Forbes: Rahbarning asosiy fazilati intellekt emas...

Bu fazilat rahbar uçun muhimmi? Şubhasiz. Yetakçining vazifasi — özgarişlarga sabab böliş va yuzaga keluvçi qarşiliklarni yengib ötiş. Şu tariqa, yuqori VQ — muvaffaqiyatli boşqaruvning yagona bölmasa-da, muhim şarti.

Bundan taşqari, öz VQ darajasini vaziyatga muvofiq nazorat qila olmaydigan rahbarlar yuqori natijalarga erişa olişmaydi. Şunday paytlar böladiki, rahbar boşqalarga özligini namoyiş qilişga imkon berib, öz faolligini biroz susaytirişi va vaziyatga aralaşmasligiga töğri keladi. Xodimlarning tölaqonli rivojlanişi va muvaffaqiyatli faoliyat yuritişi uçun ularga işonç bildiriş va öz VQ'sini nazorat qilişning özi kifoya.

VQ qayerdan olinadi?

VQ — tuğma sifat. Har bir inson tuğilganidan u yoki bu darajadagi hayotiy kuç-quvvatga ega böladi, şuning uçun ba'zi kişilar boşqalariga qaraganda serğayratroq, keskinroq, şoşqaloqroq, sabrsizroq, faolroq va izlanuvçanroq böladi. Fikrimizça, VQ darajasi butun umr davomida nisbatan bir maromda böladi. Keksalikda içki energiya darajasi özgarmaydi — insonning kasallikka çaliniş yoki jismoniy jihatdan zaiflaşiş holatlari bundan mustasno, şunda ham VQ şunçaki faol namoyon bölmay, ma'lum bir vaqtgaça "öz davri"ni kutadi.

Biroq bu nazariyada juda muhim jihat bor. Mazkur tuşunçani rahbariyatga nisbatan qöllaş uçun VQ'ning ikki bosqiçini körib çiqiş zarur. Birinçisi — salohiyatli VQ: tuğma hayotiy kuç-quvvat, uning yordamida biz öz faoliyatimizni qöllab-quvvatlay olamiz. Ikkinçisi — real VQ, u bizning ayni damda u yoki bu hayotiy vazifalarni bajarişga yordam berayotgan energiyamizdir. Real VQ doim salohiyatlisidan pastroq böladi. Nima uçun deysizmi? Çunki bizni doim hayotiy maqsadlarga intilişda maksimum natijalarga erişişdan uşlab turuvçi, bor salohiyatimizdan töliq foydalaniş imkonini bermaydigan omillar böladi. VQ darajalari örtasidagi tafovutni tartibga soliş turmuşning yuqori darajada ötişini ta'minlaydi va xodimlar holatini nazorat qiliş imkonini beradi. Aynan şu narsa insonga yaxşi rahbar böliş imkonini beradi.

Rahbarning energiyasini oşiriş usullari

Qanday qilib real VQ'ni salohiyatlisiga yaqinlaştiriş mumkin? Yoki, aksinça, qanday qilib mavjud tafovutga e'tibor bermaslik va xavotirlanişni bas qiliş mumkin? Şu örinda Apple asosçisi Stiv Jobsning sözlarini yodga oliş kerak, u birovning hayoti bilan yaşab, vaqtni behuda ketkazmaslikka çaqirgan. U şaxsiy hayotiy maqsadlar va qadriyatlarni izlaş hamda ularga erişiş, şaxsiy qoidalarga amal qiliş insonga çuqur ehtiyojlarni qoniqtiriş va tölaqonli hayot bilan yaşaş imkonini berişini nazarda tutgan. Bu mavjud farqni bartaraf etişga imkon berib, hayotdan qoniqiş hosil qilişga olib keladi. Agar biz hayotimizni ruhan bizdan yiroq kişilar bilan muloqotga sarflaydigan bölsak, tafovut kattalaşib boraveradi va bizda "Hayot" loyihasi izdan çiqayotgandek his paydo böladi.

Sevimli, içki intilişga mukammal muvofiq keluvçi işi bilan şuğullanuvçi odamlarni bir kuzating. Keyin noqobil rahbarning xatti-harakatlaridan jabr körayotgan yoki özi uçun qiziq bölmagan işni bajarişdan çarçagan odamga e'tibor qiling. Örtadagi farqni bartaraf etiş va hayotdan zavqlanib yaşaşni boşlaş uçun nima qiliş kerak?

Rahbarga maslahat: eng avvalo özingizga nazar soling — intilişlaringiz haqida yaxşilab öylab köring, özingizga ma'qul keluvçi maşğulot topişga harakat qiling, özingiz uçun muhim bölgan narsalarni aniqlab oling. Sizga nima deyişgani va nimaga çorlaşgani haqida unuting, özligingizni anglaşga harakat qiling. Özingizni yaxşiroq anglay boşlasangiz, VQ darajangizga baho bering va özingizga savol bering: sizning hayotiy faolligingiz istaklaringizga muvofiq keladimi? Agar energiya darajangiz sizga hayotdan töliq zavq olişga imkon bermayotganini sezsangiz, qilayotgan işingiz, maşğulotlaringiz va qiziqişlaringizni tahlil qiling hamda aynan qayerda nomuvofiqlik borligini aniqlaşga harakat qiling. Şundan söng eng qiyini boşlanadi: hayotingizni VQ tafovutini yöq qiladigan va salohiyatingizni töliq amalga oşiriş imkonini beradigan darajada özgartirişingiz kerak böladi.

Xodimlar energiyasini oşiriş usullari

Energiya yoki VQ'ni oşiriş — muvaffaqiyatli va tölaqonli hayotning zarur şarti. Biroq rahbarlar bir narsani tuşunişi kerak: ularning vazifasi jamoaning boşqa a'zolari energiyasini erkinlikka çiqariş va ularga öz salohiyatini kaşf qilişga kömak berişdan iborat. 

Rahbarning vazifasi hamkasblariga VQ'ni "ozodlikka çiqariş" va yaşirin iste'dodlarini töliq namoyiş etişga imkon berişdan iborat.

Buni qanday qiliş kerak? Asosiysi — odamlarning eng yaşirin xohiş-istaklarini qoniqtiriş. Eng samarali usul mana şu. Qobiliyatli rahbarlar xodimlardan bildiriluvçi eng kiçik işoralarga (sözlar, tana tili va ayniqsa hissiyotlarga) asoslanib, şaxsiy maqsadlar va ularga erişişning eng jozibali usullarini aniqlay olişadi. Uşbu ma'lumotni olib, rahbar xodimlarga ularning ehtiyojlariga eng munosib javob beruvçi vazifalarni berişga harakat qilişi kerak. Bu oson iş emas, zero rahbar nafaqat xodimlarning içki ehtiyojlarini aniqlaşi, balki ularning har biri uçun maksimal darajada töğri keluvçi vazifalarni taqsimlaşi zarur.

Busiz jamoani töliq qiziqtirişning uddasidan çiqib bölmaydi. Şu örinda IBM sobiq ijroçi direktori Lu Gerstnerning sözlarini yodga oliş ortiqçalik qilmaydi: "Şubhasiz, qança odam bölsa — motivatsiya usuli ham şunça". Kimnidir pul rağbatlantirsa, boşqa birov karerada ösiş imkoni yoki e'tirofdan rağbat topadi, yana ba'zilar uçun qörquv yoki ğazab eng samarali motivatsiya böladi. Kim uçundir biror yangi narsa haqida biliş imkoni, ta'sir doirasini kengaytiriş, öz faoliyatining aniq natijalarini köriş haqiqiy motivatsiya sifatida xizmat qiladi. Köpçilik yöq bölişdan qörqib harakatga tuşa boşlaydi, ularni kelajakning jozibador kartinasini çizib, ilhomlantiriş mumkin.

Taşkilot darajasida VQ'ni qöllaş

VQ körsatkiçidan nafaqat alohida kişilarga, balki butun bir guruhlar, taşkilotlar va hatto mamlakat va madaniyatlarga nisbatan ham muvaffaqiyatli foydalaniş mumkin.

Kollektivni baholaganda uning yuqori VQ'ga ega ekanligi, öz funksiyalarini faol bajarayotgani yoki past VQ sabab muvaffaqiyatsiz faoliyat yuritayotganini aniqlaş mumkin. Iste'dodli rahbar doim jamoasidagi muhitni kuzatib boradi va energiyaning optimal darajasini qöllab-quvvatlaydi. Guruhni şakllantirişda unga kamida bittadan VQ'li kişini qöşiş zarur — u qolgan barça xodimlarni rağbatlantirib turadi. Agar jamoada bir neça juda serğayrat kişi bölsa, ularning raqobatlaşmayotgani, aksinça, bir-birini töldirayotganiga işonç hosil qiliş zarur — şundagina parçalaniş va xaosni çetlab ötiş mumkin böladi.

VQ'ga doir kuzatuvlarimiz borasida xulosa qilar ekanmiz, kompaniyada yuqori VQ darajasini taşxislaş uçun zamin yasovçi şart-şaroitlarni keltirib ötamiz:

·      Jamoani şakllantirişda rahbarlar energiya darajasi turliça bölgan xodimlarni muvaffaqiyatli tanlay olişadi.

·      Ijroçi direktor öz his-tuyğularini muayyan bir vaziyat talablariga muvofiq boşqara oladi.

·      Xodimlar yangidan-yangi ğoyalar bildirişadi.

·      Odamlar öz hissiyotlarini oçiq namoyon qilişga örganişgan.

·      Kompaniya içidagi raqobat soğlom xarakterga ega bölib, hurmat va şaxsiy qadr-qimmatga asoslanadi.

·      Rahbariyat özini xavf ostiga qöyuvçi xodimlarni qadrlaydi va rağbatlantiradi.

·      Odamlar bir-biriga hamda kompaniya rahbariyatiga şaxsiy fikrlarini bayon qiliş va e'tiroz bildirişdan qörqişmaydi.

·      Ma'lum bir xodimlarning muvaffaqiyati butun bir jamoani samimiy quvontiradi.

·      Jazolaş amaliyoti qöllanmaydi, xatolar esa imkoniyatlarga aylantiriladi.

·      Özgarişlarni amalga oşiriş doimiy, töxtovsiz jarayondir.