettt ham xatolardan xoli emas. Baffett aybni öz xodimlariga ağdaruvçi ba'zi rahbarlardan farqli ölaroq, öz xatolarini tan oladi va aksionerlar oldidagi mas'uliyatni his qiladi.
Agar siz öz investitsion mahoratingizni çarxlamoqçi bölsangiz, uning ğalaba va mağlubiyatlari tarixiga nazar soliş foydadan xoli bölmaydi. InsiderPro Uorren Baffettning örganib çiqilişi kerak bölgan 10 xatosiga doir ma'lumot bilan bölişdi.
1. Berkshire Hathaway xaridi
2010 yilda CNBC kanalining "Squawk Box" körsatuvida Bekki Kvik bilan keçgan intervyuda Baffett şunday degan: "Hayotim davomida xarid qilgan eng bema'ni aksiyalar - bu... Berkshire Hathaway".
Baffett ilk marta 1962 yilda Berkshire Hathaway - inqiroz yoqasida turgan töqimaçilik kompaniyasiga sarmoya kiritgan. U zavodlarning yopilişida pul işlab olişi mumkin deb öylagani bois aksiyalarni xarid qilgan.
U kompaniya rahbariyati bilan uçraşib, narx borasida kelişib olgan, biroq keyinçalik firma endigina iş boşlayotgan investordan kelişuvdagidan köproq pul tortib olişga harakat qilgan. Bundan ğazablangan Baffett kompaniya ustidan nazoratni sotib olib, direktorni işdan böşatgan va yana 20 yil mobaynida halokat yoqasidagi töqimaçilik biznesini yuritişga uringan. Baffettning keyinçalik ta'kidlaşiça, şirin qasos unga 200 milliard dollarga tuşgan. Uning sözlariga köra, "buning örniga yaxşi bir suğurta kompaniyasini xarid qiliş osonroq keçardi".
Masalaning mohiyati şundaki, investitsion qarorlarni his-tuyğularga berilib qabul qilib bölmaydi. Baffettdek öç oliş istagida bölasizmi yoki şunçaki muammoli biznesni qutqarib qolmoqçisimisiz, şuni unutmangki, biznes hissiyotlarga emas, faktlarga asoslanişi kerak.
Mavzuga oid
2. Tesco sarmoyalari
2012 yil oxirida Berkshire Hathaway eng yirik Britaniya riteylerining 415 million aksiyasiga ega böladi. Xarid bahosi 2,3 milliard dollarni taşkil qiladi. 2013 yil oxiriga borib esa, Berkshire Hathaway Tesco'ning 114 million aksiyasini sotadi, ammo taxminan 301 millioniga egalik qilişda davom etadi va bu kompaniyaga zarar yetkazadi.
2014 yilda daromad oşişi fonidagi buxgalteriya mojarolaridan keyin samarali gigant aksiyalari 48 foizdan köproqqa pasayib ketdi. Öşa yildagi xatida Baffett aksionerlarga Tesco boşqaruvi borasidagi qörquv uning qimmatli qoğozlarni sotişiga turtki berganini ma'lum qilgan. Buning natijasida uning daromadi 43 million dollarni taşkil qildi. Afsuski, u qolgan 301 million aksiyadan xalos bölişga ulgurmadi.
"Hisobotni diqqat bilan öqigan bölsangiz, Tesco ötgan yili bizning oddiy aksiyalarimiz röyxatidagi eng yirik pozitsiyani egallagan edi - endi esa u röyxatda yöq. Tan oliş noqulay bölsa-da, Tesco aksiyalarini avvalroq sotiş kerak edi. Men uzoq ikkilanib qoldim va natijada bu investitsiyalar katta xatoga aylandi", - deb yozadi Baffett.
Uning tan olişiça, bu qadam kompaniyaning soliqlar tölovidan keyin 444 million dollar yöqotişiga sabab bölgan. Uorren Baffettning bu omadsizligidan ham kerakli xulosa çiqariş mumkin: sarmoyaviy qarorlarni tezkorlik bilan qabul qiliş lozim. Agar xato qilganingizni anglab yetsangiz, kamomad investitsiyalar körinişidagi sekin ta'sir etuvçi "bomba"dan xalos böling, ularning kompaniyaga ziyon yetkazişini kutib ötirmang.
3. Dexter Shoe Co. xaridi
1993 yilda Uorren Baffett 433 million dollarga Dexter Shoe Co. xaridini amalga oşirdi. Dastlab u brend raqobat jihatidan ustunlikka ega deb öyladi, biroq bir neça yildan söng bu xomxayol bölib çiqdi.
Baffett 2007 yilda aksionerlarga yöllagan maktubida öz harakatlarini uzoqni köra bilmaslik bilan izohlab, bu sarmoyaçilarga 3,5 milliard dollarga tuşganini tan oldi. Öşa payt bu raqam Berkshire Hathaway sof bahosining 1,6 foizini taşkil qilgan.
"Bugunga kelib aytiş mumkinki, Dexter — men imzolagan eng muvaffaqiyatsiz bitim. Biroq kelgusida meni yana bir uyum xatolar kutmoqda - bunga şubha qilmasangiz ham böladi", - deb yozadi Baffett.
Uorren Baffettning eng yomon sarmoyasi bizda asosiy xulosani keltirib çiqaradi: kompaniya raqobatbardoşlik jihatidan ustunlikka ega bölsagina e'tiborga loyiqdir. Mijozlarning brendga sodiqligini saqlab qolişga heç qanday asoslari (çegirmalar, noyob mahsulot, yuqori sifat va b.) bölmasa, bundan keyin ham bölmaslik ehtimoli yuqori.
4. Energy Future Holdings qarzi xaridi
2013 yilda Baffett aksionerlarga quyidagiça xat yozadi: "Aksariyatingiz Energy Future Holdings haqida heç eşitmagansiz. Şunday ekan, omadingiz bor deb hisoblayvering: men ham bilmaganimda yaxşi bölardi". Uning ma'lum qilişiça, Energy Future Holdings 2007 yilda "Texasdagi energetika sektori kompaniyalari aktivlari xaridini közlab" şakllantirilgan.
Uluş egalari ustav kapitalda 8 milliard dollar işlab olişdi, keyin esa qarzga botişdi.
"Natijada Berkshire qarzning 2 milliard dollarga yaqinini sotib oldi, hammasi mening Çarli (sobiq hamkori Çarlz Manger) bilan maslahatlaşmay qaror qabul qilganim tufaylidir. Bu katta xato böldi", - deb yozadi Baffett.
Baffettning prognozlariga köra, Energy Future Holdings 2014 yilda bankrotlik haqida e'lon qilişi kerak bölgan - şunday böldi ham. 2013 yilda Berkshire Hathaway avval qölga kiritilgan 259 million dollarlik bondlarni sotdi. Baffettning hisob-kitobiga köra, uning firmasi umumiy hisobda 873 million dollarlik yöqotişga uçragan. Sarmoyaçi kelasi safar özining sobiq hamkori va sarmoya olami bilimdonining fikrini örganişga va'da berdi.
Uorren Baffettning xatolari ham yutuqlari kabi yirik. Aktivlaringiz narxi oşişini istaysizmi - tasavvur qiling, heç narsa bilmaysiz. Şunday ekan, yordam uçun işonçli biznes hamkorga murojaat qiliş kerak.
5. Dallas-Fort Worth NBC stansiyasi xarididan voz keçiş
Uorren Baffettning hamma xatolari ham pul yöqotiş bilan boğliq emas. Uning xatolaridan biri - Dallas-Fort Worth NBC stansiyasini 35 million dollarga xarid qilişdan voz keçgani, bu unga mömay daromad oliş imkonini berar edi.
Baffett 2007 yilda aksionerlarga bitgan maktubida 1972 yilda şokolad işlab çiqaruvçi See's Candies kompaniyasini xarid qilgan bir vaqtda stansiya xarididan voz keçgani haqida söz yuritgan. U kompaniyani taşkil qilgan insonga çin dildan işongani va uning barça ustunliklaridan yaxşi xabardor bölganiga qaramay, bu taklifni rad etdi - stansiya katta kapital kiritişni talab qilmas va salmoqli ösiş salohiyatiga ega edi.
"Nima uçun men "yöq" dedim? Aftidan, öşanda miyam ta'tilga çiqqan bölgan va meni bundan boxabar qilişni yoddan çiqargan", - deb yozgan Baffett.
Baffett qöldan boy berilgan bu imkoniyatni yodga olar ekan, 2006 yilda stansiya daromadi 73 million dollarni taşkil qilganini ta'kidlaydi, u maktub yozgan vaqtda esa bu raqam 800 million dollarga yetgan.
Bundan qanday xulosa çiqariş mumkin? Imkoniyat "öz oyoği bilan" kelib turganda uni qöldan çiqarmang. Bu ma'lumotlarni tahlil ham qilmay, duç kelgan biznes taklifga taşlaniş degani emas, albatta. Şunday bölsa-da, işonçli kişilardan kelib tuşgan takliflarga e'tiborli böliş kerak.
1998 yilda General Reinsurance'ni xarid qilişning öziyoq xato bölgan. Keyinroq vaziyat barqarorlaşdi, biroq bu Uorren Baffett öz qaroridan köngli tölganini bildirmaydi.
"Boşlanğiç bosqiçdagi ba'zi muammolardan keyin General Re öz qadr-qimmatini isbotladi, - deb yozadi 2016 yilda Baffett aksionerlarga. - Şunday bölsa-da, uning xaridi uçun 272 200 Berkshire aksiyasini işlab çiqarib katta xatoga yöl qöydim - bu muomaladagi aksiyalarimizning 21,8 foizga oşişiga olib keldi. Buning natijasida Berkshire aksionerlari foydadan köra köproq zarar körişdi - biznes olamida bunday tamoyil iş bermaydi".
Baffett 2001 yilda aksionerlarga yöllagan maktubida bu kamomad bitimning ba'zi tafsilotlariga izoh beradi: u anderreyting natijasidagi yöqotişlar, şartnomalarda terrorçi aktlar bilan boğliq xatarlarga doir punktlarning yöqligi, avvalgi yöqotişlarni qoplaş uçun General Re zaxiralarining yetişmasligi haqida söz yuritdi. Natijada 2001 yilda Berkshire Hathaway 800 million dollardan judo böldi.
Asosiy xulosa: yaxşisi, barça raqamlarni qayta tekşirib, bunga moliyaviy ekspertlarni jalb qiliş. Şu bilan birga, xatolarni töğirlaş va ularni foydali tomonga yönaltirişni örganiş.
7. ConocoPhillips aksiyalari xaridi
Baffett 2008 yilda aksionerlarga yozgan maktubida şunday deydi: "Çarli va boşqalardan bemaslahat ConocoPhillips'ning juda köp aksiyalarini xarid qildim, u paytlar neft va gaz narxi juda baland edi. Yilning ikkinçi yarmida esa energiya resurslari bahosining keskin pasayişi men uçun butkul kutilmagan voqea böldi".
Xuddi şu murojaatning özida Baffett kelgusida neft narxiga doir taxminlari bilan bölişgan, lekin öşa payt haddan ziyod optimist bölganini tan olgan. Şuningdek u bevaqt xarid firmaga bir neça milliard dollarga tuşganini bildirgan.
Maktub yozilgan vaqt - 2008 yilda Berkshire Hathaway ConocoPhillips'ning deyarli 85 million aksiyasiga ega bölgan. Baffett xaridga 7 milliard dollardan ortiq pul sarfladi, holbuki uning bozordagi qiymati atigi 4,4 milliard dollarni taşkil qilardi.
Uorren Baffettning bu xatosi özingiz işongan kişilar bilan maslahatlaşiş naqadar muhim ekanini yana bir bor namoyiş qiladi. Sizning döstlaringiz yoki maslahatçilaringiz siz bilmagan insayderlik ma'lumotlariga ega bölişlari mumkin yo bölmasa, ular vaziyatga boşqa tomondan nazar taşlaşda yordam berişadi.
8. Devid Sokolning Lubrizol Corp. aksiyalari haqida asosiy ma'lumotning yöqligi
2011 yilda firmaning bir neça şö'ba korxonasi sobiq raisi Devid Sokol Baffettga Lubrizol Corp. kimyoviy kompaniyasini xarid qilişni taklif qilganidan keyin Uorren Baffett va Berkshire Hathaway kiyin ahvolda qoladi. Muammo Sokolning oldindan aksiyalarni qölga kiritganida böladi.
Şundan söng sarmoyaçi taxminan 9 million dollarga Lubrizol'ni xarid qilişga rozilik beradi - bu Sokolga 3 million dollarlik daromad keltiradi. Sokol Baffettga Lubrizol aksiyalarini qölga kiritgani borasida heç narsa demaganligi uçun uning bu işi insayderlik savdo qoidalarining buzilişi sifatida qaraladi.
"Lubrizol haqidagi ilk suhbatimizda Deyv bu kompaniya aksiyalariga egalik qilişini eslatib ötgandi. Bu gap orasida aytib ketilgandi, şu bois men uning sanasi va hajmi haqida söramagandim", - deydi Baffett Sokolning iste'fosi haqida ma'lum qilingan 2011 yilgi matbuot relizida.
Baffett öz xatosini darhol anglab yetmadi, keyinroq Berkshire Hathaway'ning 2011 yilgi yiğilişida u aksiyalarni xarid qilganida Sokoldan bu haqida söramagani ahmoqlik bölganini tan oldi.
Xulosa? Haddan taşqari işonuvçan bölmang. Köproq savol beravering - oldindan himoyalaniş ortiqça bölmaydi.
9. Amazon xaridining qöldan boy berilgani
Baffettning fevral oyida «Squawk Box»ga bergan intervyusida undan nima uçun u heç qaçon Amazon aksiyalarini xarid qilmagani haqida söraşdi. U, afsuski, bu savolga aniq javob yöqligini aytdi.
"Aftidan, uni allaqaçon qölga kiritiş kerak bölgan. Biroq men bu ajoyib kompaniyaning salohiyatini oldindan köra bilmadim - öşanda uning bahosi menga biroz oşirib yuborilgandek köringandi. Men qattiq xato qildim", - dedi u.
Baffett oxirigaça tuşunmagan investitsiyalaridan mohirona voz keçadi - bu bir vaqtning özida ham yaxşi, ham yomon. Albatta, biror kompaniya haqidagi maqtovlarga kör-körona işonib ham bölmaydi, ammo ma'lumot yetişmasligi tufayli şartnomadan voz keçiş ham tajribali sarmoyaçiga xos emas. Buning örniga bilim va könikmalari biznikidan farqlanuvçi professionallar bilan hamkorlik qiliş kerak.
Baffettning Amazon'ga sarmoya kiritmay, yöl qöygan yöqotişlari kölamini heç kim baholay olmaydi, lekin tarixga nazar taşlaymiz: Amazon birinçi marta 1997 yilning may oyida 18 dollarlik aksiyalarini çiqargan. 2017 yilning 4 avgustida sotuvlar boşlanişidan avval aksiyalar 988 dollarga baholangan, bu ularning dastlabki qiymatidan taxminan 55 barobar köp.
10. US Airways aksiyalari xaridi
Umuman olganda, Uorren Baffettning bu şartnomasini muvaffaqiyatsiz deb bölmaydi, biroq u US Airways aksiyalarini xarid qilgani uçun afsuslanadi. 1989 yilda u 358 million dollar evaziga uşbu aviakompaniya (hozirda u American Airlines'ning bir qismi) aksiyalarini qölga kiritadi. Kamomad bölmasa-da, Baffett bu qarori borasida ança keskin fikr bildirgan.
"US Airways'ga qayta hayot bağişlangani mö'jizaning özi, - deb yozadi Baffett 1997 yilda aksionerlarga yöllagan maktubida. - Bu investitsiyalar bilan qanday yöl tutganimini kuzatganlar bu mavzuda benuqson hisobot tuzganimni yaxşi bilişadi. Men bu aksiyalar xaridida xato qildim va yana notöğri yöl tutdim".
Baffett aviakompaniyaning qayta tiklanişini boş direktor lavozimini Stiven Volfga böşatib, özi va Mangerning direktorlar kengaşini tark etişi bilan boğlaydi. Baffett aynan şu insonning rahbarligi tufayli Berkshire qutqarilgan, deb hisoblaydi.
Gap şundaki, nimaga qöl urayotganingizni biliş uçun har bir salohiyatli sarmoyani yaxşilab örganib çiqiş kerak. Bundan taşqari, qölga kiritilgan kompaniyaning ma'lum darajada avtonom faoliyat yuritişiga imkon yaratiş kerak - bu notaniş sohaga aralaşgandan köra yaxşiroq.
