«Jannatga yöl ota-ona orqali ötadi» - Islomda farzandlik majburiyatlari
|00:20 / 10.05.202041 11212 min
Ramazon oyi munosabati bilan taşkil etilayotgan turkum körsatuvlarimizning navbatdagi soni Islom dinining oliy qadriyatlaridan biri – ota-ona haqi mavzusida böldi. Bu xususda «Mirzo Yusuf» jome masjidi imom xatibi Sayyid Rahmatulloh Termiziy sözlab berdi.
Ota-onaning qadri borasida Qur'oni Karimdagi bir oyat va hadisi şariflardan kelib çiqib, ulamolarning bu borada keltirgan hikmatli gaplarini tahlil qilsak, kifoya qiladi.
Alloh Qur'oni Karimning Isro surasi 23-oyatida şunday deb marhamat qiladi: «Va Robbingiz faqat Özigagina ibodat qilişingizni va ota-onalarga yaxşilik qilişingizni buyurdi».
Agar e'tibor qilsak, oyati karimaning avvalida Qur'onning ajoyib möjizasi zohir bölmoqda. Arab tilining qoidalariga muvofiq, «Robbingiz sizga faqatgina Özigagina ibodat qilişingizni va ota-onangizga yaxşilik qilişingizni buyurdi», – deyiş kerak edi. Lekin jumla muhotob bilan kelib, birdaniga köplikka ötib ketyapti. «Robbingiz faqat Özigagina ibodat qilişingizni va ota-onalarga yaxşilik qilişingizni buyurdi», deyilmoqda.
Buning bilan inson nafaqat özining ota-onasiga yaxşilik qilişi kerakligi, balki har bir ota-ona yoşiga yetgan keksa yoşdagi kişilar yoşlardan, öz farzandi tengilardan doimo hurmat körişga haqli ekani ma'lum böladi.
«Agar ulardan biri yoki ikkovi ham sening huzuringda keksayib qolgan bölsa, ey farzand, sen ularga aslo «uff» deya körma. Ularni jyerkima, ularga şafqat qanotingni yoz va, aytginki, Robbim, ota-onam meni gödakligimda tarbiya qilganlaridek, endi Sen ularga rahm qil».
Toşkent şahar Mirza Yusuf jome masjidi imom xatibi
Rahmatulloh domla Sayfuddinov
E'tibor qiling, «uff» degan söz, aslida, bir söz ham, harf ham emas, inson zerikkanida, çarçaganida, norozi bölganida norozi kayfiyatni ifoda qiluvçi oddiy bir ovoz. Ammo mana şu «uff» degan ovozning ota-ona oldida çiqarilişi harom böladi. Farzand ota-onaning huzurida «uff» deyişi – ota-ona köngliga malol keladi, ular «Farzandlarimizga malol keltirib qöydik», deb öylaşadi. Alloh taolo esa, ota-onaning könglini ranjitmaslikni farzandlarga buyurmoqda.
«Ularni jyerkima!» Albatta, savol tuğiladi. Nahot farzand ota-onasini jyerkişi mumkin? Insonni yaratgan Alloh uning fe'lini yaxşi biladi. Qur'oni Karimda aytilyaptimi, demak, bu inson fe'lida sodir böladigan narsa. Va afsuski, odamlar orasida ota-onasini jyerkiydigan farzandlar topilib turadi.
Mavzuga oid
«Ularga şafqat qanotingni yoz!» Va oxirida: «Aytginki, ey Robbim, ota-onam meni gödakligimda tarbiya qilganlaridek, endi Sen ularga rahm qil», – deya qayd etiladi.
Islom amaliyot dini hamdir
Buyuk vatandoşimiz Abu Bakr Qaffol Şoşiy rohimahulloh şu oyat tafsirida aytgan ekan:
«Dini Islom faqat oğizlarda qolib ketadigan din emas, faqat oğzaki körsatmalar beradigan din ham emas. Uşbu oyat bunga misoldir. Oyatning boşida Alloh taolo «Ularni jyerkima, ularga «uff» dema, ularga şafqat qanotingni yoz», deya oğzaki körsatmalar berib keladi-da, oyat oxirida amaliyotga ötiladi, farzandga topşiriq beriladi: «Sen endi duo ham qil». Duo bu – amaliyot. Robbim, ota-onam meni gödakligimda tarbiya qilganlaridek, endi Sen ularga rahm qil», deb duo qilişga buyurilmoqda».
Namozning içida ota-onaga duo qilinadi
Ana şu oyati karimaning tafsirida Sufyon Savriy rohimahulloh aytadi:
Alloh taolo farzandni duo qilişga buyurmoqda. Farzand qança paytda bir duo qilsin: yilda, oyda yoki kunda bir martami? Şunda hazrati Savriy aytdilarki, «Har namozda qadai oxirda, salom berişdan avval duo qilsin».
Ajoyib nuqta. E'tibor qiling: Alloh taolo ota-ona haqiga qilinadigan duo uçun fursatni qayerdan berdi? Namozning içkarisidan berdi. Namoz Alloh va banda örtasidagi me'roj misolidir. Ota-ona haqqiga qilinadigan duo boşqa vaqtda emas, aynan namozning içidan berilmoqda. Ota-ona haqqiga «Allohim, ota-onamni mağfirat qilgin», deya duo qilingandan keyingina salom berilib, namozdan çiqiladi. Mana şuning özi ota-onalarga berilgan eng katta darajadir.
Ota-onalik riştasini heç narsa uza olmaydi, hatto dinsizlik ham
Eng qiziği, bu darajaga erişgandan söng heç qaçon va heç kim ularni ota-onalik darajasidan tuşira olmaydi. Hatto kufr va şirk ham. Ota-ona kofir bölgan taqdirda ham musulmon bola ularga xizmat qilişi buyurilgan.
Töğri, agar ota-ona gunoh böladigan işlarga farzandini buyursa, şariatimizda «Ota-onangga itoat etma», deyiladi. Biroq bu ota-onaga yaxşilik qilmaslik kerakligini anglatmaydi, ularga yaxşilik qilinaveradi. Faqat gunohga çorlangandagina itoat qilmaslik mumkin. Sababi, ulkan qoida bor: «Allohga gunoh böladigan işlarda bandasiga itoat qiliş yöq».
Ota-ona bilan tortişiş nojoizdir
Albatta, Qur'oniy va nabaviy körsatmalarning hammasi bu holatda faqat yumşoqlik bilan, yaxşilik bilan inkor etiş lozimligini körsatadi.
Inkor etiş deganda faqat jahl yoki isyon tuşunilmaydi. Yumşoqlik, yaxşilik va tabassum bilan inkor etiş lozim. Bu holatda buyuk imomlarimizdan biri Imom Şofeiyning aytganlarini misol keltirsak, mavzu yanada oydinlaşadi.
Hazrati imom Şofeiydan söradilar: «Farzand ota-ona bilan xusumatlaşsa, ya'ni xusumat kayfiyatida gaplaşsa böladimi?» Şunda imom Şofeiy: «Nima deyapsizlar? Ota-ona bilan xusumatlaşiş-a? Aslo! Ota-onaning özi tugul, hatto ularning kavuşi bilan ham xusumatlaşiş mumkin emas», – dedilar.
«Kimki özi haq böla turib, ota-onasi nohaq bölsa va ota-onasiga özining haqligini isbotlaş maqsadida hujjat keltirsa, farzand ota-onasiga oq böladi», deganlar imom Şofeiy.
Afsuski, qança farzandlar özining haqligini isbotlaş uçun ota-onasi bilan tortişadi, buning aslo keragi yöq.
Avval onaga, söngra otaga, keyin opa-singilga
Inson yoşi ötgan sayin özi ota-ona bölib, farzandlarining oqibatlarini körgan sayin öz ota-onasining naqadar dono bölganini sezib boraveradi. Şuning uçun yaxşilik qilişga eng köp loyiq bölgan zotlar – ota-onalar hisoblanadi.
Bu haqida Imom al-Buxoriy Kulayb ibn Manfaadan uşbu hadisni rivoyat qilganlar:
Kulayb ibn Manfaa aytadilarki, «Mening bobom Rasululloh (s.a.v)dan söragan ekanlar, demak, Kulayb ibn Manfaaning bobosi sahoba bölgan. Söradilarki, «Kimga yaxşilik qilay, ey Rasululloh?» Rasululloh (s.a.v) aytdilar: «Avval onangga, söngra, otangga, keyin opa-singlingga, aka-ukangga. Va undan söng navbatdagi qarindoşlaringga yaxşilik qilgin».
Uşbu hadisi şarifda avval ona, söng ota va keyin opa-singil va aka-ukalar zikr qilindi. Har birining öz örni va fazli bor. Ona boşqa ba'zi körsatmalarda 3 karra ziyoda ekani zikr qilingan.
Onaning 3 marta ziyoda qilinganiga sabab nima?
Hamasr ulamolarimizdan biri marhum doktor Mustafo Zuhayliy özining «Tafsiri Munir» degan tafsir kitobida yuqoridagi oyati karimaning tafsirini şunday keltiradi:
Ona otadan 3 karra ziyoda qilindi. Çunki 3ta işda ona yolğiz bölgan böladi: homilani kötariş maşaqqatida, homilani dunyoga keltiriş sinovida va tuğilgan bolani 2 yilgaça uyqusini buzib emiziş muddatida ona yolğiz böladi.
Ota qançalik mehribon bölmasin, ayolining homiladorlikdagi azobini his qila olmaydi. Qançalik mehribon bölib ayoli yonida tursa-da, tuğruq azobini his qila olmaydi. Keçalari uyğonib bolasining beşigini tebratsa ham, u bu işni ona kabi mehr bilan bajara olmaydi. Onaning şu 3ta iş orqali darajasi orttiriladi.
Silai rahmda opa-singil ota-onadan keyin birinçi örinda
E'tibor qaratadigan bölsak, opa-singillar ham aka-ukalardan oldingi öringa qöyildi. Çunki opa-singillar doim şafqatli va mehribon bölib kelgan. Buni tuşungan faqihlarimiz bir masal aytadilar:
Singil ziyoratiga ketayotgan aka katta buğdoyzor maydonning orqasida singlisi yaşasa, buğdoyzorni aylanib borgunça vaqt ketişi sababidan öşa buğdoyzorni bosib ötib, payhon qilib bölsa-da, singilni borib körişiga şariatimiz ruxsat bergan. Boşqa holatda hosilni payhon qilişga ruxsat yöq.
Ota-onasi tirik farzand – moli kasodga uçramaydigan tijoratçi misolidir
Bu mavzuda gap ketsa, öz hayotimda sodir bölgan bir qissa doim yodimga tuşadi. Umra ziyoratiga borganimda Masjidul-haromdan çiqar ekanman, nogironlar aravasida ötirgan juda nuroniy otaxonga közim tuşdi. U kişining yoşi keksa, soç-soqollari oppoq, arab millatiga mansub edi. Men ularning yonlariga borib meni duo qilişlarini söradim.
Şunda u kişi mendan: «Ey bolam, otang hayotmi?» deb söradilar. U mahalda rahmatli ota-onam hayot edi. «Ha, otam bor» deb javob berdim. «Onang bormilar?» deganlariga ham ha deb javob berdim. Şunda u kişi tabassum bilan: «Unday bölsa, ey bolam, sen katta savdogar ekansan. Tijoratingga mustahkam böl, mustahkam böl», dedilar. Men u kişining peşonasidan öpib yölimda davom etar ekanman, quloğimdan u odamning «Tijoratingga mustahkam böl», degan gaplari ketmadi.
Ha, ota-ona eng katta tijoratdir. Hatto heç qaçon kasod bölmaydigan tijoratdir. Ota-onasi hayot kişilar buni yaxşi bilişi kerak. Şuning uçun ular hayotligida ğanimat bilib, duolarini olişga harakat qiliş kerak.
Ota-onangni görida çirqiratma
Albatta, ota-ona ötgandan söng ham masofa uzilmaydi. Alloh taolo ota-bolaning, ona-bolaning örtasidagi riştani şunday mustahkam boğlaganki, bu riştani hatto eng yaqin kişilar – tanmahramlar örtasini uzadigan ölim ham uza olmaydi.
Ota-ona hayot çoğlarida farzandlaridan qanday ta'sirlangan bölsa, ruhlari ham şunday ta'sirlanadi. Farzandning amali yaxşi bölsa, ota-ona ruhi şod bölib, darajasi ortadi. Farzandning amali yomon bölsa, ota-ona ruhi ozor topadi va boşqa ruhlar oldida xijolat çekadi. Buni dono xalqimiz azaldan şunday ifodalagan: «Otangning ruhini çirqiratma», «Otangni görida tik turğizma».
Öylab körilsa, bu – kiçik bir aqida, biroq şu kiçik aqida mamlakatda jinoyatçilikning oldini olişda katta omil böladi. Çunki ota-onasini yaxşi körgan farzand ularning ruhiga ozor bermaslik uçun yomonlikdan qölini tortadi. Agar bu tuşunça va aqida hammada bölsa, jinoyatçilikning oldini olişda katta omil böladi.
Ota-onasining könglini oğritganlar nima qilsin?
Ota-onani Alloh farzandiga öta mehribon qilib yaratgan. Boşqalar keçira olmaydigan jinoyatni ular har doim keçirişga tayyor.
Mabodo farzandlar bexabarlik qilib bu ğanimatni qöldan ötkazgan bölsa, ular ota-onalarining ruhi oldida keçirim söraşlari zarur. Ota-onasining ruhiga nisbatan yaxşilik qilişsa, Alloh taoloning özi ularni keçiradi.
Jannatga yöl faqat ota-ona orqalidir
Kimning ota-onasi hayot bölsa, qadriga yetib, yaxşilik qilsin. Ota-ona duosini olgan kişi heç qaçon xor bölmaydi, heç qanaqa yomonlik ularga xavf solmaydi.
Alloh taolo bu dunyodagi amalni ham, ota-onaga u dunyoda yuboriladigan solih amalni ham, albatta, qabul qiladi. Va duo olgan farzandlarning hamişa qadri baland böladi. Jannatga yöl ham ota-ona oldidan ötadi. Şuning uçun ota-onalarni ğanimat bilib, ularga yaxşilik qilaylik!
