Nega butun dunyoda taqchil resursga aylanib borayotgan, yaqin kelajakda neftdan ham qimmatroqqa baholanishi bashorat etilgan ne'matning qadriga yetolmayapmiz? Suvtekin, deya atrofda ko‘p uchraydigan, qadri va qimmati past ashyolarni atab, suvni ham tekin qilib qo‘ydikmi?
«O‘zbekistonda suv ko‘p. Ariqlardan shaldirab suv oqadi. Amudaryo va Sirdaryo oralig‘ida joylashgan so‘lim, betakror makonda yashaymiz», degan pafosli gaplar qisman o‘tmishda qolib ketdi. Biz haqiqiy vaziyatdan bexabar qolib ketyapmiz. Sirdaryo va Amudaryo kabi transchegaraviy daryolarning Orol dengiziga suvni toshqin olib kelmayotganiga ancha yillar bo‘ldi. Qoraqalpog‘iston va Xorazmda qum bo‘ronlari haqida-ku, gapirmasa ham bo‘ladi. Chunki, O‘zbekistonda suv arzon, suvchilar mehnati esa qadrlanmaydi.
Respublika Suv xo‘jaligi vazirligi mutaxassisi Nodirbek Madiboyevning aytishicha, O‘zbekistonda ishlatiladigan suv resurslarining yillik umumiy miqdori 54 mlrd.m3 ni tashkil etadi va 80% (43 mlrd.m3) Tojikiston va Qirg‘izistonda, atigi 20% (11 mlrd.m3) mamlakatimizda hududida shakllanadi. Eng ko‘p ulushdagi (49 mlrd.m3) suv qishloq xo‘jaligiga yo‘naltiriladi, ikkinchi o‘rinda kommunal xo‘jaligiga 2.4 mlrd.m3 (4.4%) suv yetkazib beriladi. Keyingi o‘rinlarda sanoat, baliqchilik sohalari turadi.
Aholining qancha qismi toza ichimlik suvi bilan ta'minlanganligi, suvni yetkazib berish tizimi va resurslardan oqilona foydalanish ham alohida masala. Bu borada Uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi matbuot xizmati rahbari Aliposha Axmedovning izoh berishicha, O‘zbekiston aholisining 65%i markazlashtirilgan ichimlik suv ta'minoti bilan qamrab olingan.
«Chuchuk suvning 33 foizi suv havzalari hisobidan, qolgani yerosti suvlaridan yig‘ib olinadi va suv inshootlarida tozalanib, so‘ng aholiga quvurlar orqali yetkaziladi. Ma'lumot o‘rnida aytib o‘tish kerakki, bir sutkada O‘zbekiston aholiga 6 mln. 226 ming m3 suv yetkazib beriladi. Respublika bo‘ylab jami 65.8 ming kilometr suv tarmoqlari o‘tkazilgan. 10 mingdan ortiq suv va oqova inshootlari mavjud», - deydi u.
Shu bilan bir qatorda, suv quvurlarining holati borasida ham qiziqib ko‘rdik. Ma'lum bo‘lishicha, quvur orqali suvni aholi xonadoniga yetkazishda umumiy suvning 30-40 foizi yo‘qotiladi. Xorij mamlakatlar tajribasida bu ko‘rsatkich 10 foizni tashkil etadi. Ko‘p miqdordagi suv yo‘qotilishiga asosiy sabab quvurlarning ma'nan eskirganligi, yaroqlilik muddati allaqachon o‘tib ketganidir. Muammoni bartaraf etish uchun amaliy harakatlar qilinyaptimi? Qayd etilishicha, joriy yilning o‘zida ichimlik suvi ta'minotiga davlat byudjyeti hisobidan 800 mlrd. so‘m ajratildi, 2019 yilda esa 1.1 trln.so‘m xalqaro moliyaviy kreditlar va davlat byudjyetidan aynan shunga sarflanishi ko‘zda tutilgan.
