“6 foizlik QQSga avtomatik o‘tilmaydi” - yangi soliq tartibotiga ekspertlar sharhi

O‘zbekistonda kichik biznes uchun soliq yuki va ma’murchiligi sezilarli yengillashdi. Tadbirkorlarning xohish-istaklaridan kelib chiqib, QQS va foyda solig‘i to‘lovchisiga aylanish mezoni 5 mlrd so‘mgacha oshirildi. Savdo, servis va umumiy ovqatlanish sohalari uchun soddalashtirilgan, 6 foizlik ixtiyoriy QQS rejimi joriy etildi.

Xo‘sh, bu yangiliklar amalda nimani anglatadi? Kun.uz yangi tartibot bo‘yicha biznesni qiziqtirayotgan savollarga soliq maslahatchilari Murod Muhammadjonov va Umidbek Safarovdan javob oldi.

– 5 milliard so‘mgacha bo‘lgan yangi chegaradan kimlar foydalanishi mumkin? Yillik aylanmasi 5 milliard so‘mgacha bo‘lgan biznes bu yangiliklar borasida nimalarni bilishi kerak?

Murod Muhammadjonov: 5 milliardgacha degan narsaga oldin kichkinagina bir aniqlik kiritib ketsak. Bong urilib, hamma joyda 5 milliard deyilyapti. Ertaga, hurmatli tadbirkorlar, 5 milliardgacha qilib qo‘ymanglar, chunki farmonda yozilgan chegara – 12 ming BHM. Bu – 4 milliard 944 million so‘mni tashkil qiladi. Shuning uchun ham bu narsaga alohida urg‘u beryapmiz.

Shu kunga qadar 1 milliardgacha bo‘lgan aylanmaga ega, aylanmadan olinadigan soliq to‘lovchilarining barchasi uchun endi qo‘shilgan qiymat solig‘iga o‘tish chegarasi 4 milliard 944 mln, ya’ni qariyb 5 milliardgacha qilib belgilandi. Bu – aylanmadan olinadigan soliq to‘lovchilarning barchasiga tegishli. Hozirgi kunda ishlab kelayotgan, yangi ochilgan yakka tartibdagi tadbirkorlarga ham, MChJ, xususiy korxonalar – hammaga taalluqli. Aylanmadan olinadigan soliqda ishlayman deydigan bo‘lsa, uning chegarasi endi 1 milliard emas, 4 milliard 944 mln so‘m.

Endi, aynan 2026 yil haqida gapiradigan bo‘lsak, bu yil uchun qariyb 5 milliardlik chegaraning besh oyi o‘tib bo‘ldi. Shu sabab 5 milliardni 12 ga bo‘lib, qolgan oylar soniga – 7 ga ko‘paytirsak, joriy yil uchun QQSga o‘tish chegarasi kelib chiqishi mumkin. Lekin bu – taxmin xolos, bu masalaga Soliq qo‘mitasi aniqlik kiritishi kerak. Aniqlik kiritilmagunga qadar, AOSda qolishni istovchi tadbirkorlar 2026 yil uchun chegara 5 milliard bo‘lmasligi mumkinligini inobatga olishlari kerak. Yilning qolgan davri – 7 oylik chegaraviy miqdor 2 mlrd 884 mln so‘m bo‘lishi, 5 milliardlik mezon 2027 yildan to‘laqonli amal qila boshlashi mumkin.

– Aylanma 5 milliard so‘mdan oshgan taqdirda, nima sodir bo‘ladi? Umumbelgilangan soliqqa tortish tartibiga o‘tish majburiyati qaysi sanadan boshlab hisoblanadi?

Umidbek Safarov: Bu boradagi normalar o‘zgargani yo‘q: belgilangan chegaraning xatlab o‘tilishi qaysi hisob-fakturaga to‘g‘ri kelsa, o‘sha hisob-faktura berilgan davrdan boshlab tadbirkor 12 foizlik QQS va 15 foizlik foyda solig‘i to‘lovchisiga aylanadi.

Shundan keyin tadbirkor hisob-kitob qilib, hisobga olish huquqisiz 6 foizlik QQS rejimiga o‘tmoqchi bo‘lsa, bu haqda soliq organini xabardor qiladi va keyingi oyning 1-sanasidan boshlab yangi rejimga o‘tgan hisobshanadi.

Murod Muhammadjonov: Deylik, chegara 5 mlrd so‘m, aylanma esa 4 mlrd 900 mln so‘mga yetgan deb olaylik. Shunday holatda keyingi hisob-faktura 600 mln so‘mga berilgan taqdirda, ko‘p tadbirkorlar 100 millioniga AOSda qolaveraman, 500 milliondan QQS to‘lashim kerak deb tushunadi. Lekin bunday emas. 5 milliarddan o‘tishiga sabab bo‘lgan schyot-fakturangiz hammasi QQSga tortiladi, ya’ni 600 millionning hammasi.

Boshqacha oladigan bo‘lsak, aylanmangiz 1 mlrd bo‘lgan holatda, 4 mlrd 200 mln so‘mlik hisob-faktura bersangiz, aylanmangiz jami 5,2 milliardga yetadi va o‘sha 4,2 mlrd so‘mlik aylanma ham to‘liqligicha QQSga tortilib ketadi. Mana shunga hushyor bo‘lishi kerak. Ko‘pchilik shu joyda adashadi.

– Bunda qanaqa soliq oqibatlari yuzaga kelishi mumkin?

Murod Muhammadjonov: Birinchidan, yuqoridagi misolda tadbirkor QQSga o‘tib ketdi, lekin hali guvohnoma olmadi. Guvohnoma olmasdan turib, unda hisob-faktura shakllantirilgan. QQS guvohnomasi bo‘lmasa, sizda hisobga olish huquqi yo‘q hali. Siz QQS to‘lovchisiz, lekin guvohnomangiz yo‘qligi sabab hisobga olish huquqingiz hali vujudga kelmagan. Bu degani, sizda o‘sha 600 millionga oshib ketib qolgan bo‘lsa, oshib ketgan summaning hammasiga to‘liq 12 foizlik QQS solinadi. Ya’ni bu 600 millionlik aylanmani hisobga olib, keyin bir qismini qaytarishning imkoni yo‘q, chunki hali QQS to‘lovchisi guvohnomasini olmagansiz.

6 foizlik yangi soliq tartibiga ixtiyoriy ravishda o‘tiladi. Ya’ni 5 mlrd so‘mlik chegaraga yetgan tadbirkor avvaliga avtomatik ravishda 12 foizlik QQS to‘lovchisiga aylanadi va ixtiyoriy ravishda, hisob-kitob qilib ko‘rgan holda, 6 foizlik rejimga o‘tishi mumkin. Shuning uchun, hurmatli tadbirkorlar, hushyor bo‘linglar: qo‘shilgan qiymat solig‘iga o‘tib ketdi deganda, sizlar avtomatik 6 foizligiga o‘tib qoldinglar degani emas.

Shuning uchun 5 milliard so‘mlik chegaraga yaqin qolganda, agar 6 foizlik tartibotga o‘tmoqchi bo‘lsangiz, “soddalashtirilgan qo‘shilgan qiymat solig‘iga o‘taman” degan arizani berib, keyin o‘tgan maqbul. O‘tib ketib qolsam, avtomat 6 foiz ekan degan narsa yo‘q.

To‘liq suhbatni yuqoridagi video orqali tomosha qilishingiz mumkin.