Daktiloskopiya ─ barmoq izlari orqali shaxsni aniqlash haqidagi fan hozirda turli sohalarda samarali qo‘llaniladi. Uning paydo bo‘lish tarixi haqidagi maqola Postda gazetasida berildi.
Uilyam Hershel XIX asrning oxirlarida Buyuk Britaniyaning Hindistondagi ma'muriyatida xizmat qilardi. U maosh olish uchun keladigan askarlar soni yildan yilga ko‘payib borayotganligiga hayron bo‘ladi. Bu hodisaning tagiga hech yetolmasdi. Chunki yuz ko‘rinishiga qarab hindlarni farqlay olmasdi. Mahalliy aholi vakillari esa bundan ustalik bilan foydalanishar ─ bir kuni o‘zlari oylik olishsa, ertasi kuni maosh olgani biror qarindoshini jo‘natishardi. Buning ustiga ularning aksariyati savodsiz edi.
Oxiri toqati toq bo‘lgan Hershel ulardan ro‘yxatdagi o‘z familiyasining to‘g‘risiga va to‘lov qog‘oziga barmoq izlarini qoldirishni talab qildi. Sinchiklab qarasa, bir odamning barmoq izi boshqasinikiga o‘xshamas edi. Shundan so‘ng anatomiya darsliklarini varaqlab, o‘zining kashfiyotini barmoqdagi papillyar chiziqlar yordamida asosladi.
Pul to‘lash borasidagi muammoni hal etgach, oradan biroz vaqt o‘tib, Bengaliyadagi qamoqxonada tartib o‘rnatishga kirishdi. Gap shundaki, sodir etgan og‘ir jinoyatlari uchun bu yerda jazo o‘tagan ayrim mahkumlar ozodlikka chiqqach, o‘zlarini ijtimoiy xavfli bo‘lmagan jinoyatlari uchun jazo o‘tib chiqqan kishidek ko‘rsatishardi. Hershelning ko‘rsatmasiga ko‘ra, mahkumlar ro‘yxatiga ularning barmoq izlari ilova qilingach, bunday hollarga butunlay chek qo‘yildi.
«Boshingizni davolatib keling»
Yutuqlardan ruhlangan Uilyam Hershel kashfiyotining samarasini Angliyada sinab ko‘rmoqchi bo‘ldi. Buning uchun lord Jyeyms Tinchbernning millionlik merosi bilan bog‘liq masalani hal etishda o‘z xizmatini taklif qildi. Ushbu jarayon 30 yildan buyon davom etib kelayotgan edi. Avstraliyalik Kastro familiyali firibgar o‘zini lordning bedarak yo‘qolgan o‘g‘li deb tanishtirib, uning behisob boyliklariga da'vo qila boshladi. Lordning ko‘zi xiralashib qolgan bevasini aldashga, uning qarindoshlari, shifokor va advokatlarni ham chalg‘itishga muvaffaq bo‘ladi. Firibgarni fosh etish uchun bir necha yil va katta miqdorda sud xarajatlari talab qilindi. Hershel Angliya turmalari bosh direktoriga yo‘llagan xatida o‘z usuli yordamida Kastroni osongina fosh eta olishini bayon qiladi. Ammo direktor unga boshini davolatishni tavsiya qiladi.
Kriminalistikada samarali usul
Oxir-oqibat Hershelning kashfiyoti butun dunyoda keng qo‘llana boshladi. Ayniqsa, Angliyada ushbu usuldan samarali foydalanildi. Masalan, 1948 yilda to‘rt yoshli qizaloq Junn Enn Dev o‘ldirilganidan keyin politsiyachilar tomonidan kriminalistika tarixida misli ko‘rilmagan chora qo‘llanildi. Jinoyat sodir etilgan Blekbern shahrining katta yoshdagi erkaklarini yoppasiga tekshiruvdan o‘tkazishga, ya'ni hammaning barmoq izlarini olishga qaror qilishdi.
