Fuqarolar tez-tez murojaat etadigan bitimlar, şuningdek qarz şartnomasining qonunçilik asoslari har tomonlama mustahkamlangan bölişiga qaramasdan, sudlarda qarzni undiriş bilan boğliq nizolar soni hali ham kamayayotgani yöq.
Xususan, fuqarolik işlari bo‘yiça Jizzax viloyat sudlari tomonidan 2017 yil va 2018 yilning töqqiz oyi davomida körib çiqilgan qarz undiriş bilan boğliq işlar tahlili misolida bu turdagi murojaatlar son jihatidan ortganligini köriş mumkin.
2017 yilning töqqiz oyida qarz şartnomasi bilan boğliq 252 ta fuqarolik işi körib tamomlangan bölsa, bu körsatkiç 2018 yilning şu davrida 368 tani taşkil etgan. Agar 2017 yilning töqqiz oyida 205 ta iş böyiça sudning hal qiluv qarori qabul qilingan bölsa, 2018 yilning şu davrida bu körsatkiç 335 taga yetgan.
Yoki ana şu qarz şartnomasiga oid 198 ta iş 2017 yilning töqqiz oyida qanoatlantirilgan bölsa, 2018 yilning şu davrida bu raqam 104 taga ortgan, ya'ni 302 ta da'vo qanoatlantirilgan.
2017 yilning tegişli davrida 2 milliard 270 million 95 ming 373 söm, 2018 yilning ana şu davrida esa, 3 milliard 416 million 883 ming 795 söm qarz sud qarori bilan undirib berilgan.
Xöş, qarz oldi-berdisi bilan boğliq murojaatlar son jihatdan kamaymayotganining sababi nimada?
Bu, avvalambor, fuqarolarning huquqiy ongi va huquqiy madaniyati oşib borayotgani, sudlarga nisbatan işonçi ortayotganini körsatadi.
Şu bilan birga, uşbu holat qarz beruvçi va qarz oluvçilar öz huquq va majburiyatlarini to‘liq bilmasligi hamda qarz şartnomasini töğri rasmiylaştirmayotganiga ham borib taqaladi.
Şunday ekan, fuqarolar qarz şartnomasi bilan boğliq qonun normalari va huquqiy asoslarni bilib qöyişi heç qaçon foydadan xoli bölmaydi.
Fuqarolik kodeksining 732-moddasida belgilanganidek, qarz şartnomasi böyiça bir taraf — qarz beruvçi ikkinçi tarafga, ya'ni qarz oluvçiga pul yoki turga xos alomatlari bilan belgilangan boşqa aşyolarni mulk qilib beradi. Qarz oluvçi esa, qarz beruvçiga bir yöla yoki bölib-bo‘lib, öşança summadagi pulni yo qarzga olingan aşyolarning xili, sifati va miqdoriga baravar aşyolarni yoxud qarz summasini qaytarib beriş majburiyatini oladi.
Qarz şartnomasi şartiga köra, qiymatga ega olingan narsa şartnomada körsatilgan vaqtda qaytarilişi lozim. Bordi-yu, qaytariş muddati şartnomada körsatilmagan bölsa, qarz qarzni beruvçi talab qilgan vaqtda qaytarilişi kerak.
