2018 yilning 16 aprel kuni rossiyalik telejurnalist Sergey Medvedev o‘zining «Zagadki veka…» («Asr jumboqlari…») dasturida «Paxta ishi» haqida so‘z yuritdi. Unda o‘zbek xalqiga nisbatan jinoyatkorona xatti-harakatlarning bosh aybdori Telman Gdlyanga so‘z berildi va qayd etish kerakki, u o‘zining asl basharasini namoyon etdi.
O‘z vaqtida, sovet OAVlaridagi chiqishlarda «Paxta ishi» Kremldagi qarib-qartayib miyasi suyulgan eski partiyachi chollarning oddiy bir xatosi sifatida tan olingan edi. Lekin bu shunchaki ma'muriy xato edimi? Bunga javobni paxta va shunga o‘xshash ishlardan so‘ng SSSRda ro‘y bergan siyosiy tanazzulni tahlil qilib olish mumkin. Mohiyatan bu SSSRdan ajralib chiqishi tahdidi bo‘lgan hududlarda ongli ravishda «boshqariluvchi boshboshdoqlik» yaratish uchun foydalanilgan siyosiy texnologiyaning natijasi edi.
1983 yildan 1989 yilgacha — olti yil mobaynida SSSR prokuraturasining Gdlyan boshchilik tergov guruhi O‘zbekistonda bo‘lib, o‘zbek xalqini terror qilib, yuzlab hujjatlarni qalbakilashtirib, qamoqxonalarda noqonuniy o‘tirganlarning hech qanday aybi bo‘lmagan yosh farzandlari va rafiqalarini ham hibsga olishgan. Tergov ostidagilarni o‘z joniga qasd qilish darajasigacha yetkazish holatlari ham bo‘lgan.
Foto: kp.ru
Lekin adolat qaror topdi. V.I.Ilyuxin boshchilik tergov guruhi O‘zbekiston qishloqlarida mehnat qiluvchi mehnatkashlarga nisbatan soxta tarzda uyushtirilgan jinoyat ishlarini tergov qilishda T.Gdlyan guruhi tomonidan sodir etilgan qo‘pol qonunbuzarliklar faktini isbotladi.
Gdlyanchilar guruhi tergovchilari tomonidan fuqarolarni pora tariqasida olingan boyliklarni saqlashda ishtirok etishda yolg‘on guvohlik berishga majburlash yo‘li bilan sun'iy dalillar to‘plash faktlari o‘z isbotini topdi. «Dalil» to‘plashda ish shunga borib yetganki, jinoyatlarga hech qanday aloqasi bo‘lmagan insonlar o‘z yaqinlarini asrab qolish uchun o‘zlarining shaxsiy omonatlari, bolalari va nevaralarining to‘yiga atab olib qo‘yilgan tilla va boshqa taqinchoqlarni topshirishgan, qarindoshlari va tanishlaridan qarz olishgan. Shuningdek, odamlar qamalmaslik uchun pul to‘plab, do‘konlardan qimmatbaho narsalar sotib olib, ularni go‘yoki jinoyat yo‘li bilan orttirilgan boylik sifatida topshirishgani ham aniqlangan. Bunday «musodara»lar o‘shanda butun O‘zbekiston bo‘ylab yuz bergan. T.Gdlyan shaxsan o‘zi odamlarni tahdid, shantaj, noqonuniy ushlash, qamoqqa olish va tahqirlash vositasida ko‘rsatma berishga majburlab, tergovning noqonuniy usullarini amaliyotga joriy etgan.
