Sunʼiy yöldoş maʼlumotlarining tahlili butun sayyora böyiça yer osti suv zaxiralarining kamayiş xaritasini tuziş imkonini berdi. Maʼlum bölişiça, zaxiralarning eng keskin kamayişi, avvalo, yoğingarçilikning ozayişi bilan emas, yer osti suvlaridan suğorma dehqonçilikda jadal foydalaniş bilan boğliq. Dehqonçilikning bu turi milliardlab odamlarni oziq-ovqat bilan taʼminlaşda muhim ahamiyatga ega.
Xolon texnologik instituti (Bangladeş) olimlari GRACE va GRACE-Follow-On gravimetrik sunʼiy yöldoşlari maʼlumotlari hamda neyron tarmoqlarni öqitişning ilğor usullaridan foydalandi. Fizika va gidrologiya qonunlari hisobga olingan maʼlumotlar töplami asosida öqitilgan neyron tarmoqlar yordamida ular butun sayyora böyiça 2002–2022-yillardagi özgarişlarning batafsil xaritasini tuzdi. Xaritaning fazoviy aniqligi yarim gradusni taşkil etadi.
Yangi matematik model suvning umumiy massasini tarkibiy qismlarga ajratib, aynan yer osti suv zaxiralarini alohida hisobladi. Bunda yoğinlar, buğlaniş va suv oqimini inobatga olgan holda atmosferadan amalda qança namlik kelib tuşişi hamda tabiat qonunlariga köra yer osti suv zaxiralari qay darajada tölişi mumkinligi hisobga olindi. Tadqiqotning batafsil tavsifi arXiv.org preprintlar saytida eʼlon qilindi.
Natijalarga köra, anʼanaviy tahlil usullari va global gidrologik modellar eng yirik yer osti suv havzalaridagi özgarişlar kölamini köpinça sezilarli darajada past baholaydi. Bu çeklovlarni bartaraf etiş uçun ilmiy iş mualliflari ötmişdagi hodisalar va ularning uzoq muddatli oqibatlarini tahlil qilişda fizik qonuniyatlar hisobga olingan maʼlumotlar töplami asosida öqitilgan neyron tarmoqdan foydalandi.
Xususan, sayyoraning har bir alohida uçastkasi uçun hisob-kitoblar atmosfera yetkazib bera oladigan namlikning haqiqiy hajmi bilan çegaralandi. Natijalarni tekşiriş uçun kuzatuv quduqlarining mustaqil global tarmoği maʼlumotlaridan foydalanildi. Şuningdek, olingan natijalar bir qator iqlim modellari bilan taqqoslandi.
Xulosalarga köra, inson faoliyati va iqlim taʼsirida yer osti suvlari jadal kamayayotgan hududlarda zaxiralar yiliga örtaça 358 kub kilometrga qisqarmoqda. Bu ayrim hududlardagi kamayişning örtaça surʼati emas: körsatkiç sayyoraning minglab uçastkalaridagi jami yöqotişlarni ifodalaydi.
Boşqa joylarda zaxiralarning tölib borişi uşbu yöqotişlarni qisman qoplaydi. Şu sababli global miqyosdagi sof kamayiş yiliga qariyb
