Ayrim paytda talabalik qursin, endi o‘qimayman, deb araz qilishni boshlayman. Mening irodasizligim o‘qishni eplay olmasligimda emas, balki «nursiz kelajakka» yetaklab borayotgan ta'lim tizimi neki umidim bo‘lsa, birma-bir bo‘g‘ib o‘ldirishida. Gapning po‘stkallasidan boshlay: bu tizim yaralishida, avvalo talaba aybdor. Keyinchalik, tayoqchani o‘qituvchilar ilib ketdi. Ana shundan beri marafon davom etadi. Keling, shu bugun ayrim masalalarga ko‘zni ochib, qarashni o‘rganamiz.
Ishsizlik
Har qanday rivojlangan davlatda ham ishsizlik - eng og‘riqli ijtimoiy masala hisoblanadi. Bundan keyin ham ushbu muammoga qarshi kurash abadiy davom etsa, ne ajab. Biroq, bir xususiyat borki, muammoni o‘z nomi bilan atab, uni tan olishimiz kerak.
O‘zbekistonda ishsizlikni keltirib chiqaruvchi birinchi omil - kadrlar siyosatida tayyorlanayotgan soxta raqamlar, deb bilaman. O‘rnatilgan tartibga ko‘ra, OTM qabul kvotalarni aniqlashtirish maqsadida mahalliy hokimlik, idora va tashkilotlarga so‘rov xati yuboradi. Shuningdek, Iqtisodiyot vazirligi bilan kelishilgan holda, kvotalar belgilanadi. Soxtalik shundan iboratki, so‘rov xatida 2022 yil uchun falon yo‘nalishda qancha kadrga ehtiyoj paydo bo‘lishi mumkin, deyiladi. Qarabsizki, aniq bir mas'uliyatni yuklamagan so‘rov xatiga turli raqamlar bilan javob berish ham qiyin emas. OTM esa mana shu raqamlarga asoslanib, qanchadir abituriyentlarni ma'lum bir yo‘nalishga hujjat topshirishi uchun kvotani e'lon qiladi. Vaholanki, 4 yildan so‘ng, bitiruvchilarni tayyor o‘rindiq yo yorug‘ ofis kutib turmaydi.
Aslida bu amaliyot bozor iqtisodiyoti qoidalari bilan tartibga solinsa, O‘zbekistonni rivojlantirish uchun yetarli va kerakli kadrlar tayyolash mexanizmi o‘z-o‘zidan paydo bo‘ladi.
Ma'ruza va seminar
Qadim davrlardan buyon o‘qituvchi o‘z bilimini shogirdlariga o‘rgatib kelgan. Kelasi safar shogirdlar o‘qituvchining sinovidan o‘tib, bilimlarni qanchalik o‘zlashtirganini isbotlab bergan. Bu mexanizm 2000 yil o‘tib, rivojlangan davlatlar tajribasida o‘zgartirildi. Masalan, professor mashg‘ulotlardan avval bir mavzu yuzasidan turli qarashga ega tadqiqotchi, olim yoxud amaliyotchilarning ishlari bilan tanishib chiqishni tavsiya etadi. Masalan, X kitobning 44-89 betlari, Y dokladning 2-33 betlari, Z ma'ruzaning to‘liq videolavhasi bilan tanishib chiqish tavsiya etiladi. Mashg‘ulot paytida professor mavzuga kirish qilib, asosiy mazmun va mohiyatni ochib berishga harakat qiladi. So‘ngra, tavsiya etilgan adabiyotlar bo‘yicha fikrlar to‘qnashuviga e'tibor qaratadi. Professor avvaldan tayyorlagan keyslar bo‘yicha turli qarashlarni o‘rtaga tashlaydi. Talabalar muhokamada faol qatnashadi.
