Fuqarolar tez-tez murojaat etadigan bitimlar, shuningdek qarz shartnomasining qonunchilik asoslari har tomonlama mustahkamlangan bo‘lishiga qaramasdan, sudlarda qarzni undirish bilan bog‘liq nizolar soni hali ham kamayayotgani yo‘q.
Xususan, fuqarolik ishlari bo‘yicha Jizzax viloyat sudlari tomonidan 2017 yil va 2018 yilning to‘qqiz oyi davomida ko‘rib chiqilgan qarz undirish bilan bog‘liq ishlar tahlili misolida bu turdagi murojaatlar son jihatidan ortganligini ko‘rish mumkin.
2017 yilning to‘qqiz oyida qarz shartnomasi bilan bog‘liq 252 ta fuqarolik ishi ko‘rib tamomlangan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich 2018 yilning shu davrida 368 tani tashkil etgan. Agar 2017 yilning to‘qqiz oyida 205 ta ish bo‘yicha sudning hal qiluv qarori qabul qilingan bo‘lsa, 2018 yilning shu davrida bu ko‘rsatkich 335 taga yetgan.
Yoki ana shu qarz shartnomasiga oid 198 ta ish 2017 yilning to‘qqiz oyida qanoatlantirilgan bo‘lsa, 2018 yilning shu davrida bu raqam 104 taga ortgan, ya'ni 302 ta da'vo qanoatlantirilgan.
2017 yilning tegishli davrida 2 milliard 270 million 95 ming 373 so‘m, 2018 yilning ana shu davrida esa, 3 milliard 416 million 883 ming 795 so‘m qarz sud qarori bilan undirib berilgan.
Xo‘sh, qarz oldi-berdisi bilan bog‘liq murojaatlar son jihatdan kamaymayotganining sababi nimada?
Bu, avvalambor, fuqarolarning huquqiy ongi va huquqiy madaniyati oshib borayotgani, sudlarga nisbatan ishonchi ortayotganini ko‘rsatadi.
Shu bilan birga, ushbu holat qarz beruvchi va qarz oluvchilar o‘z huquq va majburiyatlarini to‘liq bilmasligi hamda qarz shartnomasini to‘g‘ri rasmiylashtirmayotganiga ham borib taqaladi.
Shunday ekan, fuqarolar qarz shartnomasi bilan bog‘liq qonun normalari va huquqiy asoslarni bilib qo‘yishi hech qachon foydadan xoli bo‘lmaydi.
Fuqarolik kodeksining 732-moddasida belgilanganidek, qarz shartnomasi bo‘yicha bir taraf — qarz beruvchi ikkinchi tarafga, ya'ni qarz oluvchiga pul yoki turga xos alomatlari bilan belgilangan boshqa ashyolarni mulk qilib beradi. Qarz oluvchi esa, qarz beruvchiga bir yo‘la yoki bo‘lib-bo‘lib, o‘shancha summadagi pulni yo qarzga olingan ashyolarning xili, sifati va miqdoriga baravar ashyolarni yoxud qarz summasini qaytarib berish majburiyatini oladi.
Qarz shartnomasi shartiga ko‘ra, qiymatga ega olingan narsa shartnomada ko‘rsatilgan vaqtda qaytarilishi lozim. Bordi-yu, qaytarish muddati shartnomada ko‘rsatilmagan bo‘lsa, qarz qarzni beruvchi talab qilgan vaqtda qaytarilishi kerak.
