Noto‘g‘ri tashxislar yoki QQS kichik biznesni o‘ldiradimi? – Yuliy Yusupov maqolasi

Ko‘plab mutaxassislarning qat'iy tavsiyalariga qaramay:

• QQS va boshqa soliqlarni to‘lashda ko‘plab imtiyozlar va istisnolar saqlanib qoldi. Natijada, QQSni to‘lash zanjirida uzilishlar yuz berib, bu soliq bo‘yicha yukning oshishiga olib keldi. Shuningdek, soliq yuki taqsimotida notekislik yuzaga keldi;
• QQS stavkasi pasaytirilmadi (soliq konsepsiyasining dastlabki loyihasida uni 20 foizdan 12 foizga tushirish taklif qilingan edi), natijada, ko‘plab sohalarda soliqqa tortishning soddalashtirilgan va umumiy rejimida ishlayotgan korxonalarning soliq yuki o‘rtasidagi farq saqlanib qoldi. Bu esa umumiy rejimga o‘tgan korxonalar bilan soddalashtirilgan rejimda qolgan korxonalarni tengsizlik sharoitida qoldirdi;
• QQS va foyda solig‘ini (soliq konsepsiyasining dastlabki loyihasida uni yo‘qotish taklif qilingan edi, ammo afsuski bu yuz bermadi) to‘lash, hisoblash va hisobot berish mexanizmlari soddalashtirilmadi;
• islohotlarni o‘tkazishga to‘sqinlik qiluvchi turli xil yangiliklar joriy qilindi (soddalashtirilgan QQS va YaST differensiallashtirilgan stavkalariga o‘xshash);
• qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini sotib oluvchi (umumiy ovqatlanish va qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash) sohalardagi QQS to‘lovi zanjiridagi uzilishlarni bartaraf qilish uchun deyarli hech narsa qilinmadi;
• QQSni hisobga olish imkoniyati yo‘q bo‘lgan (avvalo aholiga xizmat ko‘rsatish) sohalarida QQS to‘loviga o‘tishda yuz beradigan zarbalarni yengillashtirish uchun hech narsa qilinmadi;
• soliqqa tortishning umumiy va soddalashtirilgan rejimlari o‘rtasidagi soliq yukida saqlanayotgan uzilishni bartaraf qilish choralari ko‘rilmadi;
• soliq xodimlari va buxgalterlarni yangi qoidalarga tayyorlash va qayta o‘qitish choralari yetarli darajada amalga oshirilmadi. Chunki, yangi qoidalar islohotlar arafasida e'lon qilindi – bu islohotlarni amalga oshirishdagi kamchilikdir.

Natijada biznesning ko‘pchilik qismi soliq islohotlaridan aziyat chekdi.

Hukumat soliq islohotiga tuzatishlar kiritdi

Hukumat bu kamchiliklarni angladi. Shu tufayli, 2019 yil o‘rtalaridan islohotlarga bu muammolarni bartaraf qilish bo‘yicha tuzatishlar kiritilmoqda:

• nihoyat QQS 15 foizga tushirildi;
• imtiyozlar va istisnolar bir chekkadan bekor qilinmoqda;
• ba'zi «olamshumul» yangiliklardan, jumladan soddalashtirilgan QQSdan voz kechilmoqda;
• QQSni to‘lash elektronlashtirilmoqda;
• QQSni qaytarish mexanizmlari ishga tushyapti (avval QQSni faqat eksportda qaytarish mumkin edi);
• agrar soha qisman QQSga o‘tkazilmoqda.

Natijada QQS to‘lovchi korxonalar uchun vaziyat yaxshilanmoqda. Ammo ko‘plab muammolar baribir mavjud. QQSni zararli ekani haqida johillarcha jar solmasdan, bu muammolarni hal qilish kerak.

Hammasi ham unchalik yomon emas

Bundan tashqari, ko‘plab vaziyatlarda biznes «aziyat chekyapman» deb yanglishayotgan bo‘lishi ham mumkin. Gap shundaki, QQS to‘lashdagi haqiqiy soliq yukini aniqlash uchun, bir korxona doirasida hisob-kitob qilish noto‘g‘ri. Bunda QQS yaratilishi zanjirining barcha qismini hisoblab chiqishga to‘g‘ri keladi.

Agar zanjir uzun bo‘lsa, QQSga o‘tish soliq yukini pasaytirishi mumkin.

Islohotlardan ham oldin QQS to‘lab kelayotgan, ammo uni hisobga olishning imkoniyatidan mahrum bo‘lgan korxonalarning soliq yuki ham kamayadi. Bu holatda zanjir ancha foyda beradi.

Agar korxonangizda soliq yuki oshgan bo‘lsa, ammo zanjir ko‘paygan bo‘lsa, u holda sizdan mahsulotni qimmat bo‘lsa-da, QQS bilan sotib olish foydaliroq bo‘ladi. Chunki zanjir oshib ketgan soliq yukini pasaytiradi. Yakuniy iste'molchi esa mahsulotni arzonroq narxda oladi, mos ravishda zanjirdagi mahsulotga, jumladan sizning mahsulotingizga talab oshadi.

Biznes uchun xulosalar

1. «O‘z-o‘zini davolash» bilan shug‘ullanmang, to‘g‘ri tashxis qo‘yolmaydigan «ekspertlar»ga ishonmang. Soliq yukini faqat korxonangiz doirasida emas, QQS to‘lovi zanjiri bo‘yicha hisoblang. Aslida QQSga o‘tishdan yutqazayotgan emas, yutib chiqayotgan bo‘lishingiz mumkin. Islohotlarning boshlang‘ich davridagi xatolar hozir bartaraf qilinayotganini inobatga olsak, bu foydadan xoli emas.

2. Kasallikning belgilari bilan emas, balki sabablariga qarshi kurashing. Bizning holatda muammo QQSda emas, balki uni joriy qilish jarayonida yo‘l qo‘yilgan xatolarda, shuningdek, eski soliq tizimidan qolgan merosda. Bu muammolarning bir qismi hal qilingan, boshqa qismini hamkorlikda yechishimiz lozim.

«Kasallik»ning soxta belgilariga qarshi kurashish, «QQSning yomon ekani»dan shikoyat qilish muammolarni hal qilmaydi. Bu soliqning mohiyatini, uni zanjir doirasida qanday to‘lanishini tushunmaslik biznesingizda yo‘qotishlarga olib kelishi mumkin. Jaholat hali hech kimga foyda keltirmagan.

Yuliy Yusupov