«Öqişga kiriş oson, öqiş qiyin» - Kavkazda tahsil olayotgan özbekistonlik talaba hikoyasi
|22:14 / 24.03.202045 46312 min
Rossiya – özbekistonlik talabalar öqişga eng köp boradigan mamlakatlardan biri. U yerdagi universitetlarga kirişning qanday özi xos jihatlari bor? Mamlakatga ilk bor kelgan talabani qanday hayot kutmoqda? Talaba ham öqib, ham işlay oladimi?
Rossiyaning Stavropol ölkasida tahsil olayotgan özbekistonlik Şodiya Tursunqulova Kun.uz’ga ana şular haqida gapirib berdi.
Şodiya Tursunqulova 1996 yil Qaşqadaryo viloyatida tuğilgan. Hozirda Rossiyaning Stavropol ölkasida Şimoliy Kavkaz federal universiteti (ŞKFU)ning 1-bosqiç magistranti.
Rossiyaga kelişim haqida
Psixologiyaga maktab vaqtimdan qiziqqanman. Lekin asosiy yönalişim ingliz tili yoki jurnalistika edi. Kollejga öqişga kirgaç, baribir asosiy yönaliş qilib psixologiyani tanladim va tayyorlanişni boşladim.
2015 yil hujjatlarimni Nizomiy nomidagi Toşkent davlat pedagogika universitetiga topşirdim va öqişga qabul qilindim. TDPUda 1 yil öqişga ulgurdim xolos. Öşa bir yil içida taniqli psixologlar darslarini oldim. 2016 yil poytaxtdan köpçilik tabalar qatori men ham öqişimni köçirişga majbur böldim. Samarqand davlat universitetini tanladim va qolgan yillarni Samarqandda ötkazdim.
Öqişimni davom ettiriş haqida köp öylardim. Bilardimki, psixologiya uçun birgina bakalavr darajasi yetarli yemas. Şuning uçun magistraturada ham öqişga qaror qildim.
Öqiş uçun aniq biror davlat tanlamagandim, şuning uçun parallel ravişda ingliz va turk tillarini örgana boşladim. Lekin toğli, qalin örmonli, tinç va boşqa davlatlarga ham çiqiş imkoni yaxşi yaratilgan biror davlat xohlagandim. Rossiya esa xayolimga ham kelgan emas.
Oxirgi kursda universitet xalqaro bölimi har xil davlatlar universitetlariga grantlar ajratilgani va xohlovçilar imtihon topşirib körişni taklif qilişdi. Grant asosida öqiş yaxşi imkoniyat edi. Öylab-öylab, oxiri Şimoliy Kavkaz federal universitetini tanladim.
Kavkazning iqlimi, köp millatli ekani, an'analari, dengizga çiqiş imkoniyati va men xohlagan yönalişlar borligi – hamma-hammasi ma'qul kelgan.
Imtihon topşiriş uçun mendan reyting daftarçamning suratini internet orqali yuboriş söraldi. Skayp orqali imtihondan ötdim va meni ikkinçi imtihondan ötiş uçun Rossiyaga – Stavropolga çaqirişdi. Kelgaç, 1 avgust kuni ikkinçi imtihondan ham ötdim va amaliy psixologiya yönalişiga grant asosida qabul qilinib, 1-kurs magistranti böldim.
Mavzuga oid
Stavropolga ilk bor kelganimda...
Boşqa davlatda öqiş, ta'lim tizimi bilan tanişişga qiziqişim kuçli bölgani uçun ikkilanmasdan Kavkazni tanladim. Oxiri yöq örmonlari, toğlarini köriş istagi kuçli bölgandi.
Stavropol ölkasiga birinçi bor kelganimda nam va sovuq havoni his qilganman. Özbekistonda 45 daraja issiq, bu yerda esa 20 daraja iliq.
Oçiği yozgi kiyimlar bilan bir neça kun sovuq qotib yurganman, ob-havoga könikişim sal qiyin keçgan. Iqlimi – mö'tadil kontinental. Qişda vahimali sovuqlar bölmaydi, yozda esa 24 darajadan deyarli yuqorilamaydi.
Ölkaning markazi – Stavropol şahri. Stavropol ölkasi tarkibida 26 ma'muriy tuman, 18 şahar bor. Rossiyaning eng yirik kurort rayonlaridan biri. Ölkada 30dan ortiq sanatoriy va kurort joylaşgan. Stavropol ölkasida 7ta oliy öquv yurti, 8ta ilmiy tadqiqot instituti faoliyat körsatadi.
Stavropol – öta sokin şahar. Kelgan vaqtim bir haftaça bu sokinlikdan quloqlarim bitar darajaga kelgan. Maşinalar signali kamdan-kam eşitiladi. Köproq odamlar ovozini eşitasiz.
Şahar öz ekologiyasi haqida qattiq qayğuradi. Örmonlari, daryo, köllari ozodaligini saqlaşga kuçli e'tibor qaratadi. Şuning uçun siz şaharda samokat, elekron skeytbord, velosipedda işga ketayotgan yoki işdan qaytayotgan odamlarni körişingiz mumkin.
Oçiğini aytsam, Stavropol ölkasida Rossiya nafasi juda kam seziladi. Köp millatli bölgani sababli ham barça bir-biriga nisbatan tolerant. Şu sababli ham siz qaysi dinga e'tiqod qilişingiz, qaysi millatga mansub bölişingizdan qat'i nazar, bemalol yaşab keta olasiz.
Bundan juda xursand bölganman. Siz istalgan marketda, xohlagan qahvaxonada özingiz yeyişingiz mumkin bölgan har qanday taomni bemalol topa olasiz. Lekin ikki oyça özbek taomlarini, oilamni soğinib ozroq qiynalganman.
Nima bölgan taqdirda ham, yangi muhitga moslaşiş har qanday odam uçun oson bölmaydi. Har qadamda özingizni muhitingiz bilan taqqoslaysiz. «Bizda u edi, bizda bu edi» deb.
Kavkazda 86ta millat yaşaydi. Şuning uçun irqlar, kiyimlar, lahjalar va madaniyatlarning xilma-xilligi sizni şoşirib qöyadi.
Kontraktlar miqdori 120 ming rubldan boşlanadi
Maktablarda 11 yillik ta'lim, kollejlar ham bor – xohlagan öquvçilar kollejda kontrakt tölab öqişlari mumkin. Universitetda grant yoki kontraktga öqişni özingiz tanlaysiz va imtihon topşirasiz. 3ta yönalişga imtihon topşiriş mumkin.
Soğliqni saqlaş tizimi ham yaxşi yölga qöyilgan. Har bir talaba hayoti suğurta qilinadi.
Stavropoldagi universitetlarda xorijlik talabalar uçun barça darajadagi grantlar mavjud. Men öqiyotgan universitetda 30mingga yaqin talaba öqiydi. U öz tarkibida 11ta institutni birlaştirgan. Ular orasidan siz özingiz istagan yönalişingizni topa olasiz. Kontraktlar miqdori biroz yuqori, 120 ming rubldan boşlanib, yuqorilab ketaveradi.
Grant asosida öqişga kiriş unçalik qiyin emas. Rossiya fuqarolari kontrakt yoki grantni özlari tanlaydi, xorijlik talabalar esa 3 yönalişga imtihon topşirganda bilimi yaxşi bölsa, albatta qaysidir birida grant asosida öqiş imkoniyatiga ega böladilar.
Universitetda öqiş osonmi?
Universitetga öqişga kiriş qiyin emas. Ammo öqiş jarayoni qiyin.
Talabalar öqişdan haydaliş hollari har semestrda bölib turadi.
Darslarga qatnaşiş uçun taşqi köriniş, kiyim heç qanday ahamiyatga ega emas. Dars xonalari elektronika bilan ta'minlangan. Istalgan uslubda dars ötiş imkoniyati bor. Bakalavrlar uçun haftada 5 kun darslar qöyilgan. Magistrlar uçun haftasiga 3-4 kundan dars böladi.
Xohlovçi talabalar uçun individual ta'lim ham mavjud. Individual ta'limda siz vazifalarni elektron poçta orqali qabul qilib olasiz va bajarib, öqituvçiga topşirasiz.
Bizga öqiş boşlangan birinçi haftadan ilmiy işimiz uçun mavzu tanlaş taklif qilindi. Çunki har bir darslar bizning ilmiy izlanişimiz doirasida böladi. Birinçi kursda nazariy örganilsa, ikkinçi kursda amaliy tadqiqotni boşlaymiz.
Yönalişim amaliy psixologiya bölgani uçun men ilmiy işim mavzusini «Emotsional intellekt» qilib tanladim. Çunki bu mavzu bizda kam örganilgan. Ham insonning intuitiv jarayonlarini örganiş menga doimo qiziq bölgan.
Öqişni kontraktdan grantga ötkaziş mumkin
Stavropol – köp millatli ölka. Şuning uçun talabalar hamjihatligini saqlaş maqsadida yil davomida katta-katta festivallar taşkil qilib boriladi. Alohida faollar jamoalari mavjud, ularga qöşiliş ixtiyoriy. Bakalavrlar birinçi kurslari uçun majburiy sport maşğulotlari qöyilgan. Masalan: suziş, fitnes va şu kabi.
Universitetda talabalar uçun ajoyib imkoniyat bor: öz öqişini kontraktdan grantga ötkaziş. Bundan köpçilik foydalanadi. Buning uçun talaba yaxşi öqişi va öz fani doirasida ilmiy jurnallarga maqola berişi va faollar jamoasida doimiy qatnaşib turişi kerak.
Har yili yangi yilda talabalarga alohida 100 AQŞ dollari miqdorida yangi yil stipendiyasi ajratiladi. Arab va Afrika davlatlari talabalariga yil davomida öz davlatlari stipendiya ajratadi. Bizda esa bunday imkoniyat yöq. Özbeklar faqat universitetdan stipendiya oladi.
Universitetlar har xil joyda joylaşgan. Har bir universitet yaqinida özining yotoqxonasi bor. Talaba faqat öz universiteti yotoqxonasida yaşaşi kerak, boşqa yotoqxonada yaşaşga ruxsat berilmaydi.
Universitetga qanday qilib hujjat topşiriş mumkin?
Şimoliy Kavkaz federal universitetining Osiyo, Yevropa, Afrikaning 40dan ortiq davlatlari bilan şartnomasi bor. Özbekiston ham öşa qirqta davlat içiga kiradi.
Universitetda hozir 400ga yaqin özbek talabalar bor. Har yili ŞKFU vakillari Özbekistonning şartnoma qilingan şaharlariga borib, bakalavr darajasi uçun abiturentlardan imtihon olişadi.
Abituriyent 3ta turdoş yönaliş tanlaydi va bitta imtihon topşiradi. Imtihon javoblari bir kun içida e'lon qilinadi. Imtihonga kiriş uçun abiturentlardan kollej diplomlarini rus tiliga ögiriş talab etiladi. Maktab attestati bölsa, şart emas.
Har oy 1740 rubl miqdorida stipendiya beriladi. Semestrda olingan bahoga qarab, stipendiya miqdori özgaradi.
Rossiyada öqimoqçi bölgan talabalar iloji boriça tilni yaxşi özlaştirganlari ma'qul. Çunki til bareri köp uçraşi mumkin. Ba'zi şaharlarda yaşaş juda qimmatga tuşadi. Şuning uçun iloji boriça şartnomasi bor universitetlarda grant asosida öqişlarini maslahat bergan bölardim.
Bilişimça, aholi hamma şaharlarda ham Stavropoldagidek tolerant emas.
Talabalar uçun işlaş imkoniyati haqida
Bu yerda xorijlik talabalar rus tilini yaxşi bilsa, işlaşi mumkin va iş topiş umuman qiyin emas. Yaşaş uçun ham qimmat şahar emas.
Talaba işlasa, yaşaşiga va undan taşqari ehtiyojlariga ham pul orttirişi mumkin.
Agar siz darslardan ortib, vaqt ajrata olsangiz, qahvaxona, market, xullas davlat idoralaridan taşqari hamma joyda işlaş mumkin.
Afrikalik talabalar, hindlar, arablar deyarli işlamaydi. Ularda til bareri bölgani uçun köp vaqtini til örganişga va darslarga sarflaydilar.
Men hozirça işlamayman, keyinroq biror iş izlab körmoqçiman. Yaqinda telegramda PsixoDOK kanalini oçdim, şuning uçun e'tiborim darslarga va kanalni yuritişga qaratilgan.
Koronavirus sababli ta'lim masofaviy olib borilyapti
Bizda öqişlar ikki haftaga masofaviy olib boriladigan böldi. Har kuni tibbiyot xodimlari yotoqxonaga kelib, şamollaş alomatlari bor-yöqligini tekşirib ketişyapti.
Şaharda hozirça vahima yöq. Yozgi ta'til vaqtida Ozarbayjon poytaxti Bokuga va Gruziya poytaxti Tbilisiga bormoqçi edim. Bu davlatlar Stavropolga yaqin va virus keng yoyilayotgani uçun ança vaqtgaça çegaralar yopiq bölişi aytildi.
Karantin vaqtida ŞKFUning ecampus saytiga ma'ruzalar va vazifalar yuklanadi. Biz vazifalarni internetdan olib, ularni bajarib, suratlarini yana ecampus’ga yuklaymiz.
Barça yotoqxonalarda wi-fi bor. Yoki öqituvçi discord dasturi orqali video qönğiroq qilib, butun guruhni bir yerga töplaydi. Öqituvçi guruhga onlayn ma'ruza ötişi yoki vazifalarni söraşi mumkin.
Kelajak uçun rejalar
Fotografiyaga qiziqqanligim sababli yaqinda havaskor fotograflik faoliyatimni boşladim. Boşqa davlatda yaşaş jarayonida har bir inson albatta özi qiziqqan biror maşğulot bilan şuğullanişi kerak, deb öylayman. Bu – birinçidan, öşa yönalişni yaxşi örganişiga, ikkinçidan, soğinç va boşqa muammolar tufayli böladigan kiçik stresslarning oldini oladi.
Uydan, ota-onadan uzoqda yaşaş albatta oson emas. Soğinç köpinça qiynaydi. Şu paytda öqişni bitirgaç, universitetda dars beriş va özimning psixologik markazimni oçiş maqsadim menga taskin berib turadi.
Iloji boriça aspiranturada öqişimni davom ettirişga harakat qilaman. Ammo hozirça uyga qaytişni xohlayapman.
