Quyida keltirilganlarning barchasini ingliz yuristi Metyu Heyl 1692 yildayoq o‘z vorislariga yozib qoldirgan. Bu maslahatlar bugungi kungacha o‘z dolzarbligini zarracha yo‘qotmagan.
1. Yolg‘on so‘zlamang
Yolg‘on — insoniyatga qarshi katta jinoyatdir. Haqiqatsiz jamiyatning xavfsizligi kafolatlanmagan. Yolg‘on so‘z gapiruvchiga zarar qiladi: nafaqat uyatga qoldiradi, balki kishida odat paydo qilib, hatto o‘zi istagan vaqtda ham rost so‘zlashga qiynala boshlaydi. Vaqt o‘tishi bilan so‘zlovchi o‘zining yolg‘on gapirayotganini ham sezmay qoladi.
2. Qo‘lingizdan kelmaydigan ishdan so‘z ochmang
Tilingizdan tasodifan asossiz gap chiqib ketuvchi vaziyatlardan uzoq turing. Ishonchingiz komil bo‘lmagan narsalarga boshqalarni ishontirishga urinmang. Yoki so‘zlayotgan gaplaringiz shunchaki taxmin yoki shaxsiy fikringizligini ochiqlang.
3. Kamgap bo‘ling
Bekordan-bekorga oraga suqilmang. Ozroq gapirish evaziga o‘zgalarni tinglash imkoniyatini yarating va yangi bilim, zakovat va malakaga ega bo‘ling.
4. Vazmin bo‘ling
Bahslar qaynagan vaqtda baqira ko‘rmang, o‘zingizni qo‘lga oling. Raqibingizni baland ovoz bilan emas, sog‘lom aql bilan jim qiling.
5. So‘zlovchining gapini bo‘lmang
Inson so‘zlayotganda har ne bo‘lsa ham uning gapini bo‘lmang. Oxirigacha tinglang. Shunda siz uni yaxshiroq tushunasiz va nisbatan munosibroq javob berishingiz mumkin bo‘ladi.
6. So‘zlaringizni chamalab boring
Avvalo o‘ylang yoki sukut saqlang. Aytmoqchi bo‘lganlaringizni ma'nosiga e'tibor qaratib, iboralaringizni chamalab oling. Bemulohaza odamlar so‘zlashni boshlamagunlaricha o‘ylashmaydi. Yoki gapirib bo‘lgandan keyin o‘ylashadi.
7. Yoqimsiz kishilarning kamchiliklarini kuzating
O‘ziga bino qo‘ygan va surbet kishilar orasiga tushib qolsangiz, ularning kamchiliklariga e'tiboringizni qarating va ehtiyot bo‘ling. Shunda suhbat davomida ham, umumiy muomalada ham ularning xatolaridan qochishning uddasidan chiqa olasiz.
