Azon News'ning «Savol-javob» loyihasida «Islom moliyasi va halol tijorat» mavzusida suhbat tashkil etildi. Unda «Islom moliyasi» loyihasi mualliflari – Xondamir Nusratxo‘jayev va Muzaffar Husniddinovlar islom moliyasiga oid ko‘plab savollarga javob berishdi.
– Islom moliyasi nima? U nimaga asoslanadi? Islom moliyasining oddiy moliyadan farqini tushuntirib bersangiz.
Muzaffar Husniddinov:
– Islom moliyasi bu – boshqa moliya tizimlari kabi faoliyat yuritadigan, ya'ni pul bilan bog‘liq amaliyotlarni bajaradigan moliya tizimi. Bu tizimda ham banklar, sug‘urta kompaniyalari, turli moliyaviy tashkilotlar bo‘ladi. Farqi – mamlakat qonunchiligidan tashqari, islom moliyasi, ya'ni fiqh qoidalariga ham javob berishi talab qilinadi.
Bu yerdagi asosiy talab – nimaga suyanadi deyilganida, islom dinining manbalariga suyanadi. Ya'ni asosiy manbalar – Qur'on, sunnat, undan tashqari fiqh manbalaridagi ijmo, qiyos usullaridan foydalaniladi.
Islom moliyasining asosiy tamoyillaridan eng birinchisi bu – riboning taqiqlanganligi. Islom moliyasi bilan shug‘ullanadigan islom banklari yoki takoful kompaniyalari riboga oid amaliyotlarni bajarmaydi, ya'ni qarz beradigan bo‘lsa, uning ustiga qo‘shimcha foiz olmaydi. Uning o‘rniga boshqa oldi-sotdi, sherikchilik bitimlarini taklif qiladi.
Ikkinchi tamoyil g‘arar deb ataladi. Ya'ni yuqori darajadagi noaniqlik, mavhumlik, turli spekulyatsiya o‘yinlarini islom moliyasi amalga oshirmaydi.
Bundan tashqari, faoliyatning o‘zi. Masalan, islom dinida taqiqlangan faoliyatlar – spirtli ichimliklar, qimor, ribo yoki turli buzuq sohalarga investitsiya kiritmaydi. Qisqacha shunday ta'rif berishimiz mumkin.
– Islom moliyasi va halol tijorat doirasida faoliyat yuritish uchun ta'lim oladigan talabalarga qandaydir grantlar, ilm olish imkoniyatlari bormi? O‘qishni tamomlagach, qayerdan ish topish mumkin, to‘liqroq ma'lumot bera olasizmi?
Xondamir Nusratxo‘jayev:
– Bu savolni ko‘pchilik so‘raydi. Avvalambor, bir narsani tushunish kerak: islom moliyasida islom va moliya degan so‘zlar bor. Buning uchun albatta moliya, iqtisodni tushunish kerak. Iqtisod o‘zi nima, qanday ishlaydi, vazifalari nimalardan iborat? Moliya, davlat moliyasi, korxonaning moliyasi nima degani, qanday tamoyillarga suyangan – bu narsalarni albatta bilish kerak.
