Innovatsion rivojlaniş vaziri: Özbekiston dunyoning eng ilğor 50 mamlakati tarkibiga kirişni rejalaştirmoqda
|03:25 / 26.09.201826 9949 min
Özbekiston Respublikasining 2019-2021 yillar uçun innovatsion rivojlaniş strategiyasi tasdiqlandi. Yaqin yillar içida mamlakatni bu borada nimalar kutmoqda? Innovatsion rivojlaniş vaziri Ibrohim Abdurahmonov öz intervyusida şu va boşqa savollarga javob topişga harakat qildi.
Strategiyaning asosiy maqsadi nima?
Strategiyaning asosiy maqsadi inson kapitalini mamlakatning jahon sahnidagi raqobatbardoşlik va innovatsion taraqqiyoti darajasini aniqlab beruvçi asosiy omili sifatida rivojlantiriş hisoblanadi.
2030 yilga borib Özbekiston Global innovatsion indeks reytingi böyiça dunyoning eng ilğor 50 mamlakati tarkibiga kirişni rejalaştirmoqda.
E'tiboringizni dastur natijalarini baholaşga innovatsion yondaşuvga qaratmoqçiman. Ilgari bunday edi: biz özimizni özimiz maqtar edik, lekin taşqarida heç kim bunga jiddiy munosabatda bölmas edi.
Xatolarni tan olişga töğri kelmasligi uçun biz turli xalqaro tadqiqot va reytinglarda iştirok etişdan çetlaşdik.
Ilm-fan va innovatsiya rivojlangan, yutuqlar bölgan. Biroq natijalar xalqaro ma'lumotlar bazasi va Global innovatsion indeks reytingiga taqdim etilmagan.
Agar vaziyatga oçiqçasiga qaraydigan bölsak, bunday yondaşuv ilğor rivojlanişga turtki bermagan, aksinça, bizni ortga tortgan.
Endi bari boşqaça, maksimal darajada obektiv böladi.
Taraqqiyot 81 körsatkiç böyiça baholanadi, ular xalqaro taşkilotlar reyting va tadqiqotlarida aks etadi.
Ibrohim Abdurahmonov
34 körsatkiç böyiça strategiyani amalga oşiriş davomida mamlakat öz holatini sezilarli darajada yaxşilaşni rejalaştirmoqda, 47 körsatkiç böyiça yutuqlarni baholaş esa umuman birinçi marta ötkaziladi. Baholaş davlat qurilişi, inson kapitali va tadqiqotçilik faoliyati, infratuzilma, bozorlar, biznes, ilm-fan va texnologiyalar, ijodiy natijalar böyiça amalga oşiriladi.
Mavzuga oid
Bu yölda nimalar qiliş kerak böladi?
Özbekiston dolzarb muammolarni hal qilişga yönaltirilgan bir neça tadbirlar kompleksini amalga oşirişi zarur.
Birinçi navbatda, biz barça darajalarda ta'lim sifati va qamrovini oşiriş, uzluksiz ta'lim tizimini rivojlantiriş va iqtisodiyot talablaridan kelib çiqqan holda kadrlarni tayyorlaş tizimi moslaşuvçanligini ta'minlaşimiz kerak.
Ikkinçidan, ilmiy-tadqiqot, tajribaviy-konstruktiv va texnologik işlar natijalarini keng tarğib qiliş uçun ilmiy tadqiqotlar hamda işlanmalarning salohiyati va samaradorligini mustahkamlaş, ta'lim, ilm-fan va tadbirkorlik integratsiyasi amaliy mexanizmlarini yaratiş zarur.
Uçinçidan, biz innovatsiyalarga davlat va xususiy mablağ vositalarini kiritiş darajasini oşirişga erişişimiz, moliyalaştirişning zamonaviy va samarali usullarini tarğib qilişimiz kerak.
Törtinçidan, davlat organlari faoliyati samaradorligini oşirişga boşqaruvning zamonaviy usullari va jihozlarini joriy qiliş yöli orqali erişiş.
Beşinçidan, biznesni tarğib qiliş, davlat-xususiy sektor hamkorligi rivoji uçun şaxsiy huquqlar himoyasini ta'minlaş tizimini takomillaştiriş, raqobatbardoş bozorlar va teng şart-şaroitlar yaratiş zarur.
Va nihoyat, barqaror faoliyat yurituvçi ijtimoiy-iqtisodiy infratuzilma yaratiş ustida iş olib boriş kerak böladi.
Ta'lim tizimi qanday özgaradi?
Ta'lim muassasalaridagi öqitiş sifatini yaxşilaş uçun öquv-tabiyaviy jarayonga yangi ta'lim dasturlari va smart-texnologiyalarni tatbiq qiliş kerak.
Foto: Buxoro yoshlari gazetasi
Ta'lim sifatini oşiriş uçun sözda emas, amalda elektron modullar va masofaviy ta'lim salohiyatidan foydalanişimiz kerak böladi.
Bunga javoban esa bizga ta'lim sifatini obektiv baholaş kerak böladi. Şuning uçun ta'lim sifatini baholaş milliy tizimini işlab çiqiş va tatbiq qiliş hamda uning mamlakat innovatsion rivoji darajasiga ta'sirini örganiş zarur.
Professional ta'lim yanada hamyonbop bölişi kerak. Kasbga ega böliş istagidagi inson qandaydir yoşga doir yoki boşqa çeklovlar bilan kamsitilişi kerak emas, zero bu uning professional bilimlarga bölgan qiziqişini çeklaydi.
Kollejlar mehnat bozorining tez özgarayotgan tendensiyalarini hisobga olgan holda yoşlarni qisqa ta'lim dasturlari böyiça professional qayta tayyorlaş bilan şuğullanadi.
Oliy ta'lim muassasalari (OTM)da sekin-asta qabul kvotalari bekor qilinadi, ular öz imkoniyatlaridan kelib çiqib, qabul qilinuvçi talabalar sonini belgilaydi. Abituriyentlar bir vaqtning özida bir neça oliygohga kiriş imkonini qölga kiritişadi, bu ularning oliy ta'lim oliş imkonini oşiradi. OTMlar soni köpayadi, yangilarini işga tuşirişda xorijning yetakçi oliy ta'lim muassasalari bilan hamkorlik salohiyatidan faol foydalaniladi. Oliy ta'lim sifatiga alohida e'tibor qaratiladi. Yetakçi OTMlarda forsayt-markazlari paydo böladi. Ular soha va mintaqaviy iqtisodiyot ssenariylari böyiça takliflar işlab çiqiş maqsadida innovatsion faoliyat rivojini prognozlaş bilan şuğullanadi. Içki va taşqi muhitni ilmiy-texnologik prognozlar bilan ta'minlaş, texnologik va innovatsion muhitni hamda oliy ta'lim muassasasi ustuvor innovatsion yönalişlarini rivojlantiriş ham ularning vazifasiga kiradi.
Foto: Inha universiteti
Inklyuziv ta'limni rivojlantirişga ham e'tibor qaratiladi. Soğliq darajasi qanday bölişiga qaramay, barça birdek ta'lim oliş imkoniga ega bölişi zarur.
Yoşlarni ilm-fanga qiziqtiriş uçun nima qiliş kerak?
Eng avvalo, ilm-fanni moliyalaştiriş körsatkiçlarini sezilarli darajada oşiriş közda tutilgan, u YaIMning 0,8 foizigaça yetkaziladi. 2021 yilga borib Özbekiston şunday körsatkiçga erişişi kutilmoqda.
Ilmiy tadqiqotlarni moliyalaştiriş tizimi rivojlantiriladi. Bizda innovatsion jamğarmalar, innovatsion banklar, vençur fondlar paydo böladi. Mamlakatning innovatsion rivojlanişini rağbatlantiriş uçun bank kreditini oliş jarayonlari va talablari soddalaştiriladi. Innovatsion rivojlanişni mikromoliyalaştiriş tizimini takomillaştiriş rejalaştirilmoqda.
Ilmiy-texnologik taraqqiyotning ustuvor jihatlarini belgilaş va moliyalaştirişda xususiy sektor iştiroki rağbatlantiriladi. Muntazam ravişda yangilanib turuvçi innovatsion loyihalar va salohiyatli investorlarning yagona ma'lumotlar bazasi yaratiladi.
Loyihaviy boşqaruv mexanizmlaridan foydalangan holda davlat buyurtmalari orqali dasturiy-maqsadli tamoyil böyiça ilmiy-tadqiqiy va tajribaviy işlarni taşkillaştiriş mexanizmi joriy qilinadi. Bu dolzarb muammolarni hal qilişda olimlar iştiroki samarasini oşiriş imkonini beradi.
Innovatsion infratuzilmani rivojlantiriş, olimlar öz salohiyatini oşira olişi uçun şaroitlar yaratişga katta e'tibor qaratiladi. Zamonaviy ilmiy asbob-uskunalar xarid qilinadi. Noyob ilmiy-texnik uskunalardan jamoaviy foydalaniş markazlari işga tuşiriladi, ular eng ilğor qurilmalar bilan ta'minlanadi.
Ilmiy-texnik ma'lumotlar davlat tizimini yaratişga qaror qilindi, u respublika, sohalar, mintaqa darajasidagi ilmiy-texnik axborot resurslari va şu yönalişdagi ma'lumotlarni töplaş, saqlaş va qayta işlaşga ixtisoslaşgan taşkilotlarni öz içiga oladi. Bu esa ilmiy işlanmalar haqidagi ma'lumotlarga kirişni osonlaştiradi.
Foto: mahoratmaktabi.uz
Olimlar öz işlanmalarini joriy qilişda bir-birlariga kömak berişi kerak. Şu maqsadda texnologiyalar transferi böyiça milliy va mintaqaviy idoralar işga tuşiriladi.
Ilğor texnologiyalarni işlab çiqiş va tatbiq qiliş uçun texnoparklar xabi, erkin iqtisodiy zonalar, erkin sanoat zonalari, kiçik sanoat zonalari va ilmiy-işlab çiqariş klasterlarini yaratiş rejalaştirilmoqda.
Milliy mahsulotlarni işlab çiqiş va ularni taşqi bozorga olib çiqişda xorijiy hamkorlar iştirokidagi taşkilotlarni şakllantirişni davlat tomonidan qöllab-quvvatlaş kuçaytiriladi.
IT-texnologiyalar sohasi va dasturiy mahsulotlarni işlab çiqiş rivojlantiriladi. 2021 yilga borib axborot-kommunikatsion texnologiyalar sohasida eksport xizmatlari uluşi umumiy hajmdan 4 foizgaça yetkaziladi.
Bularning bari olimlarning iqtisodiyot real sektorining aniq vazifalarini hal qiliş bilan şuğullanişiga olib kelişiga turtki beradi.
Talabgorlikni oşiriş uçun nima qiliş kerak?
Raqobatni kuçaytiriş kerak. Şu bois konsepsiyada uning rivojiga katta e'tibor qaratilgan.
Şunday ekan, xalqaro tajribadan kelib çiqib, korporativ huquqni rivojlantiriş va korporativ boşqaruvning zamonaviy tamoyillarini tatbiq qilişga kirişiladi. Iqtisodiyotning innovatsion rivojlaniş va resurslardan samarali foydalanişga ötişini rağbatlantiruvçi raqobatbardoş bozorni şakllantiriş közda tutilgan.
Monopoliyaga qarşi siyosatni takomillaştiriş, şu jumladan davlat-xususiy sektor hamkorligini tatbiq qiliş hisobiga barça yuridik va jismoniy şaxslar uçun tovarlar, iş örinlari va xizmatlarga teng egalik qiliş imkonini ta'minlaş, monopoliyaçi-korxonalar mahsulotlariga narx belgilaşning samarali mexanizmini joriy qilişga alohida e'tibor qaratiladi.
Tadbirkorlik faoliyatini amalga oşiriş va içki bozorda monopoliyani bartaraf etiş uçun barçaga teng şart-şaroitlar yaratiladi.
Bundan avval KUN.UZ'da Innovatsion rivojlaniş vaziri Ibrohim Abdurahmonov bilan innovatsiyalar, ilm-fan va iqtisodiyotga oid videointervyusi taqdim etilgan edi.
