Notöğri taşxislar yoki QQS kiçik biznesni öldiradimi? – Yuliy Yusupov maqolasi

Köplab mutaxassislarning qat'iy tavsiyalariga qaramay:

• QQS va boşqa soliqlarni tölaşda köplab imtiyozlar va istisnolar saqlanib qoldi. Natijada, QQSni tölaş zanjirida uzilişlar yuz berib, bu soliq böyiça yukning oşişiga olib keldi. Şuningdek, soliq yuki taqsimotida notekislik yuzaga keldi;
• QQS stavkasi pasaytirilmadi (soliq konsepsiyasining dastlabki loyihasida uni 20 foizdan 12 foizga tuşiriş taklif qilingan edi), natijada, köplab sohalarda soliqqa tortişning soddalaştirilgan va umumiy rejimida işlayotgan korxonalarning soliq yuki örtasidagi farq saqlanib qoldi. Bu esa umumiy rejimga ötgan korxonalar bilan soddalaştirilgan rejimda qolgan korxonalarni tengsizlik şaroitida qoldirdi;
• QQS va foyda soliğini (soliq konsepsiyasining dastlabki loyihasida uni yöqotiş taklif qilingan edi, ammo afsuski bu yuz bermadi) tölaş, hisoblaş va hisobot beriş mexanizmlari soddalaştirilmadi;
• islohotlarni ötkazişga tösqinlik qiluvçi turli xil yangiliklar joriy qilindi (soddalaştirilgan QQS va YaST differensiallaştirilgan stavkalariga öxşaş);
• qişloq xöjaligi mahsulotlarini sotib oluvçi (umumiy ovqatlaniş va qişloq xöjaligi mahsulotlarini qayta işlaş) sohalardagi QQS tölovi zanjiridagi uzilişlarni bartaraf qiliş uçun deyarli heç narsa qilinmadi;
• QQSni hisobga oliş imkoniyati yöq bölgan (avvalo aholiga xizmat körsatiş) sohalarida QQS töloviga ötişda yuz beradigan zarbalarni yengillaştiriş uçun heç narsa qilinmadi;
• soliqqa tortişning umumiy va soddalaştirilgan rejimlari örtasidagi soliq yukida saqlanayotgan uzilişni bartaraf qiliş çoralari körilmadi;
• soliq xodimlari va buxgalterlarni yangi qoidalarga tayyorlaş va qayta öqitiş çoralari yetarli darajada amalga oşirilmadi. Çunki, yangi qoidalar islohotlar arafasida e'lon qilindi – bu islohotlarni amalga oşirişdagi kamçilikdir.

Natijada biznesning köpçilik qismi soliq islohotlaridan aziyat çekdi.

Hukumat soliq islohotiga tuzatişlar kiritdi

Hukumat bu kamçiliklarni angladi. Şu tufayli, 2019 yil örtalaridan islohotlarga bu muammolarni bartaraf qiliş böyiça tuzatişlar kiritilmoqda:

• nihoyat QQS 15 foizga tuşirildi;
• imtiyozlar va istisnolar bir çekkadan bekor qilinmoqda;
• ba'zi «olamşumul» yangiliklardan, jumladan soddalaştirilgan QQSdan voz keçilmoqda;
• QQSni tölaş elektronlaştirilmoqda;
• QQSni qaytariş mexanizmlari işga tuşyapti (avval QQSni faqat eksportda qaytariş mumkin edi);
• agrar soha qisman QQSga ötkazilmoqda.

Natijada QQS tölovçi korxonalar uçun vaziyat yaxşilanmoqda. Ammo köplab muammolar baribir mavjud. QQSni zararli ekani haqida johillarça jar solmasdan, bu muammolarni hal qiliş kerak.

Hammasi ham unçalik yomon emas

Bundan taşqari, köplab vaziyatlarda biznes «aziyat çekyapman» deb yanglişayotgan bölişi ham mumkin. Gap şundaki, QQS tölaşdagi haqiqiy soliq yukini aniqlaş uçun, bir korxona doirasida hisob-kitob qiliş notöğri. Bunda QQS yaratilişi zanjirining barça qismini hisoblab çiqişga töğri keladi.

Agar zanjir uzun bölsa, QQSga ötiş soliq yukini pasaytirişi mumkin.

Islohotlardan ham oldin QQS tölab kelayotgan, ammo uni hisobga olişning imkoniyatidan mahrum bölgan korxonalarning soliq yuki ham kamayadi. Bu holatda zanjir ança foyda beradi.

Agar korxonangizda soliq yuki oşgan bölsa, ammo zanjir köpaygan bölsa, u holda sizdan mahsulotni qimmat bölsa-da, QQS bilan sotib oliş foydaliroq böladi. Çunki zanjir oşib ketgan soliq yukini pasaytiradi. Yakuniy iste'molçi esa mahsulotni arzonroq narxda oladi, mos ravişda zanjirdagi mahsulotga, jumladan sizning mahsulotingizga talab oşadi.

Biznes uçun xulosalar

1. «Öz-özini davolaş» bilan şuğullanmang, töğri taşxis qöyolmaydigan «ekspertlar»ga işonmang. Soliq yukini faqat korxonangiz doirasida emas, QQS tölovi zanjiri böyiça hisoblang. Aslida QQSga ötişdan yutqazayotgan emas, yutib çiqayotgan bölişingiz mumkin. Islohotlarning boşlanğiç davridagi xatolar hozir bartaraf qilinayotganini inobatga olsak, bu foydadan xoli emas.

2. Kasallikning belgilari bilan emas, balki sabablariga qarşi kuraşing. Bizning holatda muammo QQSda emas, balki uni joriy qiliş jarayonida yöl qöyilgan xatolarda, şuningdek, eski soliq tizimidan qolgan merosda. Bu muammolarning bir qismi hal qilingan, boşqa qismini hamkorlikda yeçişimiz lozim.

«Kasallik»ning soxta belgilariga qarşi kuraşiş, «QQSning yomon ekani»dan şikoyat qiliş muammolarni hal qilmaydi. Bu soliqning mohiyatini, uni zanjir doirasida qanday tölanişini tuşunmaslik biznesingizda yöqotişlarga olib kelişi mumkin. Jaholat hali heç kimga foyda keltirmagan.

Yuliy Yusupov