Huquqiy savodxonlik... huquqiy ong... huquqiy madaniyat... qonun ustuvor jamiyat... Nega bu tushunchalar yana kun tartibiga chiqdi? Undan ham avvalroq aniqlab olishimiz lozim bo‘lgani: bu tushunchalar nimani anglatadi?
Chuqur nazariy izohlarni chekkaga surib, oddiy misol orqali tushuntirishga urinib ko‘raman.
Siz ma'lum bir manzilga bormoqchisiz, ammo qanday borishni bilmaysiz. Biladiganlardan so‘raysiz, ma'lumot beradilar. Bu shunchaki ma'lumot olish bosqichi, ammo hali bilim emas – huquqiy ma'lumot.
Ma'lumotingiz bilimga aylanishi uchun siz o‘sha ma'lumot asosida manzilni topib borishingiz kerak. Bir marta borsangiz, keyin esdan chiqarmaysiz va doim topib kela olasiz – huquqiy bilim, savodxonlik.
So‘ng siz manzilga borishning qulayroq usullarini izlay boshlaysiz, xaritani olasiz, tahlil qilasiz, yo‘nalishlarni o‘rganasiz. Mana bu yo‘ldan yurish mumkin emas, taqiqlangan,bunisi ochiq ekan, shu yo‘ldan borsam, yaqinrog‘-u, ammo yo‘l harakati qoidalarini buzar ekanman deysiz. Buzsangiz, qanday javobgarlikka duchor bo‘lishingizni ham bilasiz va javobgarlikni his qilib, qing‘ir yo‘lni tanlamaysiz. Ya'ni siz bilimdan ongli ravishda foydalana boshlaysiz – bu huquqiy ong.
Faqat javobgarlikdan qo‘rqib emas, taqiqlangan yo‘ldan yurish yomonligini tushunib o‘sha yo‘ldan yurmasligingiz, qoidalar sizning va ommaning foydasiga ishlashini anglab, ularni hurmat qilishingiz,qonunlarni hurmat qilganingiz tufayli ularni buzmasligingiz – huquqiy madaniyatdir.
Huquqiy madaniyat bo‘lmasa, biz faqat qonunlarni o‘rgatish yoki javobgarlik bilan qo‘rqitish orqali huquqiy nigilizmga barham bera olmaymiz, qonun ustuvorligiga erisha olmaymiz, demak, taraqqiy eta olmaymiz.
Shu sababli ham yuksak huquqiy madaniyat milliy g‘oya darajasiga ko‘tarilyapti.
Kuni kecha qabul qilingan prezident farmonining mazmuni, maqsadi va ahamiyati ana shunda aslida.
Biz sobiq bosh prokurorlari qonunni buzgani uchun sudlanayotgan, xavfsizlik generallari zolimligi uchun 16 yilga qamalgan, ichki ishlar xodimlari ayollarni yechintirgan jamiyatda yashayapmiz.
Haydovchilari yo‘l qoidalariga faqat kameradan qo‘rqib rioya qiladigan, fuqarolari pul bermasang hech qayerda ishing bitmaydi deb ishonadigan (afsuski, asossiz emas), qonunlar turganda qasam bilan halol ishlash mumkin deb o‘ylaydigan jamiyatga aylandik. Aslida qasamni buzmaslik uchun ham huquqiy ong va madaniyat bo‘lishi kerak.
Biz o‘z huquqiy madaniyatimiz darajasini tanqidiy baholab, muammolarimiz sababi aslida shu yerda ekanini anglashimiz kerak.
