2018 yil so‘ngida yoshi ulug‘lar ziyoratida bo‘lishni niyat qildik. Sarlavhani o‘qib, kimdadir shubha ham paydo bo‘lgandir... Biroq, Farg‘ona viloyati, Buvayda tumani Qoraqum qishlog‘ida yashaydigan 124 yoshli Huvaydo momo Umarova haqidagi ma'lumotlarni hamqishloqlari yaxshi bilishadi. Chunki, ona ularning ajdodlari bilan ham birga yashagan.
Uchta yuz yillik bilan yuzlashgan momo misoli tirik tarixning o‘zi. Uning pasportida tug‘ilgan kuni sanasi – 1895 yil 1 yanvar.
Huvaydo onaning hali xotirasi tiniq, gaplari dadil. Uning jamiyatdagi evrilishlar – kolxozlashtirish, quloqlashtirish, ikkinchi jahon urushi, ocharchilik davrlarini aniq-tiniq eslab gapirishidan hayratga tushasiz. So‘zlashi ham boshqacha. Qadimiy lutf bilan, shoirona…
O‘tgan asr boshidagi inqilob, ocharchilik kunlari haqida, Katta Farg‘ona kanali qazilishida qanday mehnat qilgani, urush paytlari erkaklar yo‘qligi sabab 9 gektar g‘o‘zani ayol boshi bilan tunlari o‘zi sug‘organini hikoya qiladi.
“Avlodingizda uzoq yashaganlar bo‘lganmi?” deya savol beraman. Momoning avlodida bir asrdan mo‘l yashaganlar ko‘p bo‘lgan ekan. “Otam, Toshmat ota 101 yoshga kirgan. Tog‘am, Mullaqodir 130 yil yashagan. Saydiniso ammam esa 125 yil umr ko‘rgan”, deydi onaxon.
“16 yoshimda turmushga berishgan. Birinchi ro‘zg‘orimdan farzand bo‘lmadi. Ikkinchisidan avval ko‘rgan ikki farzandimiz turli kasalliklardan vafot etgan. 1935 yili yana bir o‘g‘il farzand Hoshimjonim tug‘ildi va yashab ketdi. Jami uch qiz, to‘rt o‘g‘ilni katta qilganmiz. Hozir 50 nafar nevara, 71 chevara, 28 evaram bor”, deya so‘zlaydi momo. To‘g‘risi, Huvaydo onaning yaqinlari avlod ichida “begona”lari ham bor ekanligini aytishdi. Hozir momo kenja o‘g‘li Husanboy va kelini Diloromxonlar bilan birga istiqomat qiladi.
Momoga erkalik qilib: “Bitta she'r yoki qo‘shiq aytib bering”, dedim. Momo qadim o‘zbek ohangida ota-ona haqida qo‘shiq xirgoyi qildi. Kuylab-kuylab, ko‘ziga yosh oldi.
