Özbekistonda ommalaşa boşlagan ACCA dasturi: u nima, kimlar uçun va qanday foydasi bor?
|02:04 / 09.09.202065 77415 min
Reklama
Zamonaviy dunyoda kasblar turli-tuman bölganidek, ularni baholaş, mutaxassislar malakasini belgilaş mezonlari ham xilma-xil. Xususan, ingliz tilini biliş mezoni sifatida IELTS, TOEFL, CEFR kabi imtihonlar mavjud. Til bilişdan taşqari, malaka sertifikati talab etiladigan muhim sohalardan biri – auditorlar, hisobçilar va moliya sohasi mutaxassislaridir. Bu sohaning xalqaro bilim darajasini belgilaş mezoni sifatida ACCA dasturlari qabul qilingan.
Kun.uz muxbiri bugungi kunda ACCA dasturlari böyiça Özbekistonda ta’lim olişni yölga qöygan mutaxassislar bilan suhbat uyuştirdi.
Suhbatdoşlarimiz– Toşkentdagi Yodju texnika instituti rektori Jonpölat Kudaybergenov; AFIM asosçisi va rahbari Ixtiyor Xudoyorov; «Express IELTS» NTM asosçisi Aziz Abdurazzoqov; ACCA a’zolari – Şerzod Inoğomov, Şahzod Erkinov, Sanjar Jabbor; talabalar – Behzod Hayitov, ACCA-Simpson granti sovrindori Behzod Tojiboyevlar bölişdi.
– Bugungi kunda Özbekistonda ACCA asosidagi ta’lim tizimi unçalik ham keng tarqalmagan. Şu sababli, dastavval ACCA nimaligini tuşunib olsak.
Jonpölat Kudaybergenov
– ACCA'ning kengaytmasi – The Association of Chartered Certified Accountans bölib, bu atama inglizçada keng ma’noda qöllaniladi. Sözma-söz tarjimasi «Diplomli va sertifikatlangan buxgalterlar uyuşmasi» degan ma’noni anglatadi. Şu bilan birga, inglizçadagi accountant sözi keng ma’noda qöllanilişini inobatga olib, bu sözni buxgalter yo hisobçi deb tuşuniş töğri bölmaydi. Bu söz turli kontekstda turliça – auditor, soliqçi, moliya menejeri, hisobçi yoki moliya direktori degan ma’noni bildiradi. Uşbu öquv dasturida öqib, tugatgaç, istalgan korxonada işlab, moliya departamentini «A»dan «Z»gaça boşqara oladigan moliya menejeri böliş mumkin.
ACCA’ni biznes boşqaruvini örgatadigan assotsiatsiya deb ham tuşunsa böladi. Bu assotsiatsiyaning 13ta fanni öqitadigan dasturi bölib, uning içida buxgalteriya asosiy soha hisoblanadi. Şuningdek, dastur içida moliya boşqaruvi, soliq, tijorat huquqi, IT, biznes boşqaruvi kabi yönalişlar ham bor. Köpçilikda bu yönalişda öqigandan keyin kim böliş mumkinligi haqida savol tuğiladi. ACCA sertifikatini olgan talaba yuqorida sanab ötilgan yönalişlarda bemalol işlay oladi.
– Özbekistonda ACCA dasturi böyiça ta’lim beradigan ta’lim maskani bormi?
Aziz Abdurazzoqov
– ACCA taşkilotining Markaziy Osiyodagi boş vakolatxonasi Qozoğistonda joylaşgan. Lekin ACCA imtihonlarini 192ta mamlakatda ham topşiriş mumkin. Imtihonlarning barçasini Britaniya Kengaşi (British Council) ötkazadi va boşqaradi. Imtihonlarni ham özlari tuzişadi, talabgorlar faqat imtihon topşiradi.
Mavzuga oid
Moliyaviy hisobot xalqaro standartlari Özbekistonda ham juda dolzarb mavzuga aylandi. Çunki Özbekiston korxonalari 2021 yilning 1 yanvaridan boşlab moliyaviy hisobot böyiça xalqaro standartlarga ötyapti. Ya’ni aynan ACCA'da moliyaviy hisobot xalqaro standartlari yuritiladi.
– ACCA dasturlarini Toşkentdagi Yodju texnika institutida örganişning afzalliklari bormi? Bu yönaliş biz uçun qançalik muhim soha hisoblanadi?
– 2018 yilda Özbekistonda ilk bora xorijiy investorlar bilan birgalikda qöşma institut oçildi. Bu – Toşkent şahridagi Yodju texnika instituti edi. Institut oldiga zamonaviy ta’lim yönalişlari, dasturlari va boşqa kasbiy malaka kurslarini talabalarga taqdim qilişni maqsad qilib qöygan. Institut Koreya Respublikasining oliy ta’lim muassasalari bilan double degree dasturi doirasida keng kölamli işlarni amalga oşirmoqda. Xususan, 10 nafar talabamiz Koreya Respublikasining Hanyan universitetida 3 va 4-kurs öqişlarini davom ettiradi. Hanyan universiteti esa, bugungi kunda Koreyadagi 10ta kuçli universitetlardan biri hisoblanadi.
Ixtiyor Xudoyorov
ACCA dasturi – kasbiy-malakaviy dasturdir. Bizda talabalar 18ta ta’lim yönalişida tahsil olyapti. Talabalar öqiş davomida uşbu dasturga qöşilib, bakalavrga qöşimça uni ham örganişlari mumkin böladi. Dastur Özbekistonga endi kirib kelyapti, şuning uçun savollarning köpligi tabiiy. Bu böyiça bugun töliq ma’lumot berişga harakat qilamiz.
Uşbu dasturda tahsil olişni istagan talabalarimiz uçun 20 foizdan 50 foizgaça çegirmalarni nazarda tutyapmiz. Agar taşqaridan keladigan talabalar bölsa, biz oktyabrdan ACCA Foundation kurslarini oçyapmiz. ACCA Foundation’da 7ta fan bor. Agar şu fanlarni muvaffaqiyatli tugatib, yuqori ballarni olsa, «ACCA Foundation in accounting and business» diplomini oladi. Bu diplomni olib, ular bizning buxgalteriya yoki moliya ta’lim yönalişlariga topşirişlari mumkin. Buning uçun ular oldin fanlar farqini topşirib, keyin ikkinçi kursdan öqişni davom ettira olişadi. Mabodo 7ta fandan fanlar farqini tugatolmasa, «Intermediate» sertifikatini olişi kerak. Şundagina yuqorida aytilgan 2ta yönalişda imtihonsiz 2-kursdan öqişni davom ettirişlari mumkin böladi.
ACCA kurslari oktyabrdan boşlanadi. Agar talaba öqimaydigan bölsa, 1-2 hafta içida sinab, uni öquv jarayonidan çetlaştiramiz.
– Masalan, 30 yoşdagi hisobçi, auditor, buxgalter ingliz tilini biladi va ACCAni olmoqçi. Bu dasturda yoş çeklovi bormi?
Sanjar Jabbor
– 18 yoşdan yuqorilar topşira oladi. Çunki bu yerda nafaqat öqiş, balki kasbiy malaka, bilim va tajriba ham muhim. Ya’ni ACCA sertifikatini oliş uçun 3 yillik tajriba bölişi kerak. ACCA'ga sifat deb qaraş töğri böladi.
Diplom va ACCA sertifikati farqini tuşuntiradigan bölsam, oliygohlarni bitirgandan keyin talabada nazariy bilimlar böladi. ACCA talabgordan 3 yillik tajribani talab qilgani uçun, ACCA a’zosi bölgandan keyin işga joylaşiş ham osonlaşadi. ACCA dunyoning juda köp mamlakatlarida tan olingan. Amerikaning CPA (Certificate of Public Accounting) degan sertifikati bor. Lekin şunda ham ACCA Amerikaning köplab taşkilotlariga ötadi.
– ACCA dasturini öqitiş böyiça nodavlat ta’lim muassasalari bilan hamkorlik qiliş yölga qöyilişi rejalaştirilmoqda. Nima uçun NTMlar bilan hamkorlik qilinmoqda, buning ma’lum bir sababi bormi?
Şahzod Erkinov
– 2018 yili, Yodju texnika instituti oçilganda bu ğoya paydo bölgan. ACCA nodavlat ta’lim muassasalari bilan hamkorlik qilişining sabablaridan biri – davlat universitetlari dasturi öz yönalişi böyiça tuzilgan böladi. ACCA dasturi faqatgina diplom oliş uçun emas, oxirida bilimli, malakali mutaxassis tayyorlaş uçun tuzilgan. ACCA amaliy könikma va bilimni örgatişga asoslanadi.
Ikkinçidan, ularning boş ofisi faqat NTMlar bilan hamkorlik qiladi. Ofis universitetlarga litsenziya bermaydi. NTMlarning özi litsenziya oladi va ular ACCA öquv dasturidan ta’lim beradi. Bunda ikki tomonlama samara böladi. Natijada ham çetdan kelganlarga, ham talabalarga öqiş imkoniyati yaratiladi.
– Talabalarga kimlar ta’lim beradi?
– Öqituvçi kamida ACCA a’zosi yoki öz fanining yetuk mutaxassisi bölişi kerak. Misol uçun, tijoriy huquq fanidan dars beriş uçun ACCA a’zosi böliş şart emas, ammo öqituvçi huquqşunos bölişi kerak. F1, F2, F3, FA1, FA2, MA1, MA2 fanlaridan dars beruvçilar esa ACCA a’zosi bölişlari şart.
– Talabalarni baholaş mezoni bormi va u qanday?
Şerzod Inoğomov
– Hozir ACCA imtihonlarini yiliga 4 marta topşiriş mumkin. Imtihonni British Council oladi. Şuningdek, imtihondan taşqari MOCK-imtihonlar ham mavjud. Bu orqali talabalar öz bilimlarini sinab körişlari mumkin.
– ACCA imtihoni IELTS'ga öxşaydimi?
– IELTSga öxşamaydi, biroq moliya sohasi mutaxassislarining bilimini baholaş tizimi hisoblanadi. Uning 13ta fandan imtihoni bor. Şularni muvaffaqiyatli topşirib, 3 yillik tajribaga ega bölib, ACCA a’zosiga aylanişingiz mumkin.
ACCA imtihonlarida ötiş balli – maksimal ballning 50 foizi. Uning imtihonlari dunyo böyiça bir xil vaqtda, birdaniga boşlanadi. Imtihonga berilgan 3 soat vaqt tugamagunça heç kim hududdan çiqarib yuborilmaydi. Bu adolatni ta’minlaş uçun bajariladi. Qiyinçilik darajasiga köra ham örta darajadagi imtihonlar universitetlardagi sinovlardan 2-3 baravar qiyinroq.
Masalan, qölida universitetning magistr diplomi bölgan xodimdan ham kompaniya ACCA sertifikatini söraşi mumkin. Çunki ACCA dasturida beriladigan bilimlar şu sohadagi boşqa ta’limlardan köra muhimroq va dolzarb böladi. Bunday sertifikatni olgan xodimning kompaniya uçun foydasi katta böladi.
ACCA dasturida ta’lim olişni qança vaqtli boşlasa, şunça yaxşi. 1-kursda öqiyotgan paytingizdan bu dasturni öqib olsangiz, işlaş jarayonida qiynalmaysiz, osonroq böladi.
– Özbekistonda sizlarga raqobatçi, ya’ni ACCA böyiça ta’lim beradigan yana boşqa taşkilotlar bormi?
– Özbekistonda 5ta NTM uşbu dastur böyiça ta’lim beriş litsenziyasini qölga kiritgan.
– Nega bu narsa juda tor doirada ma’lum bölgan?
– Bu dasturni bosqiçma-bosqiç öqiş kerak. Köpinça bunday bilimni faqat çet el kompaniyalari tan olib, talab qilişadi. 2021 yildan Özbekistondagi korxonalar ham bunday sertifikatni talab qilişni boşlaydi. Çunki prezident qarori bilan moliyaviy hisobot borasida xalqaro standartlarga ötişga doir muhlat belgilandi. Keyingi 1 yil içida bundan juda köpçilik xabardor böladi. Ammo ACCA ingliz tilida öqitilişi sabab biroz qiyinçilikka duç keliş mumkin. Çunki bizda ingliz tilini yaxşi biladigan abituriyentlar uluşi taxminan 10 foiz.
– Demak, ACCA dasturida öqiş uçun ingliz tili darajasi ham yuqori bölişi kerakmi?
– Dastur xalqaro bölgani uçun uni ingliz tilida örgangan afzal. Bizning «Express IELTS» öquv markazimizda Pre-ACCA English degan qism bor. Markazda 5-8 oyda öquvçi IELTS darajasi 5ga olib çiqiladi. Keyin u ACCA Foundation bosqiçiga ötadi. Bundan keyin ham biz bolani ACCA dasturini boşlaş uçun 6-6,5 darajaga yetişida ingliz tilini örgatamiz.
Bu dastur talaba dunyoqaraşiga ham ta’sir qiladi. U xodimga faqat moliyaviy bilimni emas, balki kompaniya foydasi yoki zarari haqida öylaşni ham örgatadi. Yana bir narsani aytiş kerak, öqişda siz qaysidir fanlardan ozod etilişingiz mumkin. Aytaylik, siz 6ta fandan ozod etildingiz, lekin siz uçun 7-8-fanlarni öqiş qiyin böladi. Şuning uçun yaxşisi F1’dan boşlagan ma’qul. Ikkinçidan, iş beruvçilar xodimdan bu fanlarni öqigan yoki yöqligini ham söraşmoqda. Bu farmatsevtika, investitsiya fondlarida talab qilinadi.
Yana ham aniqroq aytadigan bölsak, ACCA ham ta’lim, ham malaka beradi. ACCAning 13ta fanini öqib topşiriş jarayonida sizning qölingizda bakalavr va magistr diplomi ham böladi.
– Diplomni qanday qölga kiritiş mumkin?
– ACCAni öqiyotgan kişi 9ta fanni bitirib, Oxford Brooks universitetining diplomini oliş huquqiga ega böladi. Ya’ni imtihonda universitet taqdim etgan mavzulardan biri tanlanib, dissertatsiya yoziladi. Şu bilan siz uşbu universitetning buxgalteriya va moliyaviy hisobot yönalişi böyiça Bakalavr diplomini olişingiz mumkin böladi.
– Demak, F9 imtihonni topşirib, Oksfordda öqimay turib u yerning diplomini oliş mumkin böladi?
– Xuddi şunday.
– Masalan, işlovçi kişi işdan taşqari jarayonda ACCA dasturida öqişi mumkinmi?
– ACCA dasturini öqiyotganingizni bilgan korxona özi sizga qiziqişni boşlaydi, hattoki imtihon pullarini ham tölab, vaqt ajratib berişga ham harakat qiladi. Çunki bundan kompaniya foyda köradi.
Toşkentdagi Yodju texnika institutida ACCA dasturini öqitiş kurslarining vaqtlari ham xar xil paytda böladi. Kurslar ertalab, tuşdan söng va keçki payt ham taşkil etiladi. Ya’ni işlab turgan mutaxassislar uçun ham örganiş uçun imkoniyat taqdim etiladi.
Şu bilan birga, alohida ta’kidlaş kerak, ACCA dasturi böyiça tahsil oliş uçun kursga boriş şart emas. Örganuvçining özi onlayn röyxatdan ötib, kitoblarini xarid qilib, mustaqil tayyorlansa ham böladi.
Buning IELTS bilan öxşaş tomoni ham mustaqil tayyorlaniş imkoniyatining mavjudligida. Ammo bunda ham boşida F7 darajasigaça öqituvçi bilan işlaş kerak. Çunki öqituvçisiz öquvçi köproq vaqt sarflaşi mumkin.
– ACCA Simpson granti haqida ham ma’lumot bersangiz.
– ACCA Simpson granti tuzilişidan maqsad – ACCA iqtidorli talabalarini taqdirlaşdir. Bunda nomzod dastlab fundamental fanlarni 80 foizdan yuqori balga topşirişi talab etiladi. Söngra grantni olgandan keyingi rejalari haqida mingta sözli inşo yozişi kerak böladi. Unda grant sizning iş faoliyatingiz, siz yaşab turgan jamiyat va undagi buxgalteriya sohasiga, ACCA a’zoligiga qanaqa kömak berişi mumkinligi haqida yoziladi.
Grant ACCA dasturi tölovlarini va imtihon tölovlarini, a’zolik tölovlarini qoplaydi. Şuningdek, ACCA siz tanlagan kitob va darsliklarini Özbekistonga yetkazib beradi.
ACCA Simpson grantining asosiy talabi – F1, F2, F3 imtihonlaridan birinçi urinişda 80 balldan yuqori oliş. Şuningdek, yillik tölovlarni tölagan bölişingiz talab etiladi. Grant bir yilda dunyo böyiça 5 kişiga beriladi.
– Bilişimça, uşbu öquv dasturini muvaffaqiyatli yakunlagan talabalarga Toşkentdagi Yodju texnika instituti diplomi ham beriladi, şundaymi?
– ACCA dasturi böyiça tahsil olib, uning 9ta imtihonidan muvaffaqiyatli ötgan hamda Oxford Brooks universitetining bakalavr darajasini olgan talabada Toşkentdagi Yodju texnika institutining öz yönalişida bakalavr diplomini olişga ham imkoniyat böladi.
Ma’lumot örnida: Association of Chartered Certified Accountans (ACCA) — bu moliya va hisob-kitob sohasidagi professional mutaxassislarning global uyuşmasi bölib, 1904 yilda taşkil etilgan. U Qirollik xartiyasi bilan tartibga solinadi. Uyuşma 208 000 a’zoga, 178 mamlakatda 503 000 talabasiga ega. ACCA boş qarorgohi London şahrida, ma’muriy idorasi Glazgoda joylaşgan.
ACCA 52ta mamlakatdagi 104dan ortiq hududiy idoralar faoliyatini muvofiqlaştiradi. Xalqaro buxgalterlar federatsiyasi a’zosi hisoblanadi.
Uşbu dastur asosida öqib, sertifikat olişni istovçilar quyidagi raqamlarga murojaat qilişlari mumkin:
