Qalampirning «aççiği» Samarqandga ham yetib keldi(mi?)

Fermerlarning ta'kidlaşiça, köçat yetkazib beriş böyiça Toşkent şahridagi «General Machinery Group» mas'uliyati çeklangan jamiyati bilan kontraksiya şartnomasi tuzişgan.

Mahsulotni sotib oliş böyiça oğzaki va'dalar berilgan, ammo bu şartnomada körsatilmagan. Mahsulot yetkazib beriş va sotib oliş yuzasidan ham şartnoma imzolanmagan.

– Eksport qiliş maqsadida 4 gektar yerga aççiq qalampirning xorijiy navini ekdik, – deydi «Saboloq yuksaliş boği» fermer xöjaligi rahbari Abdulla Rahmonov. – ATB «Agrobank» Bulunğur filialidan katta miqdorda kredit oldik. Ammo mahsulot tayyor bölgandan keyin xaridor yöq. Şunça hosilni qayerga sotişni bilmaymiz. Mahsulotni sotmasak, bankdan olingan kreditni qanday tölaymiz? Axir, öz hisobimizdan ham ança mablağ sarfladik. Boşimiz juda qotgan. Katta zarar köradiganga öxşaymiz.

– Men 1 gektar yerga aççiq qalampirning xorijiy navini ekkanman, – deydi «Abu Bakr dalasi» fermer xöjaligi rahbari Jahongir Mahmudov biz bilan suhbatda. – Ança mehnat, vaqt, mablağ sarfladik. Ammo mahsulotga xaridor yöq.

Tumandagi «Ipak yöli» agrofirmasi hududidagi aççiq qalampir ekilgan yer maydonlarini ham közdan keçirdik. Hosil möl.

– Agrofirmamizga biriktirilgan fermer xöjaliklarining 15tasi yer maydonlarida 6 gektar aççiq qalampir ekilgan, – deydi agrofirma rahbari Qahramon Ahrorov. – Hosil yaxşi böldi, ammo sotib oladigan xaridor bölmagandan keyin bundan nima naf? Fermerlar zarar körayapti, barçasini şu masala qiynayapti. Bu muammo yeçim topişidan umidvormiz.

Jomboy tumani

Ma'lumotlarga köra, viloyatda eng köp şu tumanda, ya'ni 830 gektar yer maydoniga aççiq qalampir ekilgan.

Tuman qişloq xöjaligi bölimi mutaxassisining aytişiça, 400 gektar yerga xorijiy, 430 gektar yerga aççiq qalampirning mahalliy navi ekilgan. 10 ming tonnadan ziyod hosil yetiştirilişi rejalaştirilgan.

ATB «Agrobank» Jomboy filiali boşqaruvçisi Ozod Ösarovning ma'lumotiga köra, aççiq qalampir yetiştiriş uçun tumandagi fermer xöjaliklariga 8 milliard 720 million söm kredit mablaği berilgan. Şundan 5 milliard 600 million söm köçat, qolgani boşqa xarajatlar uçun ajratilgan.

Uşbu tumanda ham fermerlarni xaridor topiş muammosi qiynamoqda.

– Hududimizda 70ta fermer xöjaligi 250 gektar yer maydoniga aççiq qalampirning mahalliy navini ekkan, – deydi «Zarafşon» MMTP rahbari Siroj Hasanov. – Ammo şartnoma aççiq qalampirning xorijiy naviga tuzilgan edi. Hosil tayyor, ammo uni sotiş böyiça birorta şartnoma qilinmagan. Sotib oladigan xaridor yöq.

Şu örinda joriy yilning iyul oyida tuman hokimligi naşri bölgan «Jomboy tongi» gazetasida çop etilgan, uşbu mavzu yuzasidan tayyorlangan maqolada keltirilgan ayrim ma'lumotlarga e'tibor qaratsak.

«Viloyat böyiça 1500 gektar suvli maydonda aççiq qalampir yetiştirilmoqda. Şundan 830 gektari tumanimiz hissasiga töğri keladi. Hademay, dastlabki hosilni yiğib-terib oliş işlari boşlanar ekan.

– Birinçi hosilni quritmasdan eksport qilamiz, – deydi «Samarqand çili» mas'uliyati çeklangan jamiyati rahbari Maqsud Qoraboyev. – Qozoğiston, Xitoy, Rossiya, Turkiya va Bangladeş davlatlari mahsulotni barra holida sotib oliş böyiça şartnoma imzolagan.

Aççiq qalampir köpgina davlatlarda sevib iste'mol qilinadi. Ammo uni istalgan hududda yetiştirib bölmaydi. Talab yuqori bölgani uçun bir tonnasining narxi 8000 dollar atrofida baholanar ekan. Mutaxassislarning fikriça, Markaziy Osiyo böyiça faqat yurtimizning töqqizta viloyatida bunga şaroit bor.

– Joriy yilda 18 ming tonna aççiq qalampir yetiştirişni rejalaştirganmiz, – deydi jamiyat iş boşqaruvçisi Adham Navrözov. – Şundan 10 ming tonnasi Jomboy tumani hissasiga töğri keladi. Mahsulotning asosiy qismi Qozoğiston respublikasiga eksport qilinadi».

Afsuski, örganişimiz davomida fermerlar tomonidan tilga olingan va maqolada nomlari keltirilgan mutasaddilarni topiş imkoniyati bölmadi.

Toyloq tumani

Uşbu tuman ham aççiq qalampir muammosidan xoli emas. Bu yerda ham fermerlar va mutasaddilar yeçim izlamoqda.

Tuman qişloq xöjaligi boş mutaxassisi Şerzod Haydarovning ma'lumot berişiça, fermer xöjaliklarining 200 gektar yer maydoniga aççiq qalampirning xorijiy va mahalliy navlari ekilgan. 2 ming 400 tonna hosil yetiştirilişi közda tutilgan. Fermerlar köçat yetkazib beriş böyiça Toşkent şahridagi «General Machinery Group» mas'uliyati çeklangan jamiyati bilan şartnoma tuzgan.

ATB «Agrobank» Toyloq filiali ma'lumotiga köra, aççiq qalampir yetiştiriş uçun tumandagi fermer xöjaliklariga 1 milliard 300 ming söm kredit mablaği berilgan.

– Bankdan kredit olib, yarim gektarga 40 mingta aççiq qalampir köçati ekdik, – deydi «Zamini Parda Feruza» fermer xöjaligi rahbari Parda Ostonov. – Hosil tayyor böldi, terib, yoydik. Ammo xaridor yöq.

– Hududimizda 22 gektarga aççiq qalampir ekilgan, – deydi «Baxşitepa» agrofirmasi agronomi Faxriddin Rahimov. – Hosilni körib turibsiz, ammo xaridor yöq. Ayrim fermerlar yiğiştirib taşlaşdi. Millionlab xarajat qilindi.

– Uşbu masalani hal etiş uçun barça çora-tadbirlarni amalga oşirmoqdamiz, – deydi Toyloq tumani hokimining qişloq xöjaligiga mas'ul bölgan örinbosari Husan Narziqulov.  – Qalampirni quritib, maydalab sotiş uçun xaridorlar izlayapmiz. Tez kunlarda hal böladi.

Körib turganingizdek, aççiq qalampir ekkan viloyat fermerlarining mahsulotni qayerga sotiş borasida boşi qotgan. Masalaga tezda yeçim topilmasa, fermerlarga katta miqdorda kredit bergan Agrobank va fermerlar örtasida jiddiy tortişuvlar vujudga kelişi ehtimoli yöq emas. Balki, «özbek» qalampiri eksporti bilan boğliq taqiqlarni töliq örganilmagani alohida örganiş mavzusidir.

Biz jarayonni kuzatişda davom etamiz va mavzuga yana qaytamiz.

Bardoşbek SAMAD öğli,
Kun.uz muxbiri.