Özbekistonda qurol qonuniylaştirildimi?

Maxsus xizmat vazifalariga ega çeklangan doiradagi muassasalar va davlat organlari mansabdor şaxslari xizmat qurolini saqlaş, olib yuriş, undan foydalaniş huquqiga ega. Ularning röyxati Vazirlar Mahkamasi tomonidan keyinroq tasdiqlanadi. Jangovar qurolning va uning öq-dorilarining muomalasi tartibi Prezident tomonidan belgilanadi. Ya'ni «oddiy odamlar» qonunan xizmat yoki jangovar qurollarga ega böla olmaydi. Şu sababli fuqarolik quroli mavzusiga ötamiz. Bizni özini özi himoya qiliş quroli qiziqtirişi tabiiy. 

Qabul qilingan qaror normalarining tahlili şuni körsatdiki, jamoatçilikning fuqarolar ommaviy qurollanişi va bunga boğliq jinoyatlarning köpayib ketişi xavotirlarga asos yöq. Avvalo, hujjatda taqiqlovçi va majburiyat yuklovçi normalar köpligi şundan dalolat beradi. Bu bir qator jihatlarda ifodalanadi.

Birinçidan, özini özi himoya qiliş maqsadida foydalaniladigan qurollar röyxati qat'iy çeklangan. Yuqorida keltirilgan jadvalga e'tibor qiling: şikast yetkazuvçi, sovuq yoki ayniqsa öqotar qurollar «qonuniylaştirilişi» haqida biror söz deyilmagan. Faqat gazli (aerozolli, kalta stvolli bölmagan) va elektr şikastlovçi qurilmalar keltirilgan. Aslida, bular oddiy tasavvurdagi qurollar emas, balki maxsus qurilmalardir. Darvoqe, aynan şunday atama «Içki işlar organlari töğrisida»gi Qonunning 23-moddasida ham keltirilgan. Sovuq qurol sifatida foydalanilişi mumkin bölgan, sport va xöjalik-maişiy maqsadlar uçun möljallangan aşyolardan foydalaniş singari özini özi himoya qiliş maqsadida ov qiliş yoki sport qurollarini qöllaş taqiqlanadi.

Buning ustiga çeklovlar özini özi himoya qiliş qurolining ruxsat etilgan turlari uçungina emas, balki uning texnik tavsiflariga ham taalluqlidir. Hukumat tomonidan elektroşok qurilmalari va uçqun çiqargiçlar uçun normalar hisoblanadigan çiqiş parametrlari, şuningdek gazli qurol sifatida qöllanilişi taqiqlangan asabni falajlaydigan, zaharli va boşqa kuçli ta'sir körsatuvçi moddalar bilan töldirilgan qurilmalar röyxati tasdiqlanadi.

Ikkinçidan, yuqorida keltirilgan özini özi himoya qiliş qurilmalarini qurol jumlasiga kiritiş ularni muomalasi çeklangan obektlar jumlasiga kiritadi. Bunda ularni sotib oliş, saqlaş, olib yuriş, foydalaniş, sotiş, qayta sotiş va meros qilib qoldirişning alohida tartibini nazarda tutadi. Xususan:

• 18 yoşga tölgan fuqarolar özini özi himoya qiliş quroliga ega bölişi mumkin. Bu huquqdan mahrum etilgan şaxslar doirasi keng – voyaga yetmaganlardan taşqari muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati çeklangan deb topilganlar, alohida huquqbuzarliklarni sodir etganlik uçun ma'muriy javobgarlikka tortilganlar yoki jinoiy iş qözğatilgan şaxslar, jinoiy jazoni ötayotganlar, sudlanganlik holati tugallanmaganlar yoki sudlanganligi olib taşlanmaganlar va boşqalar;

• özini özi himoya qiliş qurolini sotib olişga ruxsatnoma oliş uçun Milliy gvardiya organiga hujjatlar töplamini taqdim etiş lozim, ular orasida qurolga egalik qilişga qarşi körsatmalar mavjud emasligi töğrisidagi tibbiy xulosa bölişi şart. Ruxsatnoma 3 oylik muddatga taqdim etilgan hujjatlarni örganib çiqiş natijalariga qarab beriladi. Biroq u qurolni olib yuriş va foydalaniş huquqini bermaydi – buning uçun alohida ruxsatnoma bölişi kerak. Uni Milliy gvardiya sotib olingan qurol röyxatdan ötkazilganidan keyin beradi. Uşbu hujjatning amal qiliş muddati – 3 yil, u özini özi himoya qiliş qurolini olib ötiş huquqini ham beradi;

• özini özi himoya qiliş qurolini faqat ixtisoslaştirilgan dökonlardan (tegişli litsenziyaga ega bölgan yuridik şaxslardan) sotib oliş mumkin, unga Qonunda qator talablar qöyiladi. Uni fuqarolar örtasida töğridan-töğri bitim tuziş yöli bilan qayta sotiş mumkin emas, faqat litsenziyalangan dökonlar orqali va Milliy gvardiyaning sotişga ruxsatnomasi bilan qayta sotiş mumkin. Sotişga ruxsatnomasi bölgan şaxslargina qurolni meros yoki hadya böyiça olişi mumkin;

• özini özi himoya qiliş quroli doimiy yaşaş joyida, ularning but saqlanişini, saqlaş xavfsizligini ta'minlaydigan va ularga begona şaxslar kirişini istisno etadigan şartlarga rioya etgan holda, qulflanadigan seyflarda yoki metall şkaflarda saqlanişi kerak;

• ommaviy tadbirlar ötkazilganda, köngiloçar va hordiq çiqariş uçun möljallangan, alkogolli mahsulotlar realizatsiya qilinadigan joylarda, ta'lim, tibbiyot muassasalarida bölgan vaqtda, şuningdek mast holda (alkogolli içimlikdan, giyohvand modda ta'siridan yoki özgaça tarzda) özini özi himoya qiliş qurolini olib yuriş taqiqlanadi;

• özini özi himoya qiliş qurolini qöllaş tartibi va holatlar aniq-ravşan bayon etilgan. Zaruriy mudofaa holatida yoki oxirgi zarurat holatida hayoti, soğliği va mol-mulkini himoya qiliş uçun qurolni qöllaş mumkin (JKning 37, 38-moddalari, OS Plenumining 20.12.1996 yildagi 39-son qarori). Qurolni qöllaşdan avval aniq ifodalangan tarzda ogohlantiriş kerak (bundan şunday ogohlantiriş imkoni bölmagan yoxud qöllaşni keçiktiriş xavf tuğdiradigan hollar mustasno), bunda uçinçi şaxslarga zarar yetkazmaslik kerak. Qurol egasi qurol qöllanilgani haqida içki işlar organiga darhol xabar qilişi va jarohatlangan fuqarolarga birinçi tibbiy yordam körsatişi şart. Homiladorlik belgilari sezilib turgan ayollarga, nogironlik belgilari körinib turgan şaxslarga, yoşi aniq körinib turgan yoki ma'lum bölgan voyaga yetmaganlarga nisbatan özini özi himoya qiliş maqsadida qurolni qöllaş taqiqlanadi (bundan fuqarolarning yoxud qurolni qöllayotgan şaxsning hayoti va soğliğiga tahdid etib hujum qilganlik hollari mustasno, tahr).

Uçinçidan, Qonunda nafaqat qat'iy körsatmalar berilgan, balki ularga rioya qilmaslik oqibatlari ham nazarda tutilgan. Ruxsatnoma egasi tomonidan ruxsat berişga doir talablar va şartlar buzilganda ruxsatnomaning (sotib oliş yoki saqlaş yoxud olib yuriş, tahr.) amal qilişi töxtatilişi mumkin. Qonunbuzarlik bir yil davomida muntazam ravişda (ikki va undan ortiq marotaba) yoki bir marotaba qöpol ravişda buzilganda, mazkur qoidabuzarliklar fuqarolarning hayoti va soğliğiga, jamoat xavfsizligiga zarar yetkazilişiga olib kelgan bölsa, ruxsatnomaning amal qilişi tugatiladi.

Nihoyat, ilgarigidek zaruriy mudofaa çegarasidan çetga çiqib, qasddan odam öldirganlik yoki qasddan badanga oğir şikast yetkazganlik uçun jinoiy javobgarlik amal qiladi (JKning 100, 107-moddalari). Aynan şu sababli qurol işlatilganligi oqibatida fuqarolarning hayoti va soğliğiga zarar yetkazilgan har bir holat töğrisida darhol prokurorga xabar qiliş şart.

Şu tariqa, Qonun mohiyati qurol muomalasi va undan foydalanişga nisbatan huquqiy çeklovlar, ya'ni ançayin qat'iy qoida va talablar belgilaşdan iborat. Hujjat yarim yildan keyin amal qilişni boşlaydi – bu muddat içida Hukumat, vazirlik va idoralar zarur qonunosti hujjatlarini işlab çiqişi va tasdiqlatişi, jamoatçilik esa uning mazmuni bilan yaxşilab tanişib çiqişi uçun imkoniyat böladi.

Hujjat 30.01.2020 yildan kuçga kiradi.