«Maddohning yuziga tuproq soching!» (Hadis)
____________________
Maddohlik – biror shaxsni maqtash orqali uning e'tiborini qozonib, bundan keladigan manfaatni tama qilish. Bunda maqtashdan maqsad aynan manfaat kutish bo‘lgani bois, maqtov so‘zlari aksariyat haqiqatga to‘g‘ri kelmaydi – mubolag‘a, ko‘pirtirish yoki yolg‘ondan iborat bo‘ladi.
Yana shuni ta'kidlash kerakki, maddohlik keng quloch yoygandan keyin aniq bir manfaat ko‘zga ko‘rinmasa ham maddohlik qilish davom etaveradi, chunki u endi surunkali kasallikka aylangan bo‘ladi.
«Nimasi yomon buning, bir kishi boshqasini maqtasa maqtabdi-da» deyishimiz mumkin. Ha, bir qarashda bundan hech kimga zarar yetmayapti. Biroq, bu faqat bir qarashda...
Maddohning o‘ziga yetadigan zararlar
Hazrati Odam tanasi yaratilib, ichiga ruh puflangandan so‘ng unga jamiki farishtalar ta'zim qilishdi. Insonni yaratgan Zot irodasi edi bu, Inson shaxsining olamdagi nufuzini belgilash edi. Keyin esa odam qavmi Yaratganning yerdagi vakili deb e'lon qilindi – Yer sayyorasini obod qilish topshirildi unga.
Bu ulkan vazifa esa inson shaxsining yuksalishi bilan, kamolotga intilishi, mag‘rur, qaddini tik tutadigan va qadrini biladigan inson bo‘lishi bilangina amalga oshadi – faqat shunday shaxslar birlashmasigina butun boshli sayyorani obod qilishi mumkin.
Maddohlik esa bunga... g‘irt teskari sifat.
Maddohlik o‘sha – buyuk sharafdan voz kechish degani. Kishi endi dunyoni obod qilishga safarbar etilgan, buyukligi koinotga e'lon qilingan, aql-u zakovati bilan farishta qavmidan ustun qo‘yilgan zot emas, balki shunchaki o‘zi kabi bir insonni madh etib, uning «dasturxoni»dan ul-bul unga yetishi umidida maddohlikni kasb qilib olgan haqir jonzotdir. U endi barcha yaxshiliklar unga Robbisidan kelishini inkor etib, o‘zini baloxo‘rlik maqomiga tushirgan shaxs.
Maddoh bilan yuz beradigan fojia avvalo uning ruhida sodir bo‘ladi. Maddoh ruhida kechadigan jarayonni ko‘rib bo‘lganida edi, mudhish, qiyshaygan-bukchaygan, ma'naviy qadriyatlar oyog‘i osmonda bo‘lgan, ruhiy olam marvaridlari oyoqosti bo‘lgan nursiz manzara kuzatilgan bo‘lardi. Chunki bunda inson ruhidan sharaf, g‘urur ketgan bo‘ladi. O‘rnini esa o‘z-o‘zini xorlashdan lazzat olish egallaydi.
