«Taksiçilik osonmi?» - Andijon-Toşkent yönalişida qatnovçi haydovçilar muammosi

Ba'zi ukalarimizning işini esa sudgaça oşirişdi. Nahotki, mana şu yönaliş böyiça qonuniy, bizning imkoniyatlarimizdan kelib çiqib iş taşkil qilib bölmasa? Bizga ruxsat beradigan korxona oçişsa, litsenziya olib, mana şu joyda kunlik tölovni qilib, qölimizda hujjatimiz bilan yölga çiqsak bölardi. Yönalişda taksi köp. Bir kişi bir oyda nari borsa ön marta qatnaydi. 2012 yili toşkentlik tadbirkorlar mana şu yönaliş böyiça javobgarlikni zimmasiga olib, 200 dollardan pul yiğişgan. Qölimizga qoğoz ham berişgan. Keyin nima xato qilişdi bilmadik, «qamalib ketişdi», deyişdi. Yana muammolar tuğildi», deydi taksiçi Sirojiddin Mansurov.

Işi sudga oşirilgan haydovçilardan biri bilan gaplaşdik.

«Ötgan haftada Qöyliq atrofida «GAI» tösdi. Hujjatlarimni söradi. Tekşirib, öşa joyda birga turgan «Daryotrans» xodimiga hujjatlarimni berdi. «Yölovçi taşiyapman. 70 ming sömdan Andijondan tört odam oldim, litsenziyam yöq. Berişmayapti», dedim. Işimni sudga işirişdi. Avtomaşinam beş kun Bektemir tumanidagi jarima maydonida turdi. Beş kun yurdim. Sudda şaroitimni aytdim. Ikki «oklad» jarima tölab qutuldim. «Daryotrans» xodimi «Aka, jarimani tölab ketavermaysizmi? Özingizga muammo orttirdingiz», deydi. Nima, ularning işi faqat jarima tölatişmi?», deydi haydovçi Ğolibjon Ergaşev.  

Şohjahon Isroilov ham yölda tösilib jabr tortganlardan ekan.

«Meni «Rohat» postida tösişdi. Maşinada yölovçilar bor edi. «Daryotrans» xodimlariga Andijondagi taşkilot vakillariga uçraganim, lekin litsenziya berişmayotganini aytdim. «Bu e'tirozni sudda aytasan», deyişdi. Tirikçiligimiz «kira» qiliş, boşqa iş yöq. Toşkentda sarson bölganim qoldi. Bir oy oldin ham uşlaşganida bir yarim million söm jarima tölagandim», deydi u.

30 nafarga yaqin taksiçi öz dardlarini bildirib ötişdi. Ulardan yoşi uluğroği «Hozirgi me'yoriy hujjatlarga asosan «patent-litsenziya» qilsak yölkira narxi ham kötarilib ketadi», degan fikrni aytdi.

11 yildan beri Andijondan poytaxt tomon qatnaydigan Hamidullo aka Sadirov boşqaçaroq izoh berdi.

«Taksiçilarga Toşkentga har kuni yölovçi bölavermaydi. Haftada zörğa bir-ikki marta çiqadiganlar bor. Hozir maşinani sariqqa böyab hujjatlarni töğrilasak, 4 million sömga yaqin pul ketar ekan. Har kuni yölovçi naqd bölmasa. Şaroitimizni örganişsin, me'yoridagi litsenziya miqdorini aytişsin. Yoki MÇJ tuzib, umumiy litsenziya olib, kunlik yoki reysimizga qarab ma'lum summani tölaydigan şaroitni qiliş kerak», deydi u.

Viloyat transport boşqarmasida

Transport vazirligi Andijon viloyat hududiy boşqarmasiga borib, muammoli vaziyat yuzasidan savollar berdik. Boşqarma boşliği örinbosari Adhamjon Tolakov masalaga izoh berdi.

«Bugungi kunda Toşkent şahriga qatnayotgan yölovçilarimiz xususiy avtomobil egalari bilan buyurtma asosida kelişib manziliga ketişyapti. Bu «Yönalişsiz taksi» körinişi.

Ayni paytda Toşkentdan Andijonga, Andijondan Toşkentga tasdiqlangan yönaliş yöq. Yönalişsiz taksilar faoliyatini tartibga soliş Vazirlar Mahkamasining 2011 yil 18 maydagi 139-sonli qaroriga asosan amalga oşiriladi. Uşbu qarorning birinçi ilovasida yönalişsiz taksilarga belgilangan talablar bor. Bular transport vositasi böyalişi kerak bölgan ranglar, ekipirovkalar, haydovçi va avtomaşinaga qöyiladigan talablar bölib, mana şu talablarga rioya qilgan holda bizga ariza bilan murojaat qilgan har bir haydovçiga va korxonaga öz vaqtida litsenziyalarni beryapmiz. Lekin, mana şu qaror talabiga köra jihozlanmagan avtotransport egalariga litsenziya berilmaydi. Ayni paytda Andijon viloyatida 5 mingdan ziyod avtotransport egalari me'yor böyiça hujjatlar tayyorlab, maşinani sariqqa böyab taksi xizmatida faoliyat yurityapti.

Toşkent-Andijon yönalişi böyiça 2016 yili bir korxona vaqtinçalik tender bitimi tuzib kelgan edi. Yönalişda avtotransport vositasining qatnovni boşlaş joyi, tugatiş joyi, yölkirasi miqdori, transport vositalari rusumi, davlat raqami körsatilgan böladi. Biroq taşuvçi tender bitimidan çiqib ketdi.  Yönalişdan çiqib ketişlar, narx belgilanganidan köp qöyilişi aholi e'tirozlariga sabab böldi va tender bitimi tugatildi.

Haydovçilarga şuni aytmoqçiman. Agar 139-qarorga asosan qayta jihozlanmasdan, litsenziyasiz faoliyat körsatayotgan haydovçilarni inspektorlarimiz nafaqat Toşkent viloyati hududida, balki, vodiy viloyatlarida aniqlasa ham «Ma'muriy javobgarlik töğrisida»gi kodeksning 176-moddasi, 3-qismiga asosan ma'muriy bayonnoma rasmiylaştiriladi. Haydovçilar bizning taşkilotga uçrab transport vositalarini 139-sonli qaror asosida qayta jihozlab, tegişli hujjatlarni töğrilab ariza bilan murojaat qilişsa litsenziya olişadi va respublikamizning barça hududlarida faoliyat yuritiş imkoniyatiga ega bölişadi», deydi Adhamjon Tolakov.

Mutasaddi ayni paytda aholiga transport xizmat körsatuvçilar uçun bir qator ijobiy yangiliklar loyihasi tayyorlanayotganini bildirdi.

Hozir «Andijon-Toşkent» yönalişida bizga murojaat qilgan taksiçilar öşa 139-sonli qaror talabi böyiça avtomobilini qayta jihozlab, hujjat töğrilasa «qançaga tuşişi»ni tahlil qilib kördik. Ma'lumotlar Andijon transport boşqarmasidan olingan.

1. Notarius orqali transport korxonasi bilan şartnoma tuziş – 400 ming söm;
2. Avtomobilni sariq rangga böyaş – 800 mingdan 1 million sömgaça;
3. YHXdan sariq rangga böyalgani uçun «texpasport» almaştiriş va «TT» seriyali raqam oliş 750 ming söm;
4. Lisenziya tölovi viloyat içida bazaviy hisoblaş miqdorining 2 barobari, Respublika böylab esa 5,5 barobari miqdorida tölov (bir yilda bir marta);
5. Har oyda korxonaga 600 ming sömdan tölov;
6. Ijara şartnomasi uçun har oyda 50-60 ming tölov.

Bularning içiga avtomaşina sariq rangga böyalişi natijasida uning bozor qiymati jiddiy arzonlab ketişini (avtomaşinalarning ikkilamçi bozorida böyalgan transport vositalari narxi tuşib ketadi) qöşmadik.

Körib turganingizdek, taksi haydovçisi böliş uçun juda murakkab qoğozbozliklar va taşkiliy jarayonlardan ötiş, katta tölovlar qiliş lozim bölar ekan.

«Andijon-Toşkent» yönalişidagi haydovçilar har kuni mijoz topib, pul işlayvermasliklarini ta'kidlab ötişdi.

Nafaqat, «Andijon-Toşkent» yönalişi, balki, umuman aholiga transport xizmati körsatiş böyiça yangi qaror loyihasini e'lon qiliş, bu boradagi jamoatçilik fikrini örganib, yengilliklar kiritiş vaqti yetib kelmadimikan?

Axir Vazirlar Mahkamasining 139-sonli qarori bilan belgilangan murakkab jarayonlar sabab qançadan-qança litsenziyasiz haydovçilar faoliyat yuritib, davlat ğaznasiga mablağ tuşmayapti. Davlat ğaznasi ham köpini öylab, ozidan mosuvo bölmoqda.

Jurnalist Elmurod Ermatov
Tasvirçi Ahrorbek Yoqubjonov