Utilizatsiya yig‘imi: Bu import avtomobillar narxiga ta'sir qiladimi?

Bu haqda «O‘zavtosanoat» qanday fikrda? 2019 yil 10 sentabr kuni kompaniya vakili Rustam Qodirov «Adolat» SDP fraksiyasi yig‘ilishida Vazirlar Mahkamasi qarori loyihasi tayyorlangani haqida gapirib o‘tdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, import qilinuvchi avtomobillar stavkalari 2 baravarga pasaytiriladi, buning oqibatida avtomobillar narxlari o‘zgarmaydi. Shu sababli ular uchun utilizatsiya yig‘imi joriy qilinishini qo‘llab-quvvatlashini ta'kidladi.

Ammo joriy yilning 2 oktabr kuni PQ-4010-sonli Prezident qaroriga o‘zgartishlar qabul qilindi va unga ko‘ra:

- qimmatbaho xorijiy avtomobillar importiga berilgan imtiyoz bekor qilindi, ya'ni bojxona rasmiylashtiruvi qimmatlashadi;

- elektromobillardan 10 foiz boj undiriladi;

- xorijiy avtomobillar bazaviy stavkasi 10 foizga qisqardi, o‘ziga xos tarkibiy qismlari o‘zgarmadi.

Biz narxi 15 000 dollar, dvigatel hajmi 1,6 litr bo‘lgan avtomobillar to‘lovini hisoblab chiqdik va natijada 142 354 195 so‘m raqami chiqdi, ya'ni boj avtomobil bahosiga nisbatan 100 foizni tashkil qildi.

Utilizatsiya yig‘imi joriy etilishi, qimmatbaho avtomobillar va elektromobillarga bojxona bojlari oshirilishi tovarlar narxi o‘sib ketishiga olib keladi, bu esa nafaqat avtomobil bozoriga salbiy ta'sir ko‘rsatadi, balki bunday qadam bozordan innovatsion va zamonaviy transport vositalari chiqib ketishiga olib keladi va iste'molchini avtomobilsozlikning yangi yechimlaridan foydalanish imkoniyatidan mahrum qiladi, deb hisoblaydilar ayrim mutaxassislar.

Qimmatbaho avtomobillarga imtiyozli stavkalar mavjud bo‘lgan qisqa davr ichida faqat Toshkentda bir necha dilerlik markazlari ochildi, milliardlab so‘m investitsiya kiritildi. 2020 yildan boshlab ushbu markazlarning faoliyati foyda keltirmasligi mumkin, bu esa ish o‘rinlari qisqarishiga, markazlar yopilishiga sabab bo‘ladi.  Investorlar esa O‘zbekiston Respublikasi avtomobil bozori jozibadorligiga ishonishi yanada qiyinlashadi.

Bunday holatda utilizatsiya yig‘imi joriy qilinishi bilan, hatto bojxona bojlarini hisobga olmaganda ham, barcha import qilinadigan avtomobillar narxlari o‘sadi.

Yuqorida aytilganidek, mahalliy ishlab chiqaruvchilar ushbu to‘lovlarni to‘lashdan ozod qilinishi yoki ularga mazkur to‘lovlar qaytarib berilishi, bu esa ularga narxlarni oshirmaslik imkoniyatini taqdim qilishi mumkin.

Ammo import qilinadigan avtomobillar narxi qimmatlashsa, mahalliy ishlab chiqaruvchilar sotuvlar hajmini yo‘qotishdan qo‘rqmasdan narxlarni oshirishlari ham mumkin bo‘ladi.

Laziz Isakov