12 avgust kuni 20 yillik muhokamalardan so‘ng Rossiya, Eron, Ozarboyjon, Qozog‘iston va Turkmaniston prezidentlari Kaspiy dengizining huquqiy maqomi to‘g‘risidagi konvensiyani imzolashdi.
SSSR tarqalganidan keyin mazkur akvahududni ajratish va resurslarni taqsimlash muammosi paydo bo‘ldi. Sobiq ittifoq mamlakatlari Kaspiyga da'vogarliklari haqida ma'lum qilishdi.
Ta'kidlash joizki, Kaspiy - Yevropa va Osiyo chorrahasida joylashgan suv havzasi, neft va tabiiy gaz qazib olinuvchi eng qadimiy hududlardan biri.
Kaspiyning huquqiy maqomi to‘g‘risidagi konvensiya nimalarni nazarda tutadi:
- Kaspiy - besh mamlakatning quruqlikdagi hududlari bilan o‘ralgan suv havzasi deya nomlandi (dengiz ham, ko‘l ham emas);
- Kaspiy akvatoriyasi ichki suvlar, hududiy suvlar, baliqchilik zonalari va umumiy suv maydoniga ajratiladi;
- yer osti boyliklari davlatlar tomonidan xalqaro huquq me'yorlariga asoslangan kelishuvga muvofiq taqsimlanadi;
- kemasozlik, baliqchilik, ilmiy tadqiqotlar, kabel va magistral quvurlar bilan bog‘liq qoidalar belgilab olindi;
- xorijiy mamlakatlar harbiy bazalarining joylashuvi va Kaspiy bo‘yi davlatlariga tegishli bo‘lmagan kemalar faoliyati taqiqlanadi;
- mintaqadagi davlatlar dengiz xavfsizligini ta'minlash uchun mas'ul;
- keng ko‘lamli dengiz loyihalarini amalga oshirishda ekologik omil albatta inobatga olinishi kerak.
Prezidentlar qanday yangi takliflar bildirishdi?
Kaspiy bo‘yi mamlakatlari prezidentlari Konventsiyaning imzolanishi mintaqadagi ahil ko‘shnichilik aloqalarining mustahkamlanishiga yordam berishi va savdo, transport va energetika loyihalarini rivojlantirishga turtki berishiga ishonch bildirishmoqda. Buning uchun har yili Kaspiy "beshligi"ga kiruvchi mamlakatlardan birida o‘tkaziladigan Kaspiy iqtisodiy forumi formati yaratildi. Birinchi forum 2019 yilda Turkmanistonda o‘tkazilishi rejalashtirildi. Ashxobodda o‘tkazilishi kutilayotgan forumning sanasi tomonlar kelishuviga asosan belgilanadi.
