2018 yil Özbekiston sayyohlik sohasi uçun qanday keçdi? XSTU sarhisobi

O.R. – Professional jihatdan olganda, yil oson keçmadi. Mening faoliyatimda yorqin hodisalar kuzatilmadi. Biroq joriy yil Özbekistonda islohotlar davom etişi va bizning zamon bilan hamnafas harakat qilişimiz kerakligiga işora qilgani bilan yodda qoldi. Fikrimça, tadbirkorlar hamjamiyati özgarişlarga tez moslaşadi, albatta, joylardagi davlat idoralari vakillariga ham  şuni tilab qolgan bölar edim.

F.T. – 2018 yil bizning kompaniyamiz uçun ança sermahsul va muvaffaqiyatli yil böldi. Xorijiy turistlar soni 2017 yil körsatkiçlariga nisbatan oşganini qayd etdik, zero bizning mehmonxonamizda töxtagan sayyohlar soni bu davrda 2,5 baravarga oşdi. Bu har qanday biznes uçun juda yaxşi körsatkiçdir. Bizning mehmonxonamizda asosan Yevropa mamlakatlaridan kelgan mehmonlar joylaşişadi. Bu köpinça Italiya, Ispaniya, Germaniya, Belgiya va Angliyadan taşrif buyurgan sayyohlardir. Şu bilan birga, Turkiya, Yaponiya va Birlaşgan Arab Amirliklaridan keluvçi sayyohlar soni ham sezilarli darajada oşdi.

Sizning nazaringizda qanday voqea va trendlar Özbekistondagi turizmni rivojlantirişga kuçli ta'sir körsatdi?

Z.R. – Turizm rivojiga quyidagi omillar katta ta'sir körsatdi:

·      sayyohlarga xizmat körsatişni yaxşilaşga yönaltirilgan kompleks çora-tadbirlar, viza oliş tartibining soddalaştirilgani;

·      raqobatbardoş narxlar;

·      aeroportlarda “yaşil koridor”ning yölga qöyilişi va sayyohlar tomonidan deklaratsiya töldiriş annulyatsiyasi.

Va, albatta, asosiysi, bu – yurtimizdagi tinçlik va xotirjamlik.

O.R. – Trendlarni bilmadim-ku, lekin turizm sohasi rivojiga ta'sir körsatgan hodisalarni sanab ötişim mumkin:

·      elektron vizaning yölga qöyilişi;

·      turistik maqsadlar uçun atotransport vositalarining ba'zi toifalariga nisbatan imtiyozlarning kiritilişi;

·      qöşimça nazorat-ötiş punktlarining oçilişi;

·      xorijiy sayyohlarning Özbekistonga keliş va röyxatdan ötiş jarayonlarining soddalaştirilişi va mamlakatga keluvçi turistlar oqimini oşirişga ijobiy ta'sir körsatgan boşqa omillar.

D.S. – Vizalarning bekor qilinişi va elektron vizalarning yölga qöyilişi.

L.I. – Viza oliş jarayonining soddalaştirilişi, vizalarning bekor qilinişi, E-Visa’ning yölga qöyilişi, mehmonxonalar va transport kompaniyalari uçun imtiyoz va preferensiyalar. Özbekiston turistik salohiyati promouşeni kuçaytirilgani ham quvontiradi.

F.T. – Xorijiy sayyohlar uçun avtomobillarni ijaraga oliş imkonining paydo bölişi, bu turistlar imkoniyatlarini kengaytiradi.

Özbekistonda turizm sohasi rivojiga qanday omillar tösqinlik qilmoqda?

O.R. – Umuman olganda bunday omillar talaygina, biroq, öylaşimça, asosiylaridan biri – bu turistik infratuzilmaning rivojlanişdan ortda qolişi, joylardagi byurokratiya va ovoragarçiliklar. Respublikada mehmonxonalar, gid-tarjimonlar, temiryöl va aviatransport, rivojlanmagan yöl böyi infratuzilmasi va h.k. Hatto turistik mavsumda turoperatorlar talabni qondira olmagani natijasida “over tourism” tuşunçasi paydo böldi. 

D.S. – Ta'kidlaş joizki, “Özbekiston havo yöllari” monopoliyasi va şartlar diktati boşqa aviakompaniyalarga bozorga kiriş va tariflarni belgilaşiga imkon bermaydi. Bu Özbekistonga sayohatni nisbatan qimmatlaştiradi va oxir-oqibat sayyohlar boşqa yönalişlarni tanlaşadi.

Şuningdek, asosiy mamlakatlarda Özbekiston tarğiboti faol emas. Özbekistonning xorijiy davlatlardagi elçixonalarida Turizmni rivojlantiriş davlat qömitasining faqat yönaliş tarğiboti bilan şuğullanuvçi, media, ijtimoiy mediaresurslar, turoperatorlar va agentliklar bilan işlovçi bittadan xodimi bölişi kerak.

L.I. – Ular bir neçta. Birinçidan, turizm rivoji yölida xizmat qiluvçi menejyer va amaldorlarda profilli ta'lim va tajribaning yöqligi. Ikkinçi salbiy omil turizm rivoji koordinatsiyasi markazining yöqligi yoki yetarliça muvofiqlaştirilmaganligi.

Şu bilan birga, amaldorlarning tajribali turoperatorlar va otelerlarning maslahatlariga quloq tutişni istamasligini ham qayd etiş kerak. Hozirça juda köp özgarişlar qoğozda va yiğilişlar bayonnomalarida qolmoqda. Sohaning asosiy iştirokçilari sifatida turkompaniyalarni rivojlantirişga yönaltirilgan çora-tadbirlarning yöqligi ham taşvişga solmoqda. Bundan taşqari, xalqaro reyslarga çiptalarning narxining yuqoriligi va içki reyslarning kamligi ham soha rivojini sekinlaştiruvçi omil bölmoqda.  

Z.R. – Özbekistonda turizm rivojiga tösqinlik qilayotgan omillar: qonunlar turizm spetsifikasi, masalan, QQS kiritilişini  hisobga olmagan holda qabul qilinadi. Yil oxirida bu yangiliklarning kiritilişi Özbekistonga kirib keluvçi sayyohlar oqimiga katta ta'sir körsatadi, zero narxlar va sanalar e'lon qilib bölingan, narxlarning oşişi esa guruhlarni tuzişga ta'sir körsatmay qolmaydi, Özbekistonni öz katalogiga endigina qöşgan mamlakatlar esa uni yana olişi mumkin, bu esa 2020 yilga borib turistlar hajmining keskin kamayişiga olib keladi.

2019 yilda qanday innovatsion qarorlar va trendlar Özbekistonning sayyohlik salohiyatini oşirişga yordam beradi?

Z.R. – Turizm sanoati rivojiga yangiça turtki berişga yordam beruvçi bir neça qarorni sanab ötaman:

1.   Yangi qonunlarni bosqiçma-bosqiç amaliyotga kiritiş;

2.   Poyezdlar tarkibidagi vagonlar sonini yanada oşiriş;

3.   Çegara hududlarida transport vositalari uçun neytral zonalar yaratiş;

4.   Balansida avtotransport bölgan turistik kompaniyalar uçun dizel yoqilğisini ajratiş tizimini yölga qöyiş;

5.   Derbend, Uxum, Xayyat, Asraf aholi punktlaridagi yönalişlarda yöllar markirovkasini ta'minlaş zarur.

F.T. – Yuqorida aytib ötganimdek, 2018 yil bizning soha uçun juda omadli keldi. Özbekistonga taşrif buyuruvçi sayyohlar soni ösdi. Uşbu pozitiv tendensiya saqlanib qolişi uçun barça zarur işlarni amalga oşiriş kerak.

O.R. – Kiriş va içki turizm mamlakat YaIMga öz hissasini oşiriş uçun juda yuqori imkoniyatga ega. Bizning ba'zi takliflarimiz regulyatorga ma'lum qilingan. Trendlar haqida gapiradigan bölsak, sayyohlar mamlakatimizda özlarini xuddi mahalliy aholidek his qilişi uçun qöldan kelgança harakat qiliş kerak, bizning mentalitetimiz va köp asrlik mehmondöstlik an'analarimiz ham aynan şu yölda xizmat qiladi.     

L.I. – Fikrimça, quyidagi qarorlar yuqori salohiyatga ega:

1.   Turizm sanoatini rivojlantirişga yönaltirilgan innovatsion loyihalarni amalga oşirişda davlat-xususiy sektor hamkorligi;

2.   Mehmonxonalar hamda poyezd va samolyotlar, muzey va sayyohlar uçun qiziqarli bölgan boşqa obektlarga çiptalarni band qiliş tizimlari.

D.S. – Bu yönalişda quyidagi qarorlar yordam berişi mumkin:  

1.   Nafaqat alohida şaharlar, balki butun Özbekiston aeroportlari uçun “oçiq osmon” rejimini e'lon qiliş;

2.   Özbekistonga bir reysda 100 dan ziyod kişidan iborat sayyohlar guruhlarni (100 dollar/1 kişi) yöllovçi xorijiy turoperatorlarga nisbatan davlat subsidiya tizimini joriy qiliş (masalan, Yaponiya – 150 dollar/1 kişi, Turkiya – 50 dollar/1 kişi va h.k.). Bu charter reyslarni oşirişga katta turtki beradi.