Prezident akademik Bekjon Toşmuhamedov vafoti munosabati bilan ta'ziya bildirdi
|00:47 / 26.06.202016 50710 min
Bugun Özbekistonda xizmat körsatgan fan arbobi, mamlakatda biofizika faniga asos solgan yetuk olim, yozuvçi Oybekning farzandi bölgan Bekjon Toşmuhammedov 85 yoşida olamdan ötdi.
Özbekiston prezidenti Şavkat Mirziyoyev, Senat raisi Tanzila Norboyeva, Qonunçilik palatasi spikeri N.Ismoilov, boş vazir Abdulla Aripov va boş prokuror Niğmatilla Yöldoşev akademik vafoti munosabati bilan ta'ziya bildirdi.
«Özbekiston ilm-fani oğir judolikka uçradi.
Taniqli olim, biofizika fanining Özbekistondagi asosçilaridan biri, akademik Bekjon Toşmuhamedov 85 yoşida vafot etdi.
Bekjon Toşmuhamedov 1935 yil 27 yanvarda Toşkent şahrida tuğildi. 1958 yili Moskva davlat universiteti va uning aspiranturasida tahsil oldi. 1962 yili nomzodlik, 1971 yili doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi. 1987 yilda Özbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining haqiqiy a'zosi etib saylandi.
Mehnat faoliyatini 1962 yili Toşkent davlat universitetida (hozirgi Özbekiston Milliy universiteti) kiçik ilmiy xodim sifatida boşladi. Özbekiston Milliy universiteti dotsenti, kafedra mudiri, Fanlar akademiyasi Fiziologiya va biofizika instituti direktori, Respublika Oliy attestatsiya komissiyasi raisi, Fanlar akademiyasi Prezidiumi Biologiya fanlari bölimi raisi, Biokimyo instituti biofizika laboratoriyasi mudiri, Özbekiston Milliy universiteti huzuridagi Biofizika va biokimyo instituti boş ilmiy xodimi lavozimlarida samarali xizmat qildi.
B.Toşmuhamedov biofizika, hujayra fiziologiyasi va tabiatni muhofaza qiliş böyiça yirik tadqiqotçi sifatida tanilgan olim edi. Uning biofizika maktabini dunyoga tanitişda muhim ahamiyatga ega bölgan dolzarb mavzulardagi ilmiy maqola va tadqiqotlari, risola va monografiyalari yurtimiz va çet el ilmiy jamoatçiligi örtasida e'tibor qozondi.
Olim hujayra membranasiga ta'sir qiluvçi faol moddalarning tadqiqoti böyiça Özbekistonda ilmiy markaz yaratdi. Xalqaro miqyosda keng e'tirof etilgan uşbu markazning biofizika laboratoriyalarida Xitoy, Koreya Respublikasi, Hindiston, Arab mamlakatlari, Polşa va boşqa davlatlardan izlanuvçilar kelib tadqiqot işlarini amalga oşirdilar.
B.Toşmuhamedov AQŞ, Angliya, Germaniya, Fransiya, Şvetsiya, Daniya kabi mamlakatlarning bir neça xalqaro ilmiy markaz va akademiyalarining faxriy a'zosi edi.
Jonkuyar olim köplab iste'dodli yoşlarga ustozlik qildi. Uning rahbarligida önlab fan doktorlari va fan nomzodlari yetişib çiqdi.
Akademik B.Toşmuhamedovning mamlakatimiz ilm-fanini rivojlantiriş borasidagi xizmatlari davlatimiz tomonidan munosib taqdirlandi. U Beruniy nomidagi Özbekiston Respublikasi Davlat mukofotiga va «Özbekistonda xizmat körsatgan fan arbobi» unvoniga sazovor bölgan edi.
Mavzuga oid
Atoqli olim, mehribon ustoz, kamtarin inson Bekjon Toşmuhamedovning yorqin xotirasi qalblarimizda hamişa saqlanib qoladi», deyiladi prezident matbuot xizmati tomonidan keltirilgan ta'ziya matnida.
Ustoz murabbiy sönggi yillarda Özbekiston Respublikasi prezidenti taşabbusi bilan 2018 yil oçilgan Mirzo Uluğbek nomidagi Özbekiston Milliy universiteti qoşidagi Biofizika va biokimyo institutida Boş ilmiy xodim lavozimida faoliyat olib borayotgandi.
Kun.uz 2019 yil oktyabrida akademik bilan intervyu uyuştirgandi. Quyida öşa intervyu töliq holda keltiriladi.
- Intervyu berişga rozi bölganingiz uçun taşakkur. Avvalo, Özbekistondagi vaziyat, Özbekiston prezidenti boşçiligida amalga oşirilayotgan islohotlarni qanday baholaşingiz töğrisida söramoqçi edim.
- Biz tez özgaruvçan davrda yaşayapmiz va mening yoşimda barqarorlik köproq xohlansa-da, ammo bugungi kunda mamlakatimizda bölayotgan barça özgarişlardan juda mamnunman. Axir, yillar davomida töplanib qolgan muammolar birinçi marta öz yeçimini topa boşladi.
Töğri, hammasi tekis ketmayapti. Prezidentning özi mavjud kamçiliklarni tan olmoqda. Ammo eng muhimi, hukumat xalq bilan muloqot örnatdi. Söz erkinligi va diniy erkinlik, inson huquqlari endi jamiyatimiz uçun mört söz emas. Bugungi kunda odamlarning manfaati şunçaki navbatçi sözlar emas - bu siz va bizning voqeligimiz.
Va xalq ana şunday yaşaşga odatlanmoqda va buning aksini tasavvur ham qila olmaydilar. Biz uzoq, çuqur va qörqinçli uyqudan uyğonganimiz oydinlaşdi.
Menimça, biz yaqindagina hukumat öz oilalarini taşlab, iş izlab ketgan beçora muhojirlarni haqoratlaşga yöl qöyganligini unutib yubordik. Biz Özbekiston haqidagi yangiliklarni çet el matbuotidan öqiganimizni yoddan çiqardik. Atigi uç yil avval BMTning sudyalar va advokatlar mustaqilligi böyiça maxsus ma'ruzaçisi Özbekistonda jonli efirda matbuot anjumani ötkazişini tasavvur qilişning iloji yöq edi.
Biz qisqa vaqt içida qanday yölni bosib ötganimizni osongina unutdik. Bu muammolarning yeçimiga, avvalambor, prezident Şavkat Mirziyoyevning qat'iy siyosiy irodasini talab etadigan sa'y-harakatlar orqali erişiladi. Uning işonçi va tanlagan yölida qat'iyligi tufayli odamlar erkin gapiriş va fikrlaş imkoniyatiga ega böldilar. Bularsiz bugun siz bilan bunday mavzularda gaplaşib ötirmagan bölardik.
- Siz yutuqlar haqida gapiryapsiz, ammo tobora köproq odamlar virtual qabulxonalar, bloglar va ijtimoiy tarmoqlar orqali prezidentga murojaat qilib, öz muammolari haqida gapira boşladilar.
- Bu normal hol. Odamlar öz murojaatlari e'tiborsiz qolmayotganligini körişmoqda. Biroq, barçamiz "şu yerning özida va hoziroq" degan talabni bajarişning hamişa ham imkoni yöqligini tuşunişimiz lozim.
Oldinga siljiş, töplangan xatolarni tuzatiş va tugatiş jiddiy xarajatlarni talab qiladi. Haqiqiy bozor munosabatlariga ötiş davrida inflatsiya muqarrar ekanligini odamlarga qanday tuşuntiriş kerak? Davlat aholining uy-joy kommunal xizmatlari uçun qarzlarini doimiy ravişda tölay olmaydi, elektr energiyasi, un va boşqa narsalar işlab çiqarişni muntazam subsidiyalaşga qodir emas. Yarimtaki çoralar heç qaçon muvaffaqiyat keltirmagan, faqat muammolarning oğriqli yeçimini ortga surgan. Agar bozor foydasiga tanlov qilgan bölsak, u holda bozorga qarab öylaşimiz va harakat qilişimiz kerak. Afsuski, boşqa yöl yöq.
Şu bilan birga, haqiqiy vaziyatni tuşuntiriş örniga şunçaki arzon oçko işlaydigan odamlarning alohida guruhi bor. Tanqid qiliş har doim muammoni hal qilişdan köra oson. Natijada töğri, ammo oğriqli islohotlarni qöllab-quvvatlaş örniga, salbiy axborot manzarasi şakllanadi. Söz erkinligi oğziga kelganini gapiriş degani emas, zero bu ulkan javobgarlik hamdir.
- Mamlakatimizda yuz berayotgan özgarişlarga kelsak, sizningça, qaysi masalalar jadal rivojlanişga erişiş uçun ustuvor hisoblanadi?
- Men Şavkat Miromonoviçning jaholat va zöravonlikka qarşi ta'lim orqali kuraşişga asoslangan qat'iy pozitsiyasini töliq qöllab-quvvatlayman. Ma'rifat, ilm-fan va ta'lim taraqqiyot garovi degan bölardim. Taraqqiyot nima? Uni ta'minlaydigan innovatsiyalar, yangi texnologiyalar, ma'lumotli va yuqori malakali kadrlardir.
Muhimi, davlatimiz rahbari buni tuşunadi. Uning özi ham bir neça bor ta'kidlaganidek, zamonning özi fan sohasini rivojlanişning yangi bosqiçiga kötariş zarurligini taqozo etadi. Aynan prezident tufayli Özbekiston Fanlar akademiyasi qayta tiklana boşlandi. Zero, bungaça, u yillar davomida ongli ravişda yöq qilindi, unutila boşladi. Mening sözlarimni köplab olimlar tasdiqlaşadi.
Bugun akademik unvoniga jamiyatning avvalgi hurmati qaytarildi. Endilikda Akademiyaga özlarini töliq fanga bağişlaydigan va öz oilalarini boqiş uçun pul topiş zaruriyatini öylamaydigan yoş va iqtidorli yoşlar kela boşladilar. Olim böliş biznesmendan kam bölmagan nufuzga aylanib borayotgani meni xursand qiladi. Ilm kişilari jamiyatda şarafli örinni egallaydilar. Bularning barçasida mamlakatimizning haqiqiy taraqqiyoti va porloq kelajagini körmoqdaman.
- Ammo taraqqiyotni ta'minlaş uçun musaffo osmon kerak. Albatta, bugun biz tinç va osoyişta hayot keçirmoqdamiz. Sizningça, radikallaşuv va ekstremizm tahdidlari Özbekiston uçun qay darajada real?
- Terrorizm biznes singari globallaşib bormoqda, u çegaralarni tan olmaydi va öz maqsadlariga erişiş usullarini doimiy ravişda takomillaştirib bormoqda.
Agar bizda hammasi tinç bölsa, bu heç bir mamlakat suğurtalanmagan tahdidlar bizni çetlab ötişini anglatmaydi. Biz butun boşli davlatlar zöravonlik, razolat va fundamentalizm çangaliga tuşib qolişiga guvoh böldik. Bizga eng yaqqol misol - önlab yillar davomida qon tökilişi töxtamayotgan Afğoniston. Bir öylab köring, birgina ötgan yil davomida u yerda 3 mingdan ortiq kişi halok böldi, bularning bari bizning çegaralarimizga yaqin joylaşgan butunlay boşqa dunyo mavjud bölgan yerda sodir bölmoqda.
Vatanimizga tahdidlar xayolot emas. 2000-yillar boşida terrorçilar qöşni davlatlardan bizning hududimizga ötib ketişining oldini oliş uçun toğlarda şafqatsiz harbiy harakatlar olib borişga töğri kelganini barçamiz eslaymiz. Xorijiy kuçlar mavjud, agar ularga zarba berilmasa, ular yurtimizni haqiqiy Islomga heç qanday aloqasi bölmagan ekstremistik ğoyalar bilan töldiradilar.
Bizga qöşni mamlakatlarda ularning Yaqin Şarq davlatlari homiylik qiladigan maktablari faoliyat körsatadi. Biz bu barça balolar bizni çetlab ötib ketadi, deb öylab, beparvo yaşamasligimiz lozim. Biz birgalikda mamlakatimizga, islohotlarning oğir yölini boşlagan prezidentimizga yordam berişimiz kerak. Oxir-oqibat, barçamiz bir qayiqdamiz va unda öz manfaatlarimiz yölida suzişimiz darkor.
